ജയ്പുർ, 2026 ഓഗസ്റ്റ് 4-

2011-ൽ രാജസ്ഥാൻ ഭവനനിർമാണ ബോർഡ് ആരംഭിച്ച ഭൂമിയേറ്റെടുക്കൽ നടപടികളും 2017 മാർച്ച് ഒന്നിന് പുറപ്പെടുവിച്ച നഷ്ടപരിഹാര നിർണയ ഉത്തരവും രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതി 2026 ജൂലൈ എട്ടിന് റദ്ദാക്കി. ജസ്റ്റിസ് ആനന്ദ് ശർമയാണ് വിധി പറഞ്ഞത്. ദിനേഷ് ചൗരസിയയും ബന്ധപ്പെട്ട ഹർജികളിലെ ഭൂവുടമകളുമാണ് ഹർജിക്കാർ. രാജസ്ഥാൻ സർക്കാർ, നഗരവികസന–ഭവന വകുപ്പ്, ഭൂമിയേറ്റെടുക്കൽ ഉദ്യോഗസ്ഥർ, രാജസ്ഥാൻ ഭവനനിർമാണ ബോർഡ് എന്നിവരാണ് എതിർകക്ഷികൾ.

ഹർജിക്കാർക്കുവേണ്ടി അശോക് ബൻസാൽ, പല്ലവ് ചൗധരി, ആയുഷ് ബൻസാൽ, സമീർ ശർമ, ആദിത്യ ജോഷി, പുനീത് ഗാർഗ്, മീരാ ബായി, വികാസ് കാബ്ര, പ്രവീൺ കുമാർ ജെയിൻ എന്നിവർ ഹാജരായി. എതിർകക്ഷികൾക്കുവേണ്ടി അജയ് ശുക്ല, ശിവം ശർമ, രാഘവ് ശർമ, ജ്യോതി ശർമ, തൻമയ് ജെയിൻ, അഡീഷണൽ ഗവൺമെന്റ് കൗൺസൽ വി.ഡി. ഗത്താല, ഉമേഷ് ചൗധരി എന്നിവർ ഹാജരായി.

ഭവനപദ്ധതിക്കായി 599 ബിഘ ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കാൻ 2011-ൽ വിജ്ഞാപനം

ടോങ്കിലെ സേവരാംപുര ഗ്രാമത്തിൽ രാജസ്ഥാൻ ഭവനനിർമാണ ബോർഡിന്റെ പാർപ്പിടപദ്ധതിക്കായി 599 ബിഘയും 11 ബിസ്വയും ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കാനായിരുന്നു നടപടി. 1894-ലെ ഭൂമിയേറ്റെടുക്കൽ നിയമപ്രകാരം 2011 ഒക്ടോബർ 12-ന് വിജ്ഞാപനം പുറപ്പെടുവിച്ചു. ഭൂമിയേറ്റെടുക്കൽ പ്രഖ്യാപനം 2013 ഏപ്രിൽ 15-നുണ്ടായെങ്കിലും 2014 ജനുവരി ഒന്നിന് പുതിയ നിയമം പ്രാബല്യത്തിൽ വരുന്നതുവരെ നഷ്ടപരിഹാര നിർണയ ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചിരുന്നില്ല.

പുതിയ നിയമം വന്നതോടെ പന്ത്രണ്ട് മാസത്തെ സമയപരിധി ബാധകമായി

2014 ജനുവരി ഒന്നിന് നഷ്ടപരിഹാര നിർണയ ഉത്തരവ് നിലവിലില്ലാത്തതിനാൽ 2013-ലെ ന്യായമായ നഷ്ടപരിഹാരത്തിനും സുതാര്യതയ്ക്കുമുള്ള ഭൂമിയേറ്റെടുക്കൽ, പുനരധിവാസ–പുനഃസ്ഥാപന അവകാശ നിയമത്തിലെ വകുപ്പ് 24(1)(എ) ബാധകമാണെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. തുടർന്ന് നഷ്ടപരിഹാര നിർണയ ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിക്കാനുള്ള സമയപരിധി വകുപ്പ് 25 അനുസരിച്ചായിരിക്കണമെന്നും കോടതി പറഞ്ഞു.

ഈ വ്യവസ്ഥപ്രകാരം 2014 ജനുവരി ഒന്നുമുതൽ പന്ത്രണ്ട് മാസത്തിനകം, അതായത് 2014 ഡിസംബർ 31-നകം ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിക്കേണ്ടതായിരുന്നു. എന്നാൽ ഉത്തരവ് വന്നത് 2017 മാർച്ച് ഒന്നിനാണ്. സമയപരിധി ഒഴിവാക്കാനോ നീട്ടാനോ നിയമപരമായ കാരണമുണ്ടെന്ന് അധികൃതർക്ക് തെളിയിക്കാനായില്ല.

റദ്ദാക്കിയ പഴയ നിയമത്തിലെ സമയപരിധി തുടരില്ലെന്ന് കോടതി

1894-ലെ റദ്ദാക്കപ്പെട്ട ഭൂമിയേറ്റെടുക്കൽ നിയമത്തിലെ വകുപ്പ് 11എ ഈ നടപടികളിൽ സ്വതന്ത്രമായി തുടരില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. പുതിയ നിയമത്തിലെ വകുപ്പ് 24(1)(എ) ബാധകമായതോടെ തുടർന്നുള്ള നടപടികൾ പുതിയ നിയമപ്രകാരമായിരിക്കണം. അതിനാൽ നഷ്ടപരിഹാര നിർണയത്തിനുള്ള സമയപരിധിയും 2013-ലെ നിയമത്തിലെ വകുപ്പ് 25 അനുസരിച്ചായിരിക്കുമെന്ന് കോടതി വിധിച്ചു.

പൊതുതാൽപര്യം നിയമത്തിന്റെ സമയപരിധിയെ മറികടക്കില്ല

ഭവനപദ്ധതി പൊതുതാൽപര്യത്തിനുള്ളതാണെന്നും പഴയ നിയമപ്രകാരം പ്രധാന നടപടികൾ പൂർത്തിയാക്കിയിരുന്നെന്നും സർക്കാർ വാദിച്ചു. എന്നാൽ പൊതുലക്ഷ്യം എത്ര പ്രധാനപ്പെട്ടതായാലും നിയമം നിശ്ചയിച്ച നിർബന്ധിത സമയപരിധി ലംഘിച്ച് നടപടികൾ തുടരാനാകില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. സർക്കാർ വാദം അംഗീകരിച്ചാൽ ഭൂമിയേറ്റെടുക്കൽ നടപടികൾ അനിശ്ചിതമായി നീട്ടാൻ അധികൃതർക്ക് അവസരമുണ്ടാകുമെന്നും കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

നഷ്ടപരിഹാരം നൽകിയില്ല; ഭൂമിയുടെ കൈവശവും ഏറ്റെടുത്തില്ല

2017-ൽ ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചിട്ടും ഭൂവുടമകൾക്ക് നഷ്ടപരിഹാരം നൽകുകയോ തുക ബന്ധപ്പെട്ട അധികാരിക്ക് മുമ്പാകെ നിക്ഷേപിക്കുകയോ ചെയ്തിരുന്നില്ല. ഭൂമിയുടെ കൈവശവും അധികൃതർ ഏറ്റെടുത്തിരുന്നില്ല. ഈ വസ്തുതകൾ എതിർകക്ഷികൾ നിഷേധിച്ചില്ലെന്ന് കോടതി രേഖപ്പെടുത്തി. അതിനാൽ ഭൂമി സർക്കാരിലോ ഭവനനിർമാണ ബോർഡിലോ നിയമപരമായി നിക്ഷിപ്തമായിട്ടില്ലെന്നും കോടതി കണ്ടെത്തി.

2017-ലെ ഉത്തരവും അതിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയ മുഴുവൻ നടപടികളും റദ്ദാക്കി

ഹർജികളും പുനഃപരിശോധനാ ഹർജികളും കോടതി അനുവദിച്ചു. 2013-ലെ നിയമത്തിലെ വകുപ്പ് 24(1)(എ), വകുപ്പ് 25 എന്നിവ ലംഘിച്ചാണ് 2017 മാർച്ച് ഒന്നിലെ നഷ്ടപരിഹാര നിർണയ ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചതെന്ന് കണ്ടെത്തി അത് റദ്ദാക്കി. ആ ഉത്തരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതും അതിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയതുമായ മുഴുവൻ ഭൂമിയേറ്റെടുക്കൽ നടപടികളും അസാധുവാക്കി. നിലനിന്നിരുന്ന അനുബന്ധ അപേക്ഷകളും തീർപ്പാക്കി.

രാജസ്ഥാനിലെ ഭൂമിയേറ്റെടുക്കൽ നടപടികളിൽ സമയപരിധി നിർബന്ധമാകും

വിധിയോടെ തർക്കഭൂമിയിലെ 2011-ലെ ഏറ്റെടുക്കൽ നടപടികൾക്ക് നിയമപ്രാബല്യമില്ലാതായി. രാജസ്ഥാനിൽ പഴയ നിയമപ്രകാരം ആരംഭിച്ചെങ്കിലും 2014 ജനുവരി ഒന്നിനുമുമ്പ് നഷ്ടപരിഹാര നിർണയ ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിക്കാത്ത സമാന നടപടികളിൽ പുതിയ നിയമത്തിലെ സമയപരിധി കർശനമായി പരിശോധിക്കേണ്ടിവരും. ഇത് ഭൂവുടമകളുടെ സ്വത്തവകാശത്തിന് സംരക്ഷണം നൽകുകയും ഏറ്റെടുക്കൽ നടപടികൾ അനിശ്ചിതമായി നീട്ടുന്നത് തടയുകയും ചെയ്യും. രാജസ്ഥാനിലെ കീഴ്‌ക്കോടതികൾക്കും സർക്കാർ അധികാരികൾക്കും ഈ നിയമവ്യാഖ്യാനം ബാധകമാണ്.