പ്രയാഗ്‌രാജ്, ഓഗസ്റ്റ് 10-

ആശ്രിതനിയമനത്തിന് നൽകിയ അംഗീകാരം പിൻവലിക്കുകയോ റദ്ദാക്കുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ലെങ്കിൽ അതിൽനിന്നുള്ള ശമ്പളം നിഷേധിക്കാനാവില്ലെന്ന് അലഹാബാദ് ഹൈക്കോടതി. ധർമവതി ദേവി നൽകിയ ഹർജി 2026 ജൂലൈ 7-ന് അനുവദിച്ചാണ് ജസ്റ്റിസ് മഞ്ജു റാണി ചൗഹാന്റെ വിധി. ഉത്തർപ്രദേശ് സർക്കാരും മറ്റ് അഞ്ച് പേരുമായിരുന്നു എതിർകക്ഷികൾ. ഹർജിക്കാരനുവേണ്ടി മുതിർന്ന അഭിഭാഷകൻ സത്യപ്രകാശ് സിങ്, ബജ്‌റങ് ബഹാദൂർ സിങ് എന്നിവരും എതിർകക്ഷികൾക്കുവേണ്ടി അജയ് കുമാർ ശർമ, അരുൺ കുമാർ, സഞ്ജയ് യാദവ്, ശശി പ്രകാശ് റായ് എന്നിവരും ഹാജരായി. സംസ്ഥാനത്തിനുവേണ്ടി സ്റ്റാൻഡിങ് കൗൺസൽ ശൈലേന്ദ്ര സിങ്ങിനെയും കോടതി കേട്ടു.

അധ്യാപകനായ ഭർത്താവിന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് നാലാം ഗ്രേഡ് തസ്തികയിൽ നിയമനം

ഗൗതം ബുദ്ധ നഗറിലെ ലത്തീഫ്പുർ കിസാൻ വൈദിക് ജൂനിയർ ഹൈസ്കൂളിലെ അസിസ്റ്റന്റ് അധ്യാപകനായിരുന്നു ധർമവതി ദേവിയുടെ ഭർത്താവ് വിജയ് പാൽ സിങ്. സർവീസിലിരിക്കെ അദ്ദേഹം മരിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ധർമവതി ദേവിക്ക് ആശ്രിതനിയമന വ്യവസ്ഥയിൽ നാലാം ഗ്രേഡ് തസ്തികയിൽ നിയമനം നൽകി. 2006 ഓഗസ്റ്റ് 1-ന് അവർ ജോലിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ജില്ലാ അടിസ്ഥാന വിദ്യാഭ്യാസ ഓഫീസർ 2006 സെപ്റ്റംബർ 6-ന് നിയമനത്തിന് അംഗീകാരവും നൽകി.

എന്നാൽ നിയമനത്തിൽ നിർദിഷ്ട നടപടിക്രമം പാലിച്ചില്ലെന്ന് മീററ്റ്–സഹാരൻപുർ ഡിവിഷൻ അസിസ്റ്റന്റ് വിദ്യാഭ്യാസ ഡയറക്ടർ 2007 മാർച്ച് 16-ന് എതിർപ്പ് ഉന്നയിച്ചു. ഈ എതിർപ്പിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ശമ്പളം തടഞ്ഞുവെച്ചു. നിയമനത്തെക്കുറിച്ച് വിദ്യാഭ്യാസ ഡയറക്ടറുടെ അഭിപ്രായം തേടിയെങ്കിലും തീരുമാനം ധർമവതി ദേവിയെ അറിയിച്ചിരുന്നില്ല.

അംഗീകാരം റദ്ദാക്കാതെ അതിന്റെ ആനുകൂല്യം തടയുന്നത് അനുവദിക്കാനാവില്ല

ധർമവതി ദേവിയുടെ നിയമനത്തിന് 2006 സെപ്റ്റംബർ 6-ന് നൽകിയ അംഗീകാരം ഒരു അധികാരിയും പിൻവലിക്കുകയോ തിരിച്ചുവിളിക്കുകയോ അസാധുവാക്കുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ലെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി. നിയമപരമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഭരണ ഉത്തരവിന്റെ തുടർ ആനുകൂല്യങ്ങൾ നൽകാതിരുന്ന് ആ ഉത്തരവിനെ പരോക്ഷമായി നിർവീര്യമാക്കാനാവില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

അംഗീകാരം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം അതിന്റെ നിയമസാധുതയെ പരോക്ഷമായി ചോദ്യംചെയ്തുകൊണ്ട് ശമ്പളം നിഷേധിക്കാൻ അധികൃതർക്ക് കഴിയില്ല. നിയമനത്തിലെ നടപടിക്രമവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എതിർപ്പുകൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ അംഗീകാര ഉത്തരവിനെ നിയമാനുസൃതമായി പരിശോധിക്കണം. അംഗീകാരം അതേപടി നിലനിർത്തിയശേഷം ശമ്പളം മാത്രം തടയുന്നത് നിയമപരമായി നിലനിൽക്കില്ലെന്നാണ് വിധിയുടെ കാതൽ.

അപ്പീൽ ബെഞ്ചിന്റെ കണ്ടെത്തലുകൾ ഭരണകൂടം വീണ്ടും തുറന്നുപരിശോധിച്ചു

2011 ഏപ്രിൽ 22-ന് ധർമവതി ദേവിയുടെ ആദ്യ ഹർജി സിംഗിൾ ബെഞ്ച് തള്ളിയിരുന്നു. ഇതിനെതിരായ പ്രത്യേക അപ്പീലിൽ 2020 ജനുവരി 18-ന് ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച് ഇടപെട്ടു. നാലാം ഗ്രേഡ് ഒഴിവില്ലായിരുന്നുവെന്നോ നിയമന അംഗീകാരം റദ്ദാക്കിയെന്നോ തെളിയിക്കുന്ന രേഖകളില്ലെന്ന് ബെഞ്ച് കണ്ടെത്തി. വിഷയം മുഴുവൻ പരിശോധിച്ച് പുതിയ ഉത്തരവിറക്കാൻ ബന്ധപ്പെട്ട അധികാരിക്ക് നിർദേശിക്കുകയും ചെയ്തു.

എന്നാൽ അപ്പീൽ ബെഞ്ച് തീർപ്പാക്കിയ വിഷയങ്ങൾ അധികൃതർ വീണ്ടും തുറന്നുപരിശോധിച്ചെന്ന് ജസ്റ്റിസ് മഞ്ജു റാണി ചൗഹാൻ വിലയിരുത്തി. മേൽക്കോടതിയുടെ നിർദേശങ്ങൾ പാലിക്കേണ്ട ഭരണാധികാരി, അതിന്മേൽ അപ്പീൽ കേൾക്കുന്ന രീതിയിൽ പ്രവർത്തിച്ചത് അനുവദിക്കാനാവില്ലെന്നും കോടതി പറഞ്ഞു.

ജീവനക്കാരിയെ കേൾക്കാതെ ശേഖരിച്ച റിപ്പോർട്ടുകൾ ആശ്രയിച്ചത് സ്വാഭാവികനീതിയുടെ ലംഘനം

ധർമവതി ദേവിയുടെ വാദം കേട്ടശേഷം ലഭിച്ച റിപ്പോർട്ടുകളും ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പ്രസ്താവനകളും അവർക്കു നൽകാതെയാണ് ശമ്പളാവകാശം നിരസിച്ചതെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി. ആ രേഖകളെ എതിർക്കാൻ അവസരവും നൽകിയില്ല. കക്ഷിയുടെ അറിവില്ലാതെ ശേഖരിച്ച വിവരങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള തീരുമാനം ഭരണഘടനയുടെ 14-ാം അനുച്ഛേദം ഉറപ്പാക്കുന്ന നീതിയുക്തമായ ഭരണനടപടിക്ക് വിരുദ്ധമാണെന്ന് വിധിയിൽ വ്യക്തമാക്കി.

ഭരണ ഉത്തരവിന്റെ നിയമസാധുത അതിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ കാരണങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽത്തന്നെ പരിശോധിക്കണം. കോടതിയിലെത്തിയശേഷം പുതിയ കാരണങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് ഉത്തരവിനെ ന്യായീകരിക്കാനാവില്ലെന്നും സുപ്രീംകോടതി വിധികൾ ഉദ്ധരിച്ച് ഹൈക്കോടതി പറഞ്ഞു.

ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ വീഴ്ചയുടെ ബാധ്യത ജീവനക്കാരിയുടെ മേൽ ചുമത്തരുത്

ആവശ്യമായ രേഖകൾ സമർപ്പിക്കുകയും ബന്ധപ്പെട്ട അധികാരി നിയമനത്തിന് അംഗീകാരം നൽകുകയും ചെയ്തശേഷം ഉണ്ടായ ഭരണപരമായ കാലതാമസത്തിനോ നടപടിക്രമത്തിലെ വീഴ്ചയ്ക്കോ ജീവനക്കാരിയെ ശിക്ഷിക്കാനാവില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. സർക്കാർ സംവിധാനത്തിന്റെ അനാസ്ഥ കാരണം ഒരാൾക്ക് ലഭിച്ച അവകാശം ഇല്ലാതാക്കാനാവില്ല.

ആശ്രിതനിയമനം ഔദാര്യമല്ലെന്നും സർവീസിലിരിക്കെ മരിച്ച ജീവനക്കാരന്റെ കുടുംബത്തെ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിൽനിന്ന് സംരക്ഷിക്കാനുള്ള സാമൂഹികക്ഷേമ നടപടിയാണെന്നും കോടതി പറഞ്ഞു. അതിനാൽ പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം പരാജയപ്പെടുത്തുന്ന സാങ്കേതിക വ്യാഖ്യാനത്തിന് പകരം ഉദ്ദേശ്യപൂർണവും ഉദാരവുമായ സമീപനമാണ് വേണ്ടത്.

ശമ്പളം നിരസിച്ച രണ്ട് ഉത്തരവുകളും റദ്ദാക്കി; ധർമവതി ദേവിയുടെ ഹർജി അനുവദിച്ചു

ധർമവതി ദേവിയുടെ ശമ്പളാവകാശം നിരസിച്ച 2021 ഫെബ്രുവരി 23-ലെയും മാർച്ച് 8-ലെയും ഉത്തരവുകൾ ഹൈക്കോടതി റദ്ദാക്കി. നിലനിൽക്കുന്ന നിയമന അംഗീകാരം അവഗണിച്ചും അപ്പീൽ ബെഞ്ചിന്റെ നിർദേശം ലംഘിച്ചും സ്വാഭാവികനീതി പാലിക്കാതെയുമാണ് അധികൃതർ പ്രവർത്തിച്ചതെന്ന് കണ്ടെത്തിയ കോടതി ഹർജി അനുവദിച്ചു.

നിലനിൽക്കുന്ന ഭരണ ഉത്തരവുകളുടെ ആനുകൂല്യം പരോക്ഷമായി തടയുന്നതിന് സംസ്ഥാനതല നിയന്ത്രണം

നിയമതലത്തിൽ, റദ്ദാക്കാത്ത നിയമന അംഗീകാരത്തിന്റെ തുടർ ആനുകൂല്യങ്ങൾ നൽകേണ്ടതാണെന്ന വ്യാഖ്യാനം വിധി ശക്തമാക്കുന്നു. സാമൂഹികതലത്തിൽ, ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ കാലതാമസവും നടപടിപ്പിഴവും മൂലം ആശ്രിതനിയമനം നേടിയ കുടുംബങ്ങൾ വരുമാനമില്ലാതെ കഴിയുന്ന സാഹചര്യം തടയാൻ വിധി സഹായിക്കും. ജുഡീഷ്യറി തലത്തിൽ, അപ്പീൽ ബെഞ്ചിന്റെ നിർദേശങ്ങൾ ഭരണാധികാരികൾ കൃത്യമായി പാലിക്കണമെന്നും സ്വാഭാവികനീതി ഒഴിവാക്കരുതെന്നും അലഹാബാദ് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി.