ഛത്തർപൂർ (മധ്യപ്രദേശ്), 2026 ജൂലൈ 19 –

കെൻ, ബെത്വാ നദീബന്ധന പദ്ധതിക്കെതിരായ സമരം മധ്യപ്രദേശിലെ ഛത്തർപൂർ ജില്ലയിലെ കുപി ഗ്രാമത്തിനടുത്ത് പുതിയ വഴിത്തിരിവിലെത്തി. 14 ദിവസമായി നിരാഹാരസമരം നടത്തിയ സാമൂഹിക പ്രവർത്തകൻ അമിത് ഭട്‌നാഗറിനെ പൊലീസ് കസ്റ്റഡിയിലെടുത്തു. സമരപ്പന്തലിലുണ്ടായിരുന്ന ഏകദേശം 150 പ്രതിഷേധക്കാരെയും പൊലീസ് സ്ഥലത്തുനിന്ന് മാറ്റി. പ്രതിഷേധം തുടരുന്നതിനിടെയാണ് ഈ നടപടി ഉണ്ടായത്.

നിരാഹാരസമരം അവസാനിപ്പിക്കാൻ പൊലീസ് ഇടപെടൽ

അമിത് ഭട്‌നാഗറിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ആദിവാസികളും കർഷകരും ഉൾപ്പെടെയുള്ള കുടിയൊഴിപ്പിക്കപ്പെട്ട കുടുംബങ്ങളാണ് സമരത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നത്. ന്യായമായ നഷ്ടപരിഹാരവും പുനരധിവാസവും ലഭിച്ചിട്ടില്ലെന്നും ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കലിൽ ക്രമക്കേടുകൾ നടന്നെന്നും സമരക്കാർ ആരോപിക്കുന്നു. ആരോഗ്യനില മോശമായ സാഹചര്യത്തിൽ ഭട്‌നാഗറിനെ കസ്റ്റഡിയിലെടുത്ത് ചികിത്സയ്ക്കായി മാറ്റിയെന്നാണ് പൊലീസ് വിശദീകരണം. പ്രതിഷേധക്കാർക്ക് സമരസ്ഥലത്ത് തുടരാൻ അനുവദിക്കാതെ ബസുകളിൽ കയറ്റി മാറ്റുകയും ചെയ്തു.

പദ്ധതിയെ ചൊല്ലി നീണ്ട പ്രതിഷേധം

രാജ്യത്തെ ആദ്യ നദീബന്ധന പദ്ധതിയായ കെൻ, ബെത്വാ പദ്ധതി മധ്യപ്രദേശിലെയും ഉത്തർപ്രദേശിലെയും വരൾച്ച ബാധിത മേഖലകളിലേക്ക് ജലസേചനവും കുടിവെള്ളവും എത്തിക്കാനാണ് ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. എന്നാൽ പദ്ധതി മൂലം ആയിരക്കണക്കിന് കുടുംബങ്ങൾ കുടിയൊഴിയേണ്ടി വന്നെന്നും മതിയായ പുനരധിവാസമോ നഷ്ടപരിഹാരമോ ലഭിച്ചിട്ടില്ലെന്നുമാണ് പ്രതിഷേധക്കാരുടെ ആരോപണം. സർക്കാർ എല്ലാ അർഹരായ കുടുംബങ്ങൾക്കും ആനുകൂല്യങ്ങൾ നൽകിയെന്നാണ് നിലപാട്. സമരം അവസാനിപ്പിക്കില്ലെന്ന് പ്രതിഷേധക്കാർ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

രാജ്യത്തിന്റെ ആദ്യ നദീബന്ധന പദ്ധതി

കെൻ, ബെത്വാ നദികളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഈ പദ്ധതി ദേശീയ പ്രാധാന്യമുള്ള ജലവിഭവ പദ്ധതികളിലൊന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. കുടിയൊഴിപ്പിക്കൽ, വനഭൂമി, നഷ്ടപരിഹാരം എന്നിവയാണ് വിവാദത്തിന്റെ പ്രധാന വിഷയങ്ങൾ.

സമരത്തിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടം നിർണായകം

സമരനേതാവിനെ മാറ്റിയെങ്കിലും പ്രതിഷേധം അവസാനിപ്പിക്കില്ലെന്നാണ് സമരസമിതിയുടെ നിലപാട്. സർക്കാർ, സമരക്കാർ തമ്മിലുള്ള ചർച്ചകളാണ് ഇനി സാഹചര്യത്തെ നിർണയിക്കുക

എന്തുകൊണ്ടാണ് സമരം തുടരുന്നത്?

കെൻ, ബെത്വാ നദീബന്ധന പദ്ധതി മൂലം കുടിയൊഴിയേണ്ടിവരുന്ന ആദിവാസി, കർഷക കുടുംബങ്ങളുടെ പ്രധാന പരാതി, തങ്ങൾക്ക് അർഹമായ നഷ്ടപരിഹാരവും പുനരധിവാസവും ഇതുവരെ ഉറപ്പായിട്ടില്ല എന്നതാണ്. ഭൂമിയുടെ കണക്കെടുപ്പിലും അർഹരായ കുടുംബങ്ങളെ കണ്ടെത്തുന്നതിലും ഗുരുതരമായ പിഴവുകൾ സംഭവിച്ചെന്നും പല കുടുംബങ്ങളും പട്ടികയിൽ നിന്ന് പുറത്തായെന്നും സമരക്കാർ ആരോപിക്കുന്നു. പലതവണ നിവേദനങ്ങൾ നൽകിയിട്ടും വ്യക്തമായ പരിഹാരം ലഭിക്കാത്തതിനെ തുടർന്നാണ് സമരം ശക്തമായത്.

പദ്ധതിക്കായി നിർമ്മിക്കുന്ന ദൗധൻ അണക്കെട്ട് കാരണം നിരവധി ഗ്രാമങ്ങളും കൃഷിഭൂമികളും വെള്ളത്തിനടിയിലാകുമെന്ന ആശങ്കയാണ് മറ്റൊരു പ്രധാന കാരണം. ഭൂമി മാത്രമല്ല, തലമുറകളായി ജീവിച്ചുവരുന്ന ഗ്രാമങ്ങളും സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളും ഉപജീവനമാർഗങ്ങളും നഷ്ടമാകുമെന്ന് ആദിവാസി കുടുംബങ്ങൾ പറയുന്നു. “ജീവിതം തന്നെ നഷ്ടമാകുന്നതിനേക്കാൾ മരണമേ നല്ലൂ” എന്ന സന്ദേശം ഉയർത്തിയാണ് സ്ത്രീകൾ ചിതയിൽ കിടന്ന് നടത്തിയ ചിതാ ആന്ദോളൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രതിഷേധങ്ങൾ സംഘടിപ്പിച്ചത്.

സർക്കാർ നൽകിയ ഉറപ്പുകൾ പലതും നടപ്പായില്ലെന്നാണ് സമരക്കാരുടെ ആരോപണം. നഷ്ടപരിഹാരത്തിലെ ക്രമക്കേടുകൾ പരിശോധിക്കുമെന്നും പുതിയ സർവേ നടത്തുമെന്നും ഭരണകൂടം അറിയിച്ചെങ്കിലും, പ്രശ്നങ്ങൾ പൂർണമായി പരിഹരിക്കപ്പെടാത്തതിനാലാണ് സമരം വീണ്ടും ശക്തമായത്. നീതിപൂർവമായ പുനരധിവാസം, സുതാര്യമായ നഷ്ടപരിഹാരം, ഭൂമിയേറ്റെടുക്കലുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പരാതികളിൽ വ്യക്തമായ നടപടി എന്നിവ ലഭിക്കുന്നതുവരെ സമരം തുടരുമെന്നാണ് സമരസമിതിയുടെ നിലപാട്.

സർക്കാർ പറയുന്നത് എന്ത്?

കെൻ, ബെത്വാ നദീബന്ധന പദ്ധതി ബുണ്ടേൽഖണ്ഡ് മേഖലയിലെ പതിറ്റാണ്ടുകളായുള്ള ജലക്ഷാമത്തിന് ശാശ്വത പരിഹാരമാകുമെന്നാണ് കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ നിലപാട്. പദ്ധതി പൂർത്തിയായാൽ ലക്ഷക്കണക്കിന് ഹെക്ടർ കൃഷിഭൂമിക്ക് ജലസേചനം ലഭിക്കുമെന്നും, ഏകദേശം 62 ലക്ഷം പേർക്ക് കുടിവെള്ളം ഉറപ്പാക്കാനാകുമെന്നും, ജലവൈദ്യുതിയും സൗരോർജവും ഉൽപാദിപ്പിക്കാനാകുമെന്നും സർക്കാർ പറയുന്നു. ദേശീയ പ്രാധാന്യമുള്ള വികസന പദ്ധതിയായതിനാലാണ് ഇത് നടപ്പാക്കുന്നതെന്നും കേന്ദ്രം വിശദീകരിക്കുന്നു.

ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കലും പുനരധിവാസവും സംബന്ധിച്ച പരാതികൾ പരിശോധിക്കുമെന്ന് മധ്യപ്രദേശ് സർക്കാർ അറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. പ്രതിഷേധത്തെ തുടർന്ന് ജില്ലാ ഭരണകൂടം സമരപ്രതിനിധികളുമായി നിരവധി തവണ ചർച്ച നടത്തി. അർഹരായ കുടുംബങ്ങളെ വീണ്ടും തിരിച്ചറിയുക, പരാതികൾ പരിശോധിക്കുക, ആവശ്യമെങ്കിൽ പുതുക്കിയ സർവേ നടത്തുക തുടങ്ങിയ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കാമെന്ന് ഭരണകൂടം ഉറപ്പ് നൽകിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ ഉറപ്പുകൾ പൂർണമായി നടപ്പായില്ലെന്നാണ് സമരക്കാരുടെ ആരോപണം.

14 ദിവസത്തെ നിരാഹാരസമരത്തിന് ശേഷം അമിത് ഭട്‌നാഗറിനെ കസ്റ്റഡിയിലെടുത്ത നടപടിയെക്കുറിച്ച് പൊലീസ് പറയുന്നത്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില വഷളായതിനാലാണ് ആശുപത്രിയിലേക്ക് മാറ്റിയതെന്നാണ്. സമരപ്പന്തലിലുണ്ടായിരുന്ന പ്രതിഷേധക്കാരെ സുരക്ഷാ കാരണങ്ങളാൽ മാറ്റിയതാണെന്നും പൊലീസ് വിശദീകരിക്കുന്നു. അതേസമയം, സമാധാനപരമായ പ്രതിഷേധം അടിച്ചമർത്താനാണ് ഈ നടപടിയെന്ന് സമരസമിതി ആരോപിക്കുകയും, ആവശ്യങ്ങൾ അംഗീകരിക്കുന്നതുവരെ സമരം തുടരുമെന്ന് വ്യക്തമാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.