ജലവിഭവ പരിപാലനത്തിന് ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനങ്ങൾ ശക്തമാക്കി കേന്ദ്രം

ന്യൂഡൽഹി / 2026 / ജൂലൈ 31

രാജ്യത്തെ ജലവിഭവങ്ങളുടെ പരിപാലനവും നിരീക്ഷണവും കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമാക്കാൻ കേന്ദ്ര ജലശക്തി മന്ത്രാലയം വിവിധ ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചു. നദികൾ, അണക്കെട്ടുകൾ, ഭൂഗർഭജലം, വെള്ളപ്പൊക്കം, ജലസേചനം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ തത്സമയം ശേഖരിക്കാനും വിലയിരുത്താനും ഈ സംവിധാനങ്ങൾ സഹായിക്കും. ജലശക്തി സഹമന്ത്രി രാജ് ഭൂഷൺ ചൗധരി ലോക്‌സഭയിൽ നൽകിയ എഴുത്തുപരമായ മറുപടിയിലാണ് ഇക്കാര്യം അറിയിച്ചത്.

ഗംഗാ സംരക്ഷണത്തിന് ഡിജിറ്റൽ നിരീക്ഷണം

ദേശീയ ശുദ്ധഗംഗാ മിഷൻ നദീതട ആസൂത്രണം, നിരീക്ഷണം, പദ്ധതി നടത്തിപ്പ്, തീരുമാനമെടുക്കൽ എന്നിവയ്ക്കായി നിരവധി ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. മലിനജല ശുദ്ധീകരണ പ്ലാന്റുകളുടെ പ്രവർത്തനം നിരീക്ഷിക്കാൻ ഗംഗാ പൾസ് സംവിധാനം ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഓൺലൈൻ തുടർച്ചയായ മാലിന്യജല നിരീക്ഷണ സംവിധാനവും നേരിട്ടുള്ള റിപ്പോർട്ടുകളും ഇതിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.

ഗംഗാ നദീതടത്തിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്തുന്ന അഴുക്കുചാലുകൾ, മലിനജല പുറന്തള്ളൽ കേന്ദ്രങ്ങൾ, വ്യവസായ മാലിന്യങ്ങൾ, ശുദ്ധീകരണ പ്ലാന്റുകളുടെ പുറന്തള്ളൽ എന്നിവ തത്സമയം നിരീക്ഷിക്കാൻ ഡ്രെയിൻ ഡാഷ്ബോർഡും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. മലിനീകരണം കൂടുതലുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാനും വേഗത്തിൽ തീരുമാനമെടുക്കാനും ഈ ഭൂവിവര സംവിധാന അധിഷ്ഠിത വേദി സഹായിക്കും.

ഗവേഷണവിവരങ്ങൾ ഒരിടത്ത്

ജലവിഭവ പരിപാലനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഗവേഷണ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ, സാങ്കേതിക റിപ്പോർട്ടുകൾ, നദികളുടെ ഭൂപടങ്ങൾ, വിവരശേഖരങ്ങൾ, തീരുമാന സഹായ രേഖകൾ എന്നിവ ലഭ്യമാക്കാൻ കൃത്രിമബുദ്ധി അധിഷ്ഠിത ഗംഗാ നോളജ് പോർട്ടൽ തയ്യാറാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

ജില്ലാ ഗംഗാ സമിതികളുടെ യോഗങ്ങൾ, പ്രധാന പ്രവർത്തന സൂചികകൾ, നമാമി ഗംഗേ പദ്ധതിയിലെ ജില്ലാതല പുരോഗതി എന്നിവ വിലയിരുത്താൻ ഗംഗാ ഡിസ്ട്രിക്ട് പെർഫോമൻസ് മോണിറ്ററിങ് സിസ്റ്റം ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഗംഗാ നദീതടത്തിലെ പദ്ധതികളുടെ നടത്തിപ്പ്, പുരോഗതി, കാലതാമസം, റിപ്പോർട്ടിങ്, നിലവിലെ സ്ഥിതി എന്നിവ തത്സമയം അറിയാൻ പ്രോജക്ട് മോണിറ്ററിങ് ടൂളും ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്.

ഉപഗ്രഹ ചിത്രങ്ങൾ, ലൈഡാർ വിവരങ്ങൾ, ഡ്രോൺ ദൃശ്യങ്ങൾ, ജലശാസ്ത്ര-ഭൂജലശാസ്ത്ര വിവരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഭൂമിശാസ്ത്ര വിവരങ്ങൾ ഒന്നിപ്പിക്കുന്ന ജിയോ പ്രയാഗ് സംവിധാനവും നദീതട ആസൂത്രണത്തിനും പരിപാലനത്തിനുമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.

യമുനയും ഗംഗയും പ്രയാഗിലൂടെ നിരീക്ഷിക്കും

ഗംഗാ നോളജ് സെന്ററിന് കീഴിൽ യമുന, ഗംഗ, അവയുടെ പോഷകനദികൾ എന്നിവയുടെ തത്സമയ വിശകലനത്തിനായി പ്രയാഗ് എന്ന ഏകീകൃത ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനം ദേശീയ ശുദ്ധഗംഗാ മിഷൻ വികസിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഗംഗാ പൾസ്, പ്രോജക്ട് മോണിറ്ററിങ് ടൂൾ, ഗംഗാ ഡിസ്ട്രിക്ട് പെർഫോമൻസ് മോണിറ്ററിങ് സിസ്റ്റം, ജിയോ പ്രയാഗ്, നിരീക്ഷണ ക്യാമറകളിലൂടെയുള്ള മലിനജല ശുദ്ധീകരണ പ്ലാന്റ് നിരീക്ഷണം എന്നിവ ഇതിൽ ഒന്നിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ജലശാസ്ത്ര വിവരങ്ങൾ, ഉപഗ്രഹ വിവരങ്ങൾ, സ്ഥലത്തുനിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ എന്നിവയും സംവിധാനത്തിൽ ഉൾപ്പെടും. തത്സമയ നിരീക്ഷണം, ഭൂവിവര സംവിധാന ദൃശ്യവത്കരണം, ഡാഷ്ബോർഡ് വിശകലനം, തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള തീരുമാനമെടുക്കൽ എന്നിവയ്ക്ക് ഇത് സഹായിക്കും. നമാമി ഗംഗേ പദ്ധതിക്ക് കീഴിൽ നദികളുടെ ആരോഗ്യം, പദ്ധതി നടത്തിപ്പ്, മലിനീകരണ നിയന്ത്രണം എന്നിവ നിരീക്ഷിക്കുന്ന ഏകീകൃത ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനമായാണ് പ്രയാഗ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.

അണക്കെട്ടും വെള്ളപ്പൊക്കവും തത്സമയം അറിയാം

രാജ്യത്തെ അണക്കെട്ടുകളിലെ നിലവിലെ ജലസംഭരണ ശേഷി അറിയാൻ കേന്ദ്ര ജല കമ്മിഷൻ റിസർവോയർ സ്റ്റോറേജ് മോണിറ്ററിങ് സിസ്റ്റം പോർട്ടൽ വികസിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. പദ്ധതി നിർദേശങ്ങൾ ഓൺലൈനായി സമർപ്പിക്കാൻ ഇ-പാംസ് എന്ന പ്രോജക്ട് അപ്രൈസൽ മാനേജ്‌മെന്റ് സിസ്റ്റവും ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്.

ഓൺലൈൻ പോർട്ടലുകളിലൂടെ വെള്ളപ്പൊക്ക പ്രവചന സംവിധാനവും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വെള്ളപ്പൊക്കം തത്സമയം നിരീക്ഷിക്കാനും മുൻകൂട്ടി മുന്നറിയിപ്പ് നൽകാനും ഫ്ലഡ് വാച്ച് ഇന്ത്യ ആപ്ലിക്കേഷനും ലഭ്യമാണ്. വെള്ളം കയറാൻ സാധ്യതയുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി പ്രവചിക്കാൻ സി-ഫ്ലഡ് എന്ന വെബ് അധിഷ്ഠിത സംവിധാനവും കേന്ദ്ര ജല കമ്മിഷൻ ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ഭൂഗർഭജല നിരീക്ഷണവും ജലസേചന സഹായവും

ഭൂഗർഭജല നിരീക്ഷണം, വിലയിരുത്തൽ, പരിപാലനം എന്നിവയ്ക്കായി കേന്ദ്ര ഭൂഗർഭജല ബോർഡ് ആധുനിക ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. സാധാരണ ജലനിരപ്പ് അളക്കുന്ന സംവിധാനത്തിനൊപ്പം ഓട്ടോമാറ്റിക് ഡിജിറ്റൽ വാട്ടർ ലെവൽ റെക്കോർഡറുകളും സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇന്റർനെറ്റ് അധിഷ്ഠിത സെൻസറുകൾ, ടെലിമെട്രി, ഭൂവിവര സംവിധാന ഉപകരണങ്ങൾ, തത്സമയ നിരീക്ഷണ സംവിധാനം എന്നിവയിലൂടെ കൂടുതൽ ഇടവേളകളിൽ കൃത്യമായ വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നു.

ടെലിമെട്രി സൗകര്യമുള്ള ഡിജിറ്റൽ ജലനിരപ്പ് രേഖപ്പെടുത്തൽ ഉപകരണങ്ങൾ രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവ ശേഖരിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ കേന്ദ്ര ഭൂഗർഭജല ബോർഡിന്റെ ഓൺലൈൻ പോർട്ടലിലൂടെ ലഭ്യമാക്കുന്നു.

ഭൂഗർഭജലനിരപ്പ്, ജലത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം, ഭൂഗർഭ പാറകളുടെ വിവരങ്ങൾ എന്നിവ ശേഖരിക്കാനും പരിശോധിക്കാനും ഗ്രാസ്പ് സംവിധാനം ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഭൂഗർഭജല വിഭവങ്ങൾ കണക്കാക്കാനും ഫലങ്ങൾ ദൃശ്യവത്കരിക്കാനും ഇൻ-ഗ്രെസ് എന്ന ഭൂവിവര സംവിധാന അധിഷ്ഠിത വെബ് വേദിയും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഭൂഗർഭജല ഉപയോഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരാക്ഷേപപത്ര അപേക്ഷകൾ ഓൺലൈനായി പരിഗണിക്കാൻ ഭൂനീർ പോർട്ടലും തയ്യാറാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇത് ഭൂഗർഭജല നിയന്ത്രണം കൂടുതൽ സുതാര്യവും ലളിതവുമാക്കും.

ജലസേചന പരിപാലനത്തിനായി ദേശീയ ജലശാസ്ത്ര സ്ഥാപനം കിസാൻ സാഥി, കിസാൻ മൈത്രി മൊബൈൽ ആപ്ലിക്കേഷനുകൾ വികസിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. അണക്കെട്ടിലെ ജലലഭ്യത, വിളകൾക്ക് ആവശ്യമായ വെള്ളം, ജല ഉപയോക്തൃ സംഘടനകളിലെ ജലക്ഷാമം എന്നിവ പ്രവചന വിവരങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇതിലൂടെ അറിയാം. രൂപകൽപ്പനാ വെള്ളപ്പൊക്ക ജലശാസ്ത്രത്തിനും മഴ വിശകലനത്തിനുമായി എൻ.ഐ.എച്ച് ധാര എന്ന വെബ് വേദിയും വികസിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ജലവിവരങ്ങൾ ഏകീകൃത സംവിധാനത്തിൽ

ജലവിഭവ വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കാനും സൂക്ഷിക്കാനും വിശകലനം ചെയ്യാനും പൊതുജനങ്ങൾക്ക് ലഭ്യമാക്കാനുമായി ദേശീയ ജലവിവര കേന്ദ്രം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഉപരിതലജലവും ഭൂഗർഭജലവും നിരീക്ഷിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ ടെലിമെട്രി, ഭൂവിവര സംവിധാനം, തീരുമാന സഹായ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് കേന്ദ്ര സർക്കാർ നവീകരിച്ചു.

കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന ഏജൻസികളിൽനിന്നുള്ള ജലവിവരങ്ങൾ ദൃശ്യവത്കരിക്കാനും പരിശോധിക്കാനുമായി ജലശക്തി ഡാറ്റാ മാനേജ്‌മെന്റ് സിസ്റ്റം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. നയരൂപീകരണ വിദഗ്ധർക്കും ഗവേഷകർക്കും പൊതുജനങ്ങൾക്കും ലളിതമായ സംവിധാനത്തിലൂടെ ജലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങൾ പരിശോധിക്കാൻ ഇതിലൂടെ കഴിയും.

ഇന്ത്യ വാട്ടർ റിസോഴ്‌സസ് ഇൻഫർമേഷൻ സിസ്റ്റം ജലവിഭവ വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കുന്ന ഭൂവിവര സംവിധാന അധിഷ്ഠിത ഏകജാലക വെബ് വേദിയാണ്. ജലവിഭവങ്ങളും അനുബന്ധ വിവരങ്ങളും ലഭ്യമാക്കാനും ദൃശ്യവത്കരിക്കാനും വിലയിരുത്താനും നിരീക്ഷിക്കാനും ആസൂത്രണം ചെയ്യാനും പരിപാലിക്കാനും ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നു.

ജലശക്തി മന്ത്രാലയം നടപ്പാക്കുന്ന ജലസേചന സെൻസസ് പദ്ധതിക്കായി ദേശീയ ഇൻഫർമാറ്റിക്സ് സെന്റർ ഏകീകൃത ഡിജിറ്റൽ വേദി വികസിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. മൊബൈൽ ആപ്ലിക്കേഷനിലൂടെ വിവരശേഖരണം നടത്താനും വെബ് ആപ്ലിക്കേഷനിലൂടെ വിവരങ്ങൾ പരിശോധിക്കാനും നിരീക്ഷിക്കാനും ഇതിലൂടെ കഴിയും. സെൻസസിന്റെ തത്സമയ പുരോഗതി കാണിക്കുന്ന ഡാഷ്ബോർഡും ഇതിലുണ്ട്.

ജലശാസ്ത്ര പദ്ധതിക്ക് കീഴിൽ ജലചക്രത്തിന്റെ എല്ലാ ഘടകങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ശാസ്ത്രീയമായി പരിശോധിച്ച ഏകീകൃത ജലശാസ്ത്ര രേഖകൾ ലഭ്യമാക്കാൻ സമഗ്ര ജലശാസ്ത്ര വിവര സംവിധാനം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. പുതുമയുള്ള ജലസാങ്കേതികവിദ്യകളുടെ വികസനവും പ്രയോഗവും വേഗത്തിലാക്കാൻ ഭാരത് വിൻ പോർട്ടലും പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.