ന്യൂഡൽഹി, ഓഗസ്റ്റ് 20-

സൗജന്യ നിയമസഹായത്തിന് അർഹരായവർക്ക് ഇലക്ട്രോണിക് തെളിവുകളുടെ പരിശോധനയ്ക്ക് സൗജന്യ ഫൊറൻസിക് വിദഗ്ധസഹായം ഉറപ്പാക്കണമെന്ന പൊതുതാൽപര്യ ഹർജിയിൽ ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി നോട്ടീസ് അയച്ചു. 2026 ഓഗസ്റ്റ് 19-നാണ് ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് ദേവേന്ദ്ര കുമാർ ഉപാധ്യായ, ജസ്റ്റിസ് തേജസ് കാരിയ എന്നിവരുടെ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച് ദേശീയ നിയമസേവന അതോറിറ്റിയായ നാൽസയോടും കേന്ദ്ര നിയമ-നീതി മന്ത്രാലയം, ആഭ്യന്തര മന്ത്രാലയം എന്നിവയോടും മറുപടി തേടിയത്. സീഷാൻ എഖ്‌ലാഖും അമൻ ഭിഡെയുമാണ് ഹർജിക്കാർ. അഭിഭാഷകൻ മുഹമ്മദ് ഇമ്രാൻ അഹമ്മദ് മുഖേനയാണ് ഹർജി സമർപ്പിച്ചത്.

ഇപ്പോൾ സൗജന്യ ഫൊറൻസിക് സഹായത്തിന് ഉത്തരവില്ല; കോടതി ചെയ്തത് ഹർജിയിൽ മറുപടി തേടൽ മാത്രം

കേസിൽ സൗജന്യ ഫൊറൻസിക് സഹായം നൽകണമെന്ന് ഹൈക്കോടതി ഇതുവരെ വിധിച്ചിട്ടില്ല. അതിനായി സംവിധാനം രൂപീകരിക്കണമെന്ന ഹർജിയിലെ ആവശ്യത്തിലാണ് ബന്ധപ്പെട്ട അധികൃതർക്ക് നോട്ടീസ് നൽകിയത്. അതിനാൽ നിലവിലെ നടപടിയോടെ നിയമസഹായം ലഭിക്കുന്ന എല്ലാവർക്കും ഉടൻ സൗജന്യ ഫൊറൻസിക് സേവനം ലഭ്യമാകുമെന്ന് പറയാനാകില്ല. കേന്ദ്രത്തിന്റെയും നാൽസയുടെയും നിലപാട് കൂടി പരിശോധിച്ച ശേഷമായിരിക്കും ഹർജിയിലെ ആവശ്യത്തിൽ കോടതി തുടർതീരുമാനമെടുക്കുക.

ഇലക്ട്രോണിക് തെളിവിന്റെ സർട്ടിഫിക്കറ്റിൽ വിദഗ്ധ പരിശോധനയും; ചെലവ് പാവപ്പെട്ട കക്ഷികൾക്ക് തടസ്സമെന്ന് ഹർജി

ഭാരതീയ സാക്ഷ്യ അധിനിയമം 2023-ലെ വകുപ്പ് 63 പ്രകാരം ഇലക്ട്രോണിക് രേഖകൾ തെളിവായി സ്വീകരിക്കുന്നതിനുള്ള സർട്ടിഫിക്കറ്റ് സംവിധാനമാണ് തർക്കത്തിന്റെ കേന്ദ്രം. ഹർജിക്കാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നതനുസരിച്ച് നിർദിഷ്ട സർട്ടിഫിക്കറ്റിന് രണ്ട് ഭാഗങ്ങളുണ്ട്. ആദ്യഭാഗം ഇലക്ട്രോണിക് രേഖയുടെയോ ഉപകരണത്തിന്റെയോ നിയമപരമായ നിയന്ത്രണമുള്ള വ്യക്തിയാണ് പൂരിപ്പിക്കേണ്ടത്. രണ്ടാം ഭാഗത്തിന് ഇലക്ട്രോണിക് രേഖയും ബന്ധപ്പെട്ട ഉപകരണവും വിദഗ്ധൻ പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നാണ് ഹർജിയിലെ വാദം.

പണമുള്ളവർക്ക് സ്വകാര്യ വിദഗ്ധനെ സമീപിക്കാം; നിയമസഹായം തേടുന്നവർ പിന്നിലാകുമെന്ന് വാദം

സാമ്പത്തിക ശേഷിയുള്ള കക്ഷിക്ക് സ്വകാര്യ ഫൊറൻസിക് വിദഗ്ധനെ നിയോഗിക്കാൻ കഴിയുമ്പോൾ സൗജന്യ നിയമസഹായത്തിന് അർഹനായ വ്യക്തിക്ക് അതിന്റെ ചെലവ് വഹിക്കാൻ കഴിയണമെന്നില്ലെന്നാണ് ഹർജിക്കാരുടെ പ്രധാന വാദം. നിയമസഹായ സംവിധാനത്തിനുള്ളിൽ ഫൊറൻസിക് വിദഗ്ധസഹായം നൽകാനുള്ള സ്ഥാപനപരമായ സംവിധാനം ഇല്ലെങ്കിൽ ഇലക്ട്രോണിക് തെളിവിനെ ആശ്രയിക്കേണ്ടതോ ചോദ്യം ചെയ്യേണ്ടതോ ആയ കേസുകളിൽ സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്നവർ പ്രതികൂലാവസ്ഥയിലാകുമെന്നും ഹർജി പറയുന്നു.

വകുപ്പ് 63 പാലിക്കാൻ ആവശ്യമായ പരിശോധന സൗജന്യമായി ലഭ്യമാക്കാൻ ഏകീകൃത സംവിധാനം വേണമെന്ന് ആവശ്യം

സൗജന്യ നിയമസഹായത്തിന് അർഹനായ ഒരാൾക്ക് വകുപ്പ് 63 പാലിക്കാൻ വിദഗ്ധ പരിശോധന ആവശ്യമായി വന്നാൽ സ്വകാര്യ ചെലവ് വഹിക്കാതെ തന്നെ സഹായം ലഭിക്കുന്ന തരത്തിൽ ഘടനാപരവും ഏകീകൃതവുമായ സംവിധാനം വേണമെന്നാണ് സീഷാൻ എഖ്‌ലാഖിന്റെയും അമൻ ഭിഡെയുടെയും ആവശ്യം. നിലവിൽ അത്തരമൊരു സംവിധാനം ഇല്ലാത്തത് ഫലപ്രദമായി നീതി തേടാനുള്ള അവകാശത്തെ ബാധിക്കുന്നുവെന്നും ഹർജിയിൽ പറയുന്നു.

ഹർജി അംഗീകരിച്ചാൽ നിയമസഹായത്തിന്റെ പരിധിയിൽ ഫൊറൻസിക് വിദഗ്ധസേവനവും എത്താം

ഹർജിയിലെ ആവശ്യം അന്തിമമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടാൽ സൗജന്യ നിയമസഹായം അഭിഭാഷക സേവനത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ ഇലക്ട്രോണിക് തെളിവുകൾ പരിശോധിക്കുന്നതിനാവശ്യമായ ഫൊറൻസിക് വിദഗ്ധസഹായത്തിലേക്കും വ്യാപിപ്പിക്കുന്ന സംവിധാനം രൂപപ്പെടാം. എന്നാൽ ഇത് ഇപ്പോഴത്തെ കോടതി ഉത്തരവിന്റെ ഫലമല്ല; ഹർജിക്കാർ ആവശ്യപ്പെടുന്ന മാറ്റമാണ്. 2026 ഓഗസ്റ്റ് 19-ലെ നടപടിയിൽ കോടതി ഈ ആവശ്യം അംഗീകരിക്കുകയോ തള്ളുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ല; നാൽസയുടെയും കേന്ദ്ര മന്ത്രാലയങ്ങളുടെയും മറുപടിയാണ് തേടിയിരിക്കുന്നത്.

ഡിജിറ്റൽ തെളിവുകളുടെ ചെലവ് നീതിലേക്കുള്ള പ്രവേശനത്തെ ബാധിക്കുന്നുണ്ടോയെന്ന് പരിശോധിക്കുന്ന ഹർജി

കേസിന്റെ നിയമപരമായ പ്രാധാന്യം ഇലക്ട്രോണിക് തെളിവുകളുടെ സ്വീകാര്യതയ്ക്കുള്ള നടപടിക്രമവും സൗജന്യ നിയമസഹായത്തിനുള്ള അവകാശവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിലാണ്. ഹർജിയിൽ ആവശ്യപ്പെടുന്ന സംവിധാനം കോടതി അംഗീകരിക്കുകയും അതനുസരിച്ച് നയപരമായ മാറ്റം വരികയും ചെയ്താൽ ഡൽഹിയിലെ നിയമസഹായ സംവിധാനത്തിൽ ഇലക്ട്രോണിക് തെളിവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിദഗ്ധസഹായത്തിന്റെ ലഭ്യതയെ അത് സ്വാധീനിക്കാം. എന്നാൽ ഹൈക്കോടതി ഇതുവരെ അത്തരമൊരു നിയമവ്യാഖ്യാനമോ നിർദേശമോ നൽകിയിട്ടില്ല. അതിനാൽ ഇപ്പോഴത്തെ നടപടിയെ അന്തിമ വിധിയായോ പുതിയ നിയമമാനദണ്ഡമായോ കാണാനാകില്ല.