ഇൻഡോർ, 2026 സെപ്റ്റംബർ 10 –

2028ലെ സിംഹസ്ഥ കുംഭമേളയ്ക്ക് മുന്നോടിയായി ഉജ്ജയിനിൽ റോഡ് 15 മീറ്ററായി വീതികൂട്ടുന്നതിനായി ഷാഹി മസ്ജിദിന്റെ തടസ്സമായി നിൽക്കുന്ന ചെറിയൊരു ഭാഗം നീക്കാനുള്ള നഗരസഭാ നടപടിയിൽ ഇടപെടാൻ മധ്യപ്രദേശ് ഹൈക്കോടതി വിസമ്മതിച്ചു. ജസ്റ്റിസ് സന്ദീപ് എൻ. ഭട്ട് 2026 സെപ്റ്റംബർ ഒമ്പതിനാണ് രണ്ട് ഹർജികളും തള്ളിയത്. ഷാഹി മസ്ജിദ് വഖഫ് പഞ്ചായത്ത് മോചിയാൻ അംഗീകൃത പ്രതിനിധി അഷ്ഫാഖ് അഹമ്മദ് മുഖേന നൽകിയ ഹർജിയും ഷാഹി മസ്ജിദ് വഖഫ് പഞ്ച് മോചിയാൻ പ്രസിഡന്റ് അർഷൻ ഹുസൈൻ മുഖേന നൽകിയ ഹർജിയുമാണ് ഒരുമിച്ച് തീർപ്പാക്കിയത്. എതിർകക്ഷികൾ മധ്യപ്രദേശ് സർക്കാരും ഉജ്ജയിൻ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവരുമായിരുന്നു.

ഹർജിക്കാർക്കായി ജഗദീഷ് ബഹേതി, ആദിത്യ ദുബേ, പ്രബുദ്ധ സിങ് എന്നിവരും രണ്ടാമത്തെ ഹർജിയിൽ സയ്യിദ് അഷ്ഹർ അലി വാർസിയും ഹാജരായി. സംസ്ഥാനത്തിനായി ഡെപ്യൂട്ടി അഡ്വക്കേറ്റ് ജനറൽ ശ്രേയ് രാജ് സക്സേനയ്‌ക്കൊപ്പം സോണൽ ഗുപ്തയും നഗരസഭയ്ക്കായി ഋഷി തിവാരിയും ഹാജരായി. 2026 ഓഗസ്റ്റ് 14, ഓഗസ്റ്റ് 25, ഓഗസ്റ്റ് 27 തീയതികളിലെ നോട്ടീസുകളും സെപ്റ്റംബർ ഒന്നിലെ അന്തിമ നോട്ടീസ്-ഉത്തരവും റദ്ദാക്കണമെന്നായിരുന്നു ഹർജിക്കാരുടെ പ്രധാന ആവശ്യം. മസ്ജിദിന്റെ ഒരു ഭാഗവും പൊളിക്കരുതെന്ന നിർദേശവും അവർ ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു.

15 മീറ്റർ റോഡിനായി പ്രാർഥനാഹാളിന്റെ ഭാഗവും മിനാരവും നീക്കുന്നതിനെതിരെ ഹർജി

ഉജ്ജയിൻ ഛത്രി ചൗക്കിലെ ഷാഹി മസ്ജിദ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത വഖഫ് സ്വത്താണെന്നും തലമുറകളായി നിലനിൽക്കുന്ന ആരാധനാലയമാണെന്നുമായിരുന്നു ഹർജിക്കാരുടെ വാദം. റോഡ് വീതികൂട്ടുമ്പോൾ പ്രാർഥനാഹാളായ ജമാഅത്ത് ഖാനയുടെ ഒരു ഭാഗം, 120 അടി ഉയരമുള്ള മിനാരം, മസാർ ചൗക്ക് ഷാഹി എന്നിവ ബാധിക്കുമെന്ന് അവർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഇത് ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദങ്ങൾ 14, 25, 26 പ്രകാരമുള്ള അവകാശങ്ങളെ ബാധിക്കുമെന്നും വാദിച്ചു.

മധ്യപ്രദേശ് മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ നിയമത്തിലെ നടപടിക്രമങ്ങൾ പാലിച്ചിട്ടില്ലെന്നും വഖഫ് ബോർഡിന് ശരിയായ നോട്ടീസ് നൽകിയില്ലെന്നും ഹർജിക്കാർ ആരോപിച്ചു. മസ്ജിദിനെ ബാധിക്കാതെ സമീപത്തെ പൂന്തോട്ടമോ എതിർവശത്തെ ഒഴിഞ്ഞ സ്ഥലമോ ഉപയോഗിച്ച് റോഡ് വീതികൂട്ടാമെന്ന വാദവും മുന്നോട്ടുവച്ചു. സ്വത്തവകാശം സംരക്ഷിക്കുന്ന ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 300എയും ഹർജിക്കാർ ഉന്നയിച്ചു.

80ഓളം ആരാധനാലയങ്ങൾക്കെതിരെ നടപടി; മസ്ജിദിനെ മാത്രം ലക്ഷ്യമിട്ടതല്ലെന്ന് കോടതി

ഉജ്ജയിൻ വികസന പദ്ധതി 2035 പ്രകാരമാണ് കാന്തൽ ചൗരാഹ മുതൽ ഗോപാൽ മന്ദിർ വരെയുള്ള റോഡ് 15 മീറ്ററായി വീതികൂട്ടുന്നതെന്ന് നഗരസഭ കോടതിയെ അറിയിച്ചു. ഉജ്ജയിൻ നഗരത്തിലാകെ റോഡ് വികസനത്തിനായി ഏകദേശം 80 ആരാധനാലയങ്ങൾ മാറ്റുകയോ അവയുടെ ഭാഗങ്ങൾ നീക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന നടപടിയുണ്ടെന്നും തർക്കത്തിലുള്ള റോഡിൽ മാത്രം 10 ക്ഷേത്രങ്ങളുടെയും ഒരു മസ്ജിദിന്റെയും ഭാഗങ്ങൾ ഇതിനകം നീക്കിയിട്ടുണ്ടെന്നും നഗരസഭ വ്യക്തമാക്കി.

ഈ കണക്കുകൾ പരിഗണിച്ച കോടതി, ഷാഹി മസ്ജിദിനെ മാത്രം തിരഞ്ഞുപിടിച്ച് വിവേചനപരമായി നടപടി സ്വീകരിക്കുകയാണെന്ന് പറയാനാവില്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കി. അതിനാൽ തുല്യത ഉറപ്പുനൽകുന്ന ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 14 ലംഘിച്ചെന്ന വാദവും അംഗീകരിച്ചില്ല.

മസ്ജിദിന്റെ പത്ത് ശതമാനത്തിൽ താഴെയുള്ള തടസ്സഭാഗമാണ് നീക്കുന്നതെന്ന് നഗരസഭ

മസ്ജിദിന്റെ മുഴുവൻ കെട്ടിടവും പൊളിക്കാനുള്ള നടപടിയല്ല ഇതെന്ന് നഗരസഭ കോടതിയിൽ വ്യക്തമാക്കി. വികസന പദ്ധതിക്ക് തടസ്സമായി നിൽക്കുന്ന ചെറിയൊരു ഭാഗം മാത്രമാണ് നീക്കേണ്ടതെന്നും അത് ആകെ നിർമാണത്തിന്റെ പത്ത് ശതമാനത്തിൽ താഴെയാണെന്നും നഗരസഭ അറിയിച്ചു. ഭൂമിക്ക് പകരമായി എഫ്.എ.ആർ അല്ലെങ്കിൽ ടി.ഡി.ആർ നൽകാമെന്നും നഗരസഭ കോടതിയിൽ വ്യക്തമാക്കി.

മസ്ജിദിന്റെ ഭരണച്ചുമതലയുള്ളവരിൽ നിന്ന് എതിർപ്പുകൾ സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും അവരെ കേട്ടശേഷമാണ് അന്തിമ ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചതെന്നും കോടതി കണ്ടെത്തി. അതിനാൽ ആവശ്യമായ അവസരം നൽകാതെയാണ് നടപടി സ്വീകരിച്ചതെന്ന വാദവും അംഗീകരിച്ചില്ല.

മതസ്വാതന്ത്ര്യവും സ്വത്തവകാശവും ലംഘിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി

റോഡ് വികസനം വലിയ പൊതുതാൽപര്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണെന്നും നിയമപ്രകാരമുള്ള നടപടികൾ നഗരസഭ പാലിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും കോടതി വിലയിരുത്തി. മസ്ജിദിന്റെ തടസ്സമായ ചെറിയൊരു ഭാഗമാണ് നീക്കേണ്ടിവരുന്നത്. രേഖകളും ചിത്രങ്ങളും കേസിന്റെ സാഹചര്യങ്ങളും പരിശോധിച്ചപ്പോൾ നഗരസഭയുടെ നടപടി അന്യായമോ പക്ഷപാതപരമോ ആണെന്ന് പറയാനാകില്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദങ്ങൾ 14, 25, 26, 300എ എന്നിവയുടെ ലംഘനവും കണ്ടെത്തിയില്ല.

മസ്ജിദിനെ ബാധിക്കാതെ സമീപത്തെ പൂന്തോട്ടമോ എതിർവശത്തെ സ്ഥലമോ ഉപയോഗിക്കാമെന്ന നിർദേശവും കോടതി തള്ളി. നിലവിലുള്ള റോഡിന്റെ സ്ഥിതിയും ആവശ്യമായ വീതിയും പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ഈ കേസിൽ അത്തരമൊരു ബദൽ മാർഗം സ്വീകരിക്കാൻ സാഹചര്യമില്ലെന്നാണ് കോടതി കണ്ടെത്തിയത്.

മഹാകാലേശ്വർ ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപത്തെ തിരക്ക് കണക്കിലെടുത്ത് പൊതുസുരക്ഷയ്ക്ക് മുൻഗണന

ഷാഹി മസ്ജിദ് മഹാകാലേശ്വർ ക്ഷേത്രത്തിന് ഏതാണ്ട് എതിർവശത്തും ക്ഷിപ്ര നദിക്ക് വളരെ സമീപത്തുമാണെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. 2028ലെ സിംഹസ്ഥ കുംഭമേളയ്ക്ക് കോടിക്കണക്കിന് ഭക്തർ എത്തുമെന്നാണ് പ്രതീക്ഷ. ഇവർക്ക് മെച്ചപ്പെട്ട സൗകര്യവും ഗതാഗത നിയന്ത്രണവും ഒരുക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും കോടതി പറഞ്ഞു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ പൊതുസുരക്ഷയും വിശാലമായ പൊതുതാൽപര്യവും പരിഗണിച്ചുള്ള നഗരസഭാ നടപടി നിയമപരമാണെന്നാണ് ഹൈക്കോടതിയുടെ കണ്ടെത്തൽ.

രണ്ട് ഹർജികളും തള്ളി; നഗരസഭയുടെ നോട്ടീസുകൾക്ക് ഹൈക്കോടതി തടസ്സമില്ല

ഹർജിക്കാരുടെ എതിർപ്പുകൾ പരിഗണിച്ചശേഷമാണ് നഗരസഭ അന്തിമ ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചതെന്നും ആവശ്യമായ നിയമനടപടികൾ പാലിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും കോടതി കണ്ടെത്തി. അതിനാൽ ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 226 പ്രകാരം ഇടപെടേണ്ട സാഹചര്യമില്ലെന്ന് ജസ്റ്റിസ് സന്ദീപ് എൻ. ഭട്ട് വ്യക്തമാക്കി. ഇതോടെ നഗരസഭയുടെ നോട്ടീസുകൾ റദ്ദാക്കണമെന്ന ആവശ്യവും മസ്ജിദിന്റെ ഏതെങ്കിലും ഭാഗം നീക്കുന്നത് തടയണമെന്ന ആവശ്യവും അംഗീകരിക്കാതെ രണ്ട് ഹർജികളും 2026 സെപ്റ്റംബർ ഒമ്പതിന് തള്ളി.

മധ്യപ്രദേശിലെ റോഡ് വികസനത്തിൽ ആരാധനാലയങ്ങൾക്കും നിയമനടപടികളിൽ പ്രത്യേക ഒഴിവില്ലെന്ന നിലപാടിന് ബലം

വിധിയിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് വ്യക്തമാകുന്നത്, നിയമപ്രകാരമുള്ള നഗരവികസന പദ്ധതിയിൽ പൊതുസുരക്ഷയ്ക്കും ഗതാഗതത്തിനുമായി റോഡ് വീതികൂട്ടുമ്പോൾ ആരാധനാലയമാണെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം തടസ്സമായ ഭാഗത്തിന് പൂർണ സംരക്ഷണം അവകാശപ്പെടാനാകില്ലെന്നതാണ്. അതേസമയം നോട്ടീസ് നൽകുക, എതിർപ്പുകൾ കേൾക്കുക, നിയമത്തിലെ നടപടിക്രമങ്ങൾ പാലിക്കുക തുടങ്ങിയ സംരക്ഷണങ്ങൾ നിർബന്ധമാണ്. മതസ്ഥാപനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള സ്വത്തുക്കളെ ബാധിക്കുന്ന സമാന നഗരവികസന നടപടികളിൽ മധ്യപ്രദേശിൽ ഈ നിയമവ്യാഖ്യാനം പ്രസക്തമാകും.