കൊൽഹാപുർ, ഓഗസ്റ്റ് 11:

പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ഖിദ്രാപുർ കോപേശ്വർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ അവസ്ഥ സ്വതന്ത്രമായി പരിശോധിക്കാൻ അഞ്ചംഗ അഭിഭാഷക സമിതിയെ നിയോഗിച്ച് ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയുടെ കൊൽഹാപുർ ബെഞ്ച്. 2026 ഓഗസ്റ്റ് 3-ന് ജസ്റ്റിസുമാരായ മിലിന്ദ് ജാധവ്, നന്ദേഷ് ദേശ്പാണ്ഡെ എന്നിവരുടെ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചാണ് ഉത്തരവിട്ടത്. ക്ഷേത്രസംരക്ഷണം ആവശ്യപ്പെട്ട് കൊൽഹാപുർ സ്വദേശി പ്രശാന്ത് വസന്ത്റാവു സാലുങ്കെ നൽകിയ പൊതുതാൽപര്യ ഹർജിയിലാണ് നടപടി. ഹർജിക്കാരനുവേണ്ടി അഭിഭാഷകൻ യുവരാജ് നർവങ്കർ നേരത്തെ കോടതിയിൽ ഹാജരായിരുന്നു. കേന്ദ്രസർക്കാരിനും പുരാവസ്തു സർവേയ്ക്കുമായി അഭിഭാഷകൻ വിജയ് കില്ലേദാറും ഹാജരായിരുന്നു.

ക്ഷേത്രം നേരിട്ട് കണ്ട ജഡ്ജി; മേൽക്കൂരയിലെ രണ്ട് വലിയ വിള്ളലുകൾ കോടതിയുടെ ശ്രദ്ധയിൽ

ജസ്റ്റിസ് മിലിന്ദ് ജാധവ് 2026 ഓഗസ്റ്റ് 1-ന് ക്ഷേത്രം സന്ദർശിച്ച് സ്ഥിതി നേരിട്ട് വിലയിരുത്തിയതായി ഉത്തരവിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗർഭഗൃഹത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയിലും പ്രവേശനഭാഗത്തുമായി കണ്ണുകൊണ്ട് തന്നെ കാണാവുന്ന രണ്ട് വലിയ വിള്ളലുകളുണ്ടെന്നാണ് കോടതിയുടെ കണ്ടെത്തൽ. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് രൂക്ഷമായ വെള്ളച്ചോർച്ചയുമുണ്ട്. ഈ പ്രശ്നങ്ങളിൽ അടിയന്തര ഇടപെടൽ വേണമെന്ന വിലയിരുത്തലിനോട് ബന്ധപ്പെട്ട പൊതുമരാമത്ത് ഉദ്യോഗസ്ഥനും യോജിച്ചതായി കോടതി രേഖപ്പെടുത്തി.

സ്വർഗമണ്ഡപത്തിലെ മൂന്ന് തൂണുകൾക്ക് അടിയന്തര അറ്റകുറ്റപ്പണി; ഒരു തൂണിന് ഇപ്പോൾ ലോഹത്താങ്ങ്

ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രശസ്തമായ സ്വർഗമണ്ഡപം താങ്ങുന്ന 48 തൂണുകളുടെ സുരക്ഷയിലും കോടതി ഗൗരവമായ ആശങ്ക രേഖപ്പെടുത്തി. ഒരു തൂണുപോലും തകർന്നാൽ സ്വർഗമണ്ഡപത്തിന്റെ മുഴുവൻ ഘടനയ്ക്കും അപകടമുണ്ടാകാമെന്നാണ് കോടതിക്ക് ലഭിച്ച വിവരം. കാലപ്പഴക്കവും കാലാവസ്ഥയും മഴക്കാലത്തെ തുടർച്ചയായ ആഘാതവും കാരണം ഭാരം താങ്ങുന്ന രണ്ട് തൂണുകൾ ചെരിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. മൂന്നാമത്തെ തൂൺ കാര്യമായി ദുർബലമായതിനാൽ പുരാവസ്തു സർവേ ലോഹത്താങ്ങ് നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഈ മൂന്ന് തൂണുകളുടെയും പുനരുദ്ധാരണം അടിയന്തരമായി നടത്തേണ്ടതുണ്ടെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

അഞ്ച് അഭിഭാഷകർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തി പരിശോധിക്കും; നാലാഴ്ചയ്ക്കകം വിശദമായ റിപ്പോർട്ട്

അഭിഭാഷകരായ റിതേഷ് എം. തോബാഡെ, രുഗ്‌വേദ് കിങ്കർ, ഉത്കർഷ ദേശായി, സിദ്ധാർഥ് ഷിതോലെ, ഭാർഗവി പാട്ടീൽ എന്നിവരാണ് കോടതി നിയോഗിച്ച സമിതിയിലുള്ളത്. ക്ഷേത്രത്തിലെ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളുടെയും സംരക്ഷണപ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും യഥാർഥ സ്ഥിതി നേരിട്ട് പരിശോധിച്ച് നാലാഴ്ചയ്ക്കകം വിശദമായ റിപ്പോർട്ട് നൽകണം. സമിതിയുടെ ഔദ്യോഗിക നിയമന ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിക്കാൻ ഹൈക്കോടതി രജിസ്ട്രിക്കും നിർദേശം നൽകി.

പഞ്ചായത്ത് മുതൽ പുരാവസ്തു സർവേ വരെ പരിശോധനയിൽ സഹകരിക്കണം; സമിതിക്ക് പൊലീസ് സംരക്ഷണവും

ഖിദ്രാപുർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് പ്രതിനിധികൾ, പൊലീസ് പാട്ടീൽ, ഡെപ്യൂട്ടി എക്സിക്യൂട്ടീവ് എൻജിനീയർ, ഹർജിക്കാരൻ, മറ്റ് ബന്ധപ്പെട്ടവർ എന്നിവരുമായി സമിതി ആശയവിനിമയം നടത്തണം. പരിശോധനയ്ക്ക് എല്ലാ അധികൃതരും പൂർണ സഹകരണം നൽകണം. സാധ്യമെങ്കിൽ കൊൽഹാപുർ ജില്ലാ കളക്ടർ പരിശോധനാസമയത്ത് ലഭ്യനായിരിക്കണമെന്നും ആവശ്യമായ വിവരങ്ങളും സഹായവും നൽകണമെന്നും കോടതി നിർദേശിച്ചു. സമിതിക്ക് പൊലീസ് സംരക്ഷണവും പുരാവസ്തു സർവേയുടെ ആവശ്യമായ സഹായവും ഉറപ്പാക്കണം.

ക്ഷേത്രത്തിനായി നീക്കിവച്ച പണം എവിടെ ചെലവാകുന്നു എന്നതിലും കോടതി നേരത്തെ വിശദീകരണം തേടി

കോപേശ്വർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തിനായി 2021-ലെ പദ്ധതിയിൽ ഏകദേശം 101 കോടി രൂപ നീക്കിവച്ചതിന്റെ വിനിയോഗവിവരവും ഹർജിക്കാരൻ കോടതിയിൽ ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ചുറ്റുമതിൽ അറ്റകുറ്റപ്പണിക്കും നദീഘട്ടവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രവൃത്തികൾക്കുമായി 22 കോടി 50 ലക്ഷം രൂപ ചെലവിടാനുള്ള നിർദേശത്തിലും കോടതി നേരത്തെ വിശദീകരണം തേടിയിട്ടുണ്ട്. ഇത്രയും വലിയ തുക ചെലവിടുന്നതിന് വിശ്വസനീയമായ വിശദീകരണം വേണമെന്നും പ്രവൃത്തികളുടെ സ്വഭാവം, ചെലവ്, സമയക്രമം, നടപ്പാക്കൽ എന്നിവ വ്യക്തമാക്കി അധിക സത്യവാങ്മൂലം നൽകണമെന്നും കോടതി ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു.

ഇനി ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ റിപ്പോർട്ടിൽ മാത്രം ആശ്രയിക്കില്ല; സ്വതന്ത്ര പരിശോധനയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ തുടർനിർദേശങ്ങൾ

ഇപ്പോഴത്തെ ഉത്തരവിന്റെ പ്രധാന മാറ്റം ഇതാണ്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അവസ്ഥ സംബന്ധിച്ച് സർക്കാർ വകുപ്പുകളുടെയോ പുരാവസ്തു സർവേയുടെയോ റിപ്പോർട്ടുകൾ മാത്രം ആശ്രയിക്കാതെ കോടതി നിയോഗിച്ച അഭിഭാഷക സമിതിയുടെ സ്വതന്ത്ര പരിശോധനാ റിപ്പോർട്ടും ഇനി പരിഗണിക്കും. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ യഥാർഥ സ്ഥിതി സംബന്ധിച്ച് അവ്യക്തത ഒഴിവാക്കി തുടർനിർദേശങ്ങൾ നൽകുകയാണ് സമിതി രൂപീകരിച്ചതിന്റെ ലക്ഷ്യമെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. അടുത്ത പരിഗണന 2026 ഓഗസ്റ്റ് 31-നാണ്.

പൈതൃക സംരക്ഷണത്തിൽ ചെലവും പ്രവൃത്തിയും നേരിട്ട് പരിശോധിക്കുന്ന സമീപനത്തിന് സംസ്ഥാനതല പ്രാധാന്യം

ഇത് കോപേശ്വർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അന്തിമ തീർപ്പല്ല; സംരക്ഷണപ്രവർത്തനങ്ങൾ കോടതി മേൽനോട്ടത്തിൽ കൂടുതൽ കർശനമായി പരിശോധിക്കുന്ന ഇടക്കാല നടപടിയാണ്. നിയമപരമായി, മഹാരാഷ്ട്രയിലെ സംരക്ഷിത പൈതൃകസ്മാരകങ്ങളുടെ പരിപാലനത്തിൽ ഭരണകൂടത്തിന്റെ റിപ്പോർട്ടുകൾക്കൊപ്പം സ്വതന്ത്ര വസ്തുതാപരിശോധനയ്ക്കും പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന സമീപനമാണ് ഇവിടെ കാണുന്നത്. സാമൂഹികമായി നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള സ്മാരകത്തിന്റെ സുരക്ഷയും പൊതുപണത്തിന്റെ വിനിയോഗവും ഒരേസമയം പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാകുന്നു. ജുഡീഷ്യറി തലത്തിൽ, റിപ്പോർട്ടുകളിലെ അവ്യക്തത ഒഴിവാക്കി സ്ഥലത്തെ യഥാർഥ സ്ഥിതി ഉറപ്പാക്കിയശേഷം തുടർ ഉത്തരവുകൾ നൽകാനാണ് ഹൈക്കോടതി നീങ്ങുന്നത്.