ന്യൂഡൽഹി, ഓഗസ്റ്റ് 8-

രാജസ്ഥാനിലെ ജോജാരി–ബാണ്ടി–ലൂണി നദികളിലെ വ്യാവസായിക മലിനീകരണം തടയാൻ വകുപ്പുകളെ ഏകോപിപ്പിക്കുന്ന പ്രത്യേക സംഘവും സ്വതന്ത്ര നദി അതോറിറ്റിയും രൂപീകരിക്കാൻ സുപ്രീംകോടതി ഉത്തരവിട്ടു. 2026 ഓഗസ്റ്റ് 7-ലെ ഉത്തരവ് ജസ്റ്റിസ് വിക്രം നാഥ്, ജസ്റ്റിസ് സന്ദീപ് മേത്ത എന്നിവരുടെ ബെഞ്ചിന്റേതാണ്. ജോജാരി നദിയിലെ മലിനീകരണത്തിൽ ഇരുപത് ലക്ഷം പേരുടെ ജീവൻ അപകടത്തിലാണെന്ന വിഷയം കോടതി സ്വമേധയാ എടുത്ത കേസിലാണ് നടപടി. ലേഖനത്തിൽ കക്ഷികൾക്കുവേണ്ടി ഹാജരായ അഭിഭാഷകരുടെ പേരുകൾ നൽകിയിട്ടില്ല.

നദികളെ രക്ഷിക്കാൻ വകുപ്പുകൾ ഇനി ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കണം

രാജസ്ഥാൻ ചീഫ് സെക്രട്ടറി അധ്യക്ഷനായി സംയോജിത ഏകോപന സംഘം രൂപീകരിക്കാനാണ് നിർദേശം. പരിസ്ഥിതി, വനം, റവന്യൂ, ജലവിഭവ വകുപ്പുകളിലെയും രാജസ്ഥാൻ സംസ്ഥാന മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡിലെയും മുതിർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരെ സംഘത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താം. ഉന്നതതല പരിസ്ഥിതി മേൽനോട്ട സമിതിയുമായി ചേർന്നാണ് സംഘം പ്രവർത്തിക്കേണ്ടത്.

പരിസ്ഥിതി നാശം തടയൽ, മലിനീകരണം കുറയ്ക്കൽ, പരിസ്ഥിതി പുനഃസ്ഥാപിക്കൽ, നദീ ആവാസവ്യവസ്ഥ സംരക്ഷിക്കൽ, ഭൂഗർഭജല സംരക്ഷണം, ജൈവവൈവിധ്യ സംരക്ഷണം എന്നിവയ്ക്കായി സമഗ്ര പരിഹാരപദ്ധതി തയ്യാറാക്കണം. ഓരോ നടപടിയും ആര് നടപ്പാക്കണം, എങ്ങനെ നടപ്പാക്കണം, എത്ര സമയത്തിനകം പൂർത്തിയാക്കണം തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളും പദ്ധതിയിൽ വ്യക്തമാക്കണമെന്ന് കോടതി പറഞ്ഞു. സംഘം രൂപീകരിച്ച് മൂന്നാഴ്ചയ്ക്കകം പദ്ധതി കോടതിയിൽ സമർപ്പിക്കണം.

നദികൾക്കായി സ്വതന്ത്ര അതോറിറ്റിയും വരും

രാജസ്ഥാനിൽ സ്വതന്ത്രവും മതിയായ അധികാരമുള്ളതുമായ നദി കമ്മിഷൻ അല്ലെങ്കിൽ നദി പുനരുജ്ജീവന അതോറിറ്റി രൂപീകരിക്കാനും കോടതി നിർദേശിച്ചു. തൽക്കാലം ചീഫ് സെക്രട്ടറിയായിരിക്കും ഇതിന്റെ അധ്യക്ഷൻ. നദികൾ, നദീതടങ്ങൾ, ജലസംഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സംരക്ഷണവും പുനരുജ്ജീവനവും ഏകോപിതമായ പരിപാലനവും ഈ സംവിധാനത്തിന്റെ ചുമതലയായിരിക്കും.

ഉയർന്ന വെള്ളപ്പൊക്ക പരിധി ശാസ്ത്രീയമായി കണ്ടെത്തി അടയാളപ്പെടുത്തുന്നതും നദീ ആവാസവ്യവസ്ഥ സംരക്ഷിക്കുന്നതും സംസ്ഥാനത്താകെയുള്ള നദീതട പരിപാലനം ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതും അതോറിറ്റിയുടെ ചുമതലയിൽ വരും. ആവശ്യമായ ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും വിദഗ്ധരെയും ചീഫ് സെക്രട്ടറിക്ക് ഇതുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം.

മലിനീകരണക്കേസുകളിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പങ്കും അന്വേഷിക്കണം

പരിസ്ഥിതി നിയമലംഘനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിലവിലുള്ള ക്രിമിനൽ കേസുകളുടെ അന്വേഷണം ശക്തമാക്കാനും സുപ്രീംകോടതി നിർദേശിച്ചു. കോടതിയുടെ നിർദേശത്തെ തുടർന്ന് സംസ്ഥാനം രൂപീകരിച്ച പ്രത്യേക അന്വേഷണ സംഘം പൊതുസേവകർ ഉൾപ്പെടെ ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാവരുടെയും പങ്ക് ഭയമോ പക്ഷപാതമോ ഇല്ലാതെ പരിശോധിക്കണം. ആവശ്യമായ നടപടി സ്വീകരിക്കണമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ജോധ്പുർ, ബലോത്ര, പാലി എന്നിവിടങ്ങളിൽ രഹസ്യ പൈപ്പ് ശൃംഖലകളിലൂടെയും ശുദ്ധീകരിക്കാത്തതോ വേണ്ടത്ര ശുദ്ധീകരിക്കാത്തതോ ആയ വ്യാവസായിക മാലിന്യം ഒഴുക്കിയതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേസുകളാണ് പ്രത്യേക അന്വേഷണ സംഘത്തിന്റെ പരിധിയിലുള്ളത്. വൈറ്റ് വിഭാഗത്തിലെ വ്യവസായങ്ങളുടെ തീർപ്പാകാത്ത അപേക്ഷകൾ 2026 ഓഗസ്റ്റ് 7 മുതൽ കഴിയുന്നതും ഏഴുദിവസത്തിനകം സമിതി തീരുമാനിക്കണമെന്നും കോടതി നിർദേശിച്ചു.

ചിത്രവും സ്ഥലവിവരവും സഹിതം ജനങ്ങൾക്ക് പരാതി നൽകാം

പരിസ്ഥിതി നിയമലംഘനങ്ങൾ ജനങ്ങൾക്ക് വേഗത്തിൽ അറിയിക്കാൻ സംയോജിത പൊതുജന റിപ്പോർട്ടിങ്, പരിസ്ഥിതി പരാതി പരിഹാര സംവിധാനം സ്ഥാപിക്കണമെന്നും ഉത്തരവുണ്ട്. വിശ്വസനീയമായ വിവരം കൈവശമുള്ളവർക്ക് ചിത്രങ്ങൾ, ദൃശ്യങ്ങൾ, സ്ഥാനം രേഖപ്പെടുത്തിയ വിവരങ്ങൾ എന്നിവ സഹിതം പരാതി നൽകാൻ ഇതിലൂടെ കഴിയണം. വിശ്വസനീയ വിവരം നൽകുന്നവർക്ക് പാരിതോഷികം നൽകുന്ന പദ്ധതി സാധ്യമാണോയെന്നും സംസ്ഥാനം പരിശോധിക്കണം.

രാജസ്ഥാൻ സംസ്ഥാന മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡിലെ വീഴ്ച വരുത്തിയ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരെ സ്വീകരിച്ചതോ സ്വീകരിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നതോ ആയ നടപടികളുടെ വിശദാംശങ്ങൾ സംസ്ഥാനം നൽകിയിട്ടില്ലെന്നും കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഈ വിവരങ്ങൾ മൂന്നുദിവസത്തിനകം സമിതിക്ക് നൽകണം. ജയ്പുരിലെയും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലെയും സമാന പ്രശ്നങ്ങൾ അടുത്ത ഘട്ടത്തിൽ പരിശോധിക്കുമെന്നും കോടതി അറിയിച്ചു.

ജോജാരി മാതൃക മറ്റു മലിനമായ നദികളിലേക്കും വ്യാപിപ്പിച്ചേക്കും

ജോജാരി–ബാണ്ടി–ലൂണി നദീവ്യവസ്ഥയ്ക്കായി ആവശ്യമായ സംവിധാനം നിലവിൽ വന്നശേഷം, അതിൽ വേണ്ട മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തി രാജസ്ഥാനിലെ സമാന പ്രശ്നങ്ങളുള്ള മറ്റ് നദീവ്യവസ്ഥകളിലേക്കും വ്യാപിപ്പിക്കാനാകുമോയെന്ന് സുപ്രീംകോടതി പരിശോധിക്കും. അതിനാൽ നിലവിലെ ഉത്തരവ് മൂന്ന് നദികളിലെ മലിനീകരണ നിയന്ത്രണത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ സംസ്ഥാനത്തെ നദീപരിപാലനത്തിന് കൂടുതൽ ഏകോപിതമായ സംവിധാനം രൂപപ്പെടുന്നതിനും വഴിയൊരുക്കാം. അവസാനത്തേത് ഉത്തരവിൽ വ്യക്തമാക്കിയ തുടർപരിശോധനയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിലയിരുത്തലാണ്.