ഇൻഡോർ, 2026 ഓഗസ്റ്റ് 10-

കസ്റ്റഡി മരണത്തിൽ ക്രിമിനൽ നടപടിക്രമ നിയമത്തിലെ 176(1എ) വകുപ്പ് പ്രകാരം അന്വേഷണം നടത്തുന്ന ജുഡീഷ്യൽ മജിസ്ട്രേറ്റിന്റെ അധികാരം മരണകാരണം കണ്ടെത്തുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ലെന്ന് മധ്യപ്രദേശ് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. മരണത്തിന് പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ ഉത്തരവാദികളായ വ്യക്തികളെ തിരിച്ചറിയാനും അവർക്കെതിരെ എഫ്‌ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ നിർദേശിക്കാനും മജിസ്ട്രേറ്റിന് അധികാരമുണ്ടെന്ന് ജസ്റ്റിസ് ജയ് കുമാർ പിള്ള വിധിച്ചു. രാജാ റാം ഡാംഗി വേഴ്സസ് സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് മധ്യപ്രദേശ് കേസിലാണ് നിർണായക നിയമവ്യാഖ്യാനം. ഉത്തരവിന്റെ കൃത്യ തീയതിയും ഹാജരായ അഭിഭാഷകരുടെ പേരുകളും നൽകിയ ലിങ്കിന്റെ പൊതുഭാഗത്ത് വ്യക്തമാക്കിയിട്ടില്ല.

മരണകാരണം മാത്രം രേഖപ്പെടുത്തി അന്വേഷണം അവസാനിപ്പിക്കേണ്ടതില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി

176(1എ) വകുപ്പ് പ്രകാരമുള്ള ജുഡീഷ്യൽ അന്വേഷണം കസ്റ്റഡിയിൽ ഒരാൾ എങ്ങനെ മരിച്ചു എന്ന കാരണത്തിലേക്ക് മാത്രം ചുരുക്കാനാവില്ലെന്നാണ് ഹൈക്കോടതിയുടെ നിലപാട്. മരണത്തിലേക്ക് നയിച്ച സംഭവങ്ങളുടെ സ്വഭാവവും അതിൽ പങ്കുണ്ടെന്ന് പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ കണ്ടെത്തുന്ന വ്യക്തികളെയും മജിസ്ട്രേറ്റിന് പരിശോധിക്കാം. അതുവഴി ജുഡീഷ്യൽ അന്വേഷണത്തിന്റെ പരിധി മരണകാരണം കണ്ടെത്തുന്നതിൽ മാത്രം അവസാനിക്കുന്നില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഉത്തരവാദികളെന്ന് പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ കണ്ടെത്തുന്നവരുടെ പേര് റിപ്പോർട്ടിൽ പറയാം

കസ്റ്റഡി മരണത്തിലേക്ക് നയിച്ച സംഭവങ്ങൾ പരിശോധിച്ചശേഷം ഏതെങ്കിലും വ്യക്തിക്ക് അതിൽ പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ ഉത്തരവാദിത്വമുണ്ടെന്ന് മജിസ്ട്രേറ്റിന് കണ്ടെത്താനായാൽ ആ വ്യക്തിയെ തിരിച്ചറിയാൻ നിയമതടസ്സമില്ലെന്നാണ് വിധിയുടെ കാതൽ. അതായത് ജുഡീഷ്യൽ അന്വേഷണ റിപ്പോർട്ട് സംഭവവിവരണം മാത്രമായി നിൽക്കേണ്ടതില്ല; ലഭ്യമായ വസ്തുതകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഉത്തരവാദികളെന്ന് തോന്നുന്നവരെ ചൂണ്ടിക്കാട്ടാനും കഴിയും.

എഫ്‌ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാനുള്ള നിർദേശവും മജിസ്ട്രേറ്റിന്റെ അധികാരപരിധിയിൽ

ഉത്തരവാദികളെന്ന് പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ തിരിച്ചറിയുന്നതിന് പുറമേ അവർക്കെതിരെ എഫ്‌ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ നിർദേശിക്കാനും 176(1എ) പ്രകാരം അന്വേഷണം നടത്തുന്ന ജുഡീഷ്യൽ മജിസ്ട്രേറ്റിന് കഴിയുമെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ഇതാണ് വിധിയിലൂടെ ഉണ്ടാകുന്ന പ്രധാന മാറ്റം. കസ്റ്റഡി മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ജുഡീഷ്യൽ അന്വേഷണം കണ്ടെത്തലുകൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്ന നടപടിയായി മാത്രം അവസാനിക്കേണ്ടതില്ല; പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ കുറ്റകരമായ പങ്ക് കണ്ടെത്തിയാൽ ക്രിമിനൽ അന്വേഷണത്തിലേക്കുള്ള തുടർനടപടിക്കും വഴി തുറക്കാം.

കസ്റ്റഡി മരണ അന്വേഷണത്തിൽ മജിസ്ട്രേറ്റിന്റെ പങ്കിന് കൂടുതൽ വ്യക്തത

കസ്റ്റഡി മരണങ്ങളിൽ ജുഡീഷ്യൽ അന്വേഷണം നിർബന്ധമാക്കുന്ന 176(1എ) വകുപ്പിന്റെ പരിധിയാണ് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കിയത്. മജിസ്ട്രേറ്റിന് മരണത്തിന്റെ കാരണവും സാഹചര്യങ്ങളും പരിശോധിക്കുന്നതിനൊപ്പം അതിലേക്ക് നയിച്ച സംഭവശൃംഖലയും പരിശോധിക്കാം. അതിൽ നിന്ന് വ്യക്തികളുടെ പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ ഉത്തരവാദിത്വം കണ്ടെത്തിയാൽ തുടർ ക്രിമിനൽ നടപടിക്ക് നിർദേശം നൽകാമെന്നാണ് കോടതിയുടെ നിയമവ്യാഖ്യാനം.

കസ്റ്റഡി മരണത്തിൽ ഉത്തരവാദിത്വം കണ്ടെത്തിയാൽ പൊലീസ് കേസിലേക്ക് നേരിട്ട് വഴി

കേസിന്റെ അന്തിമ നിയമനിലപാട്, 176(1എ) പ്രകാരമുള്ള ജുഡീഷ്യൽ അന്വേഷണം മരണകാരണം രേഖപ്പെടുത്തുന്ന ഔപചാരിക നടപടി മാത്രമല്ല എന്നതാണ്. പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ ഉത്തരവാദികളെ തിരിച്ചറിയുകയും അവർക്കെതിരെ എഫ്‌ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ നിർദേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് മജിസ്ട്രേറ്റിന്റെ അധികാരത്തിന് പുറത്തല്ലെന്ന് മധ്യപ്രദേശ് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

മധ്യപ്രദേശിലെ കസ്റ്റഡി മരണ അന്വേഷണങ്ങളിൽ ഉത്തരവാദിത്വ പരിശോധന കൂടുതൽ ശക്തമാകും

നിയമതലത്തിൽ, 176(1എ) വകുപ്പിന് കീഴിലുള്ള ജുഡീഷ്യൽ അന്വേഷണത്തിന്റെ വ്യാപ്തിക്ക് വ്യക്തമായ സംസ്ഥാനതല വ്യാഖ്യാനമാണ് വിധി നൽകുന്നത്. സാമൂഹികമായി കസ്റ്റഡിയിൽ ഒരാളുടെ മരണം സംഭവിച്ചാൽ മരണകാരണം മാത്രം കണ്ടെത്തുന്നതിന് പകരം ഉത്തരവാദിത്തവും പരിശോധിക്കാനുള്ള വഴി ശക്തമാകുന്നു. ജുഡീഷ്യറി തലത്തിൽ മജിസ്ട്രേറ്റിന്റെ അന്വേഷണം തുടർ ക്രിമിനൽ നടപടിക്ക് അടിസ്ഥാനമാകാമെന്നതാണ് വിധിയുടെ പ്രധാന പ്രായോഗിക പ്രസക്തി.