2026 ജൂലൈ 3.

നാലുവർഷത്തെ കാത്തിരിപ്പിന് ശേഷം സത്‌ലജ് ഒടുവിൽ ഒടിടിയിലെത്തി. വൻ ട്രെയിലറുകളോ ആഘോഷങ്ങളോ ഇല്ലാതെ, ഏറെ നിശ്ശബ്ദമായാണ് ZEE5 സിനിമ പുറത്തിറക്കിയത്. മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിൽ അഭിനന്ദനങ്ങൾ നിറഞ്ഞു. ജസ്വന്ത് സിങ് ഖൽറയുടെ ജീവിതം ഒടുവിൽ ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിയെന്ന സന്തോഷത്തിലായിരുന്നു സിനിമയുടെ അണിയറ പ്രവർത്തകർ.

പക്ഷേ, ആ സന്തോഷത്തിന് ആയുസ്സ് രണ്ട് ദിവസം മാത്രം.

ജൂലൈ 5ന് ZEE5 ഒരു ചെറിയ പ്രസ്താവന പുറത്തിറക്കി.

“നിലവിലെ സാഹചര്യങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ സത്‌ലജ് ഇന്ത്യയിൽ തൽക്കാലം ലഭ്യമാകില്ല.”

ഒരു സിനിമ വീണ്ടും അപ്രത്യക്ഷമായി. എന്നാൽ ഇത്തവണ അത് സെൻസർ ബോർഡിന്റെ മുറിയിൽ നിന്നല്ല. രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യ വിവാദങ്ങളിലൊന്നിലേക്കാണ് ചിത്രം കടന്നത്.

സർക്കാർ പറഞ്ഞത് ദേശീയ സുരക്ഷ… എന്നാൽ നിയമനടപടി എന്തായിരുന്നു?

സിനിമ നീക്കം ചെയ്തതിന് പിന്നാലെ കേന്ദ്ര സർക്കാർ ഔദ്യോഗികമായി വിശദീകരിച്ചത്, വിഷയം വിവരസാങ്കേതിക ചട്ടങ്ങൾ (Information Technology Rules, 2021) പ്രകാരം പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നായിരുന്നു.

സർക്കാർ ഉറവിടങ്ങൾ പ്രകാരം, ചിത്രം ഇന്ത്യയുടെ പരമാധികാരം, അഖണ്ഡത, പൊതുസമാധാനം, ദേശീയ സുരക്ഷ എന്നിവയെ ബാധിക്കുമോ എന്ന സംശയമാണ് ഉയർന്നത്. അതിനാലാണ് കേസ് *Inter Departmental Committee (IDC)*യുടെ പരിശോധനയ്ക്ക് വിടാൻ തീരുമാനിച്ചത്. വിവിധ മന്ത്രാലയങ്ങളിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ സമിതിയാണ് ഡിജിറ്റൽ ഉള്ളടക്കവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പരാതികൾ പരിശോധിക്കുന്നത്.

സർക്കാർ ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു.

ഇത് സിനിമയുടെ കലാമൂല്യം വിലയിരുത്താനുള്ള നടപടിയല്ല. നിയമപരമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ പരിശോധിക്കാനുള്ള നടപടിയാണെന്നാണ് വിശദീകരണം.

വിമർശകർ ചോദിച്ച മറ്റൊരു ചോദ്യം

സർക്കാരിന്റെ വിശദീകരണം വന്നതോടെ മറ്റൊരു ചർച്ചയും ശക്തമായി.

“ജസ്വന്ത് സിങ് ഖൽറയുടെ കൊലപാതകം കോടതി തെളിയിച്ച സംഭവമാണ്. ആ സംഭവത്തെ ആസ്പദമാക്കിയ സിനിമ എങ്ങനെ ദേശീയ സുരക്ഷയ്ക്ക് ഭീഷണിയാകും?”

മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തകരും സിനിമാ നിരൂപകരും ചില പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളും ഈ ചോദ്യം ഉയർത്തി.

അതേസമയം സർക്കാർ അനുകൂല വാദം മറ്റൊന്നായിരുന്നു.

1980, 90 കാലത്തെ പഞ്ചാബ് വീണ്ടും വികാരപരമായി ചർച്ചയാകുന്നത് തീവ്രവാദ ആശയങ്ങളെ വീണ്ടും ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവരാൻ ചിലർ ദുരുപയോഗം ചെയ്യാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്നാണ് അവരുടെ ആശങ്ക. അതുകൊണ്ടാണ് ചിത്രം സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിക്കേണ്ടതെന്ന നിലപാട്.

ഈ രണ്ട് വാദങ്ങളും ഇപ്പോഴും പൊതുചർച്ചയുടെ ഭാഗമാണ്. സർക്കാരിന്റെ സുരക്ഷാ വിലയിരുത്തലിന്റെ പൂർണരേഖ ഇതുവരെ പരസ്യമായിട്ടില്ല.

ജപ്ജോത് ഖൽറ ചോദിച്ച ചോദ്യം രാജ്യമൊട്ടാകെ കേട്ടു

സിനിമ നീക്കം ചെയ്തതിന് പിന്നാലെ ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രതികരണം വന്നത് ജസ്വന്ത് സിങ് ഖൽറയുടെ മകൾ ജപ്ജോത് ഖൽറയിൽ നിന്നായിരുന്നു.

അവളുടെ ചോദ്യം വളരെ ലളിതമായിരുന്നു.

“എന്റെ അച്ഛന്റെ ജീവിതം കോടതികൾ അംഗീകരിച്ച ചരിത്രമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൊലപാതകത്തിൽ കുറ്റക്കാരെന്ന് കണ്ടെത്തപ്പെട്ടവരുണ്ട്. പിന്നെ ആ കഥ പറയുന്ന സിനിമയെ എന്തിനാണ് ഭയക്കുന്നത്?”

സിനിമ നിരോധിച്ചതിലൂടെ യഥാർഥ ചരിത്രം ഇല്ലാതാക്കാനാവില്ലെന്നും മറിച്ച് കൂടുതൽ ആളുകൾക്ക് അതിനെക്കുറിച്ച് അറിയാനുള്ള ആകാംക്ഷയാണ് ഉണ്ടാകുകയെന്നും അവർ പറഞ്ഞു. ഖൽറയുടെ ജീവിതം ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ കഥയല്ല, മനുഷ്യാവകാശ പോരാട്ടത്തിന്റെ ചരിത്രമാണെന്നും അവർ ഓർമിപ്പിച്ചു.

‘രഹസ്യ ഓപ്പറേഷൻ’ പോലെ നടത്തിയ റിലീസ്

സംവിധായകൻ ഹണി ട്രെഹാൻ പിന്നീട് വെളിപ്പെടുത്തിയ ചില കാര്യങ്ങൾ വിവാദത്തിന് പുതിയ മാനം നൽകി.

സിനിമയുടെ റിലീസ് അവസാന നിമിഷം വരെ അതീവ രഹസ്യമായാണ് സൂക്ഷിച്ചതെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

പലർക്കും റിലീസ് തീയതി അറിയിച്ചിരുന്നില്ല.

വിപുലമായ പ്രചാരണം ഒഴിവാക്കി.

കാരണം ഒറ്റത്തുകയായിരുന്നു.

അവസാന നിമിഷം വീണ്ടും എന്തെങ്കിലും തടസ്സമുണ്ടാകുമെന്ന ഭയം.

റിലീസ് കഴിഞ്ഞ ശേഷവും ടീം വലിയ ആഘോഷങ്ങളൊന്നും നടത്തിയില്ല. ആദ്യം പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് സിനിമ എത്തണമെന്നതായിരുന്നു അവരുടെ ലക്ഷ്യം. എന്നാൽ രണ്ട് ദിവസത്തിനുള്ളിൽ ചിത്രം പിൻവലിക്കപ്പെട്ടു.

സിനിമ നീക്കിയപ്പോൾ ടെലഗ്രാം ജയിച്ചോ?

സിനിമ ZEE5ൽ നിന്ന് നീക്കിയതിന് മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ മറ്റൊരു സംഭവം നടന്നു.

ചിത്രത്തിന്റെ പകർപ്പുകൾ ടെലഗ്രാം ചാനലുകളിലും വാട്ട്സ്ആപ്പ് ഗ്രൂപ്പുകളിലും മറ്റ് അനധികൃത പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിലും വ്യാപകമായി പ്രചരിച്ചു.

സിനിമ നീക്കം ചെയ്തതോടെ അത് കാണണമെന്ന ആകാംക്ഷ ആളുകളിൽ വർധിച്ചതാണ് ഇതിന് കാരണമായതെന്ന് പല മാധ്യമങ്ങളും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു.

എന്നാൽ ഇതിന് മറ്റൊരു വശവുമുണ്ട്.

സിനിമയുടെ അണിയറ പ്രവർത്തകർ ഒരിക്കലും പൈറസിയെ പിന്തുണച്ചില്ല. എഴുത്തുകാരൻ നിരേൻ ഭട്ട് ഉൾപ്പെടെ അണിയറപ്രവർത്തകർ, ചിത്രം നിയമാനുസൃതമായ മാർഗത്തിലൂടെ കാണണമെന്നാണ് അഭ്യർഥിച്ചത്. ZEE5യും പൈറസി ഒഴിവാക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു.

അനുരാഗ് കശ്യപ് മുതൽ സാധാരണ പ്രേക്ഷകർ വരെ… ചർച്ച കത്തിപ്പടർന്നു

സിനിമ നീക്കം ചെയ്തതോടെ സമൂഹമാധ്യമങ്ങൾ സജീവമായി.

സംവിധായകൻ അനുരാഗ് കശ്യപ് അടക്കമുള്ളവർ ശക്തമായി വിമർശിച്ചു. സിനിമയെ വിലക്കുന്നത് അതിനോടുള്ള കൗതുകം മാത്രമേ വർധിപ്പിക്കൂവെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം.

മറുവശത്ത്, ദേശീയ സുരക്ഷയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളിൽ സർക്കാരിന് ഇടപെടാനുള്ള അവകാശമുണ്ടെന്ന വാദവും ശക്തമായി ഉയർന്നു.

സിനിമയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച പതിയെ സിനിമയെക്കാൾ വലുതായി.

ഇത് അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ദേശീയ സംവാദമായി മാറി.

രഹസ്യ തിയറ്ററുകളായി മാറിയ ഗുരുദ്വാരകളും ഗ്രാമങ്ങളും

സിനിമ ഒടിടിയിൽ നിന്ന് നീക്കിയെങ്കിലും അത് കാണാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ അവസാനിച്ചില്ല.

പഞ്ചാബിലെ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രാദേശിക സംഘടനകളും മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തകരും സിഖ് സമൂഹത്തിലെ ചില കൂട്ടായ്മകളും ചെറിയ കമ്മ്യൂണിറ്റി പ്രദർശനങ്ങൾ സംഘടിപ്പിച്ചു. ചില ഇടങ്ങളിൽ ഗുരുദ്വാരകളോടു ചേർന്നുള്ള ഹാളുകളും ഗ്രാമങ്ങളിലെ കമ്മ്യൂണിറ്റി കേന്ദ്രങ്ങളും താൽക്കാലിക പ്രദർശനശാലകളായി മാറി.

ഇത്തരം പ്രദർശനങ്ങൾ ഔദ്യോഗിക വാണിജ്യ റിലീസിന് പകരമായിരുന്നില്ല. മറിച്ച്, ചരിത്രം ചർച്ച ചെയ്യാനുള്ള വേദികളായി അവ മാറിയെന്നാണ് അന്താരാഷ്ട്ര മാധ്യമങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത്.

ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് നീക്കം… പിന്നെ ലോകമെമ്പാടും

ആദ്യമായി സിനിമ ഇന്ത്യയിൽ മാത്രം ലഭ്യമല്ലാതെയായി.

എന്നാൽ ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം മറ്റൊരു വാർത്ത വന്നു.

വിദേശരാജ്യങ്ങളിലെ ZEE5 ലൈബ്രറിയിൽ നിന്നും സത്‌ലജ് അപ്രത്യക്ഷമായി.

ഇതോടെ വിവാദം ഇന്ത്യയുടെ അതിർത്തിയും കടന്നു.

സിനിമയുടെ സംവിധായകൻ ഹണി ട്രെഹാൻ അന്താരാഷ്ട്ര നീക്കവും സ്ഥിരീകരിച്ചു. ZEE5യും “ഞങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണത്തിന് അതീതമായ സാഹചര്യങ്ങൾ” കാരണമാണ് ചിത്രം ലഭ്യമല്ലാത്തതെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചു.

ഈ വിവാദം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നത് എന്ത്?

സത്‌ലജ് വിവാദത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ ഒരു സിനിമ മാത്രമല്ല.

മൂന്ന് വലിയ ചോദ്യങ്ങളാണ്.

ഒന്നാമത്, ചരിത്രത്തിലെ വേദനാജനകമായ സംഭവങ്ങളെ സിനിമയിൽ എത്രത്തോളം സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടെ അവതരിപ്പിക്കാം?

രണ്ടാമത്, ദേശീയ സുരക്ഷയുടെ പേരിൽ ഒരു സിനിമ നിയന്ത്രിക്കേണ്ട സാഹചര്യം എന്താണ്?

മൂന്നാമത്, ഡിജിറ്റൽ കാലത്ത് ഒരു സിനിമയെ ഔദ്യോഗികമായി തടഞ്ഞാൽ, അത് യഥാർത്ഥത്തിൽ തടയാൻ കഴിയുമോ?

ഈ മൂന്ന് ചോദ്യങ്ങൾക്കും ഇതുവരെ അന്തിമ ഉത്തരമില്ല.

എന്നാൽ ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാണ്.

നാലുവർഷം സെൻസർ ബോർഡുമായും കോടതികളുമായും പോരാടിയ സിനിമ, ഒടുവിൽ രണ്ട് ദിവസം മാത്രമാണ് ഔദ്യോഗികമായി പ്രേക്ഷകരുടെ മുന്നിലുണ്ടായിരുന്നത്.

പക്ഷേ ആ 48 മണിക്കൂർ ഇന്ത്യയിൽ സിനിമ, ചരിത്രം, മനുഷ്യാവകാശം, അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യം, ദേശീയ സുരക്ഷ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയ്ക്ക് പുതിയ അധ്യായം തുറന്നു.

ചിത്രം സ്ക്രീനിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമായിരിക്കാം. എന്നാൽ ജസ്വന്ത് സിങ് ഖൽറയുടെ കഥയെക്കുറിച്ചുള്ള സംവാദം അതിനുശേഷമാണ് കൂടുതൽ ശക്തമായത്.

1995 സെപ്റ്റംബറിൽ ഒരു ദിവസം ജസ്വന്ത് സിങ് ഖൽറയെയും കാണാതായി. പിന്നീട് അദ്ദേഹവും കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്ന് തെളിഞ്ഞു (വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം ഇതിൽ ഉൾപ്പെട്ട പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ ശിക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു). തന്റെ അവസാന പ്രസംഗത്തിൽ ഖൽറ പറഞ്ഞ ഒരു കഥയുണ്ട്:”സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുമ്പോൾ ഇരുട്ട് ഭൂമിയെ വിഴുങ്ങുമെന്ന് എല്ലാവരും പേടിച്ചു. എന്നാൽ എവിടെയോ ഒരു കുടിലിൽ ഒരു ചെറിയ വിളക്ക് കത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അത് പറഞ്ഞു—ഞാൻ ഇരുട്ടിനെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു, എന്റെ ചുറ്റും ഇരുട്ട് പടരാൻ ഞാൻ അനുവദിക്കില്ല. അത് കണ്ട് മറ്റുള്ളവരും വിളക്കുകൾ തെളിച്ചു.”ഈ ഒരു വരിയിലാണ് സിനിമയുടെ ആത്മാവ് കിടക്കുന്നത്.

സർക്കാർ നടപടികൾ നിയമവിരുദ്ധമാണ്.ഈ സിനിമ ദേശവിരുദ്ധ ശക്തികൾ ദുരുപയോഗം ചെയ്തേക്കാം എന്നും അതിൽനിന്ന് ദേശവിരുദ്ധ കലാപങ്ങൾ ഉണ്ടായേക്കാം എന്നും ഉള്ള സംശയമാണ് നിരോധനത്തിനും നിയന്ത്രണത്തിനും കാരണം.എന്നാൽ അതെല്ലാം സംശയങ്ങളും സന്ദേഹങ്ങളും മാത്രമാണ്.എന്നാൽ നിരോധനം ജീവനുള്ള ഭരണഘടന അവകാശങ്ങൾക്ക് ആണ്.കോടതികൾ തന്നെ കണ്ടെത്തി ശിക്ഷ വിധിച്ച ഒരു കേസിനെ അവലംബമാക്കി എടുത്തിട്ടുള്ളതാണ് സിനിമ.ആ കോടതിവിധി അന്നും ഇന്നും പൊതുസമൂഹത്തിന് ലഭ്യമാണ്.അതിനു സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയാത്ത പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ അതിനെ അവലംബിച്ചിടത്ത് സിനിമയ്ക്ക് എങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയും എന്ന ചോദ്യത്തിന് സർക്കാരിന് ഉത്തരം ഉണ്ടാവില്ല.

മറ്റൊരു വശം നിരോധനം കൊണ്ട് സിനിമ കാണേണ്ടവരിൽ എത്താതെ പോകുന്നില്ല എന്നുള്ളതാണ്.ഈ സിനിമ ദേശവിരുദ്ധ ശക്തികളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുമെന്ന് സർക്കാർ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് കൊടുത്ത സ്ഥിതിക്ക് ദേശവിരുദ്ധ ശക്തികൾക്ക് അത് ഉപയോഗിക്കുവാൻ ഉള്ള ഉപദേശവും അവസരവും സർക്കാർ തന്നെ നൽകിയിരിക്കുകയാണ്.ഇനി അവർ അത് ഉപയോഗിച്ചാൽ മാത്രം മതി.സോഷ്യൽ മീഡിയയുടെയും ടെലഗ്രാം പോലെ വലിയ ഫയലുകൾ കൈമാറ്റം ചെയ്യുവാൻ കഴിയുന്ന ആപ്ലിക്കേഷനുകളുടെയും കാലഘട്ടത്തിൽ ഈ സിനിമ തിയേറ്ററിൽ കാണുന്നതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ ആളുകൾ കണ്ടിരിക്കും.പിന്നെ എന്തു നിരോധനം.സർക്കാരിന് സ്വയം ഭരണഘടനയ്ക്ക് നിയമവ്യവസ്ഥയ്ക്കുമെതിരെ നിലപാടെടുക്കാം പരിഹാസ്യമാകാം എന്നു മാത്രം