കൊൽക്കത്ത:

വിപുലമായ ആഘോഷങ്ങളോടെയും രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യത്തോടെയും ഉദ്ഘാടനം ചെയ്ത ദിഘയിലെ ശ്രീ ശ്രീ ജഗന്നാഥ ദേവ് മന്ദിർ വീണ്ടും വാർത്തകളിൽ നിറയുകയാണ്. എന്നാൽ ഇത്തവണ കാരണം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഭംഗിയോ തീർഥാടകരുടെ തിരക്കോ അല്ല.

ഒഡിഷ സർക്കാരിന്റെയും ജഗന്നാഥ ഭക്തസമൂഹങ്ങളുടെയും ശക്തമായ എതിർപ്പിനെ തുടർന്ന്, ദിഘ ക്ഷേത്രത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന “ജഗന്നാഥ ധാമം” എന്ന പേര് ഒഴിവാക്കാൻ പശ്ചിമ ബംഗാൾ സർക്കാർ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഇനി ക്ഷേത്രം ഔദ്യോഗികമായി “ശ്രീ ശ്രീ ജഗന്നാഥ ദേവ് മന്ദിർ” എന്ന പേരിൽ മാത്രം അറിയപ്പെടും.

എന്നാൽ ഒരു വാക്ക് ഒഴിവാക്കിയതുകൊണ്ട് ഇത്ര വലിയ വിവാദം എന്തുകൊണ്ട്? “ധാമം” എന്ന പദത്തിന് പിന്നിലെ ചരിത്രവും മതപരമായ പ്രാധാന്യവും എന്താണ്?

വിവാദത്തിന് തുടക്കമിട്ടത് എന്ത്?

പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ദിഘയിൽ ഏകദേശം 250 കോടി രൂപ ചെലവിൽ നിർമ്മിച്ച ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തപ്പോൾ സർക്കാർ രേഖകളിലും പ്രചാരണ സാമഗ്രികളിലും “ജഗന്നാഥ ധാമം” എന്ന വിശേഷണം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.

ഇതിനെതിരെയാണ് ഒഡിഷയിൽ നിന്ന് ശക്തമായ പ്രതിഷേധം ഉയർന്നത്.

കാരണം ഹിന്ദു വിശ്വാസപ്രകാരം “നാല് ധാമുകൾ” എന്നറിയപ്പെടുന്ന നാല് പ്രധാന തീർഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് പുരിയിലെ ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രം.

• ബദരിനാഥ്
• ദ്വാരക
• രാമേശ്വരം
• പുരി

ഇവയാണ് പരമ്പരാഗതമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട നാല് ധാമുകൾ.

അതിനാൽ മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തെ “ജഗന്നാഥ ധാമം” എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് ചരിത്രപരമായും മതപരമായും ആശയക്കുഴപ്പം സൃഷ്ടിക്കുമെന്ന് ഒഡിഷയിലെ മതപണ്ഡിതരും ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്ര സേവകരും വാദിച്ചു.

“ധാമം” എന്നാൽ എന്താണ്?

സംസ്കൃതത്തിലെ “ധാമ” എന്ന പദത്തിന്റെ അർത്ഥം ദൈവിക വാസസ്ഥലം എന്നതാണ്.

ഹിന്ദുമതത്തിൽ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളെയും ധാമം എന്ന് വിളിക്കാറില്ല.

നൂറ്റാണ്ടുകളായി പ്രത്യേക ആത്മീയ പ്രാധാന്യം നേടിയ ചില തീർഥകേന്ദ്രങ്ങൾക്കാണ് ഈ വിശേഷണം നൽകപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്.

പുരിയിലെ ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രം വെറും ക്ഷേത്രമല്ല. അത് ഹിന്ദുമതത്തിലെ ഏറ്റവും വിശുദ്ധമായ തീർഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്.

ആദി ശങ്കരാചാര്യരുടെ കാലം മുതൽ “പുരി ധാമം” എന്ന പദപ്രയോഗം വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.

അതുകൊണ്ടാണ് ഒഡിഷയിലെ മതസംഘടനകൾ “ധാമം” എന്ന പദം മറ്റൊരിടത്ത് ഉപയോഗിക്കുന്നത് പാരമ്പര്യത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തുമെന്ന ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചത്.

ഒഡിഷയുടെ പ്രതിഷേധം എന്തായിരുന്നു?

ഒഡിഷ മുഖ്യമന്ത്രി മോഹൻ ചരൺ മാജിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സർക്കാർ വിഷയത്തിൽ ഔദ്യോഗികമായി ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചു.

അതേസമയം പുരി ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവിധ സേവായത്ത് സംഘടനകളും മതപണ്ഡിതരും പ്രതിഷേധവുമായി രംഗത്തെത്തി.

അവരുടെ പ്രധാന വാദങ്ങൾ:

• പുരി മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥ ജഗന്നാഥ ധാമം
• പുതിയ ക്ഷേത്രങ്ങളെ ധാമം എന്ന് വിളിക്കുന്നത് തീർഥാടകരെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കും
• ജഗന്നാഥ സംസ്കാരത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ പ്രത്യേകത നഷ്ടപ്പെടാം
• മതപരമായ പാരമ്പര്യത്തിന് രാഷ്ട്രീയ നിറം നൽകരുത്

ഈ പ്രതിഷേധം ശക്തമായതോടെയാണ് പശ്ചിമ ബംഗാൾ സർക്കാർ നിലപാട് പുനഃപരിശോധിക്കാൻ തയ്യാറായത്.

മമത സർക്കാർ പിന്മാറിയത് എന്തുകൊണ്ട്?

രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകർ പറയുന്നത് ഇത് വെറും മതപരമായ തീരുമാനം മാത്രമല്ലെന്നാണ്.

ജഗന്നാഥ ഭക്തി ഒഡിഷയുടെ സാംസ്കാരിക സ്വത്വവുമായി ആഴത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

ഒഡിഷയിൽ മാത്രമല്ല, രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള ജഗന്നാഥ ഭക്തരിൽ നിന്നും എതിർപ്പ് ഉയർന്നതോടെ വിവാദം കൂടുതൽ വലുതാകാൻ സാധ്യതയുണ്ടായിരുന്നു.

ഇതിനൊപ്പം ബംഗാളിനും ഒഡിഷയ്ക്കും ഇടയിൽ ദീർഘകാല സാംസ്കാരിക ബന്ധമുണ്ട്.

അതിനാൽ അനാവശ്യമായ സംസ്ഥാനാന്തര സംഘർഷം ഒഴിവാക്കാനാണ് ബംഗാൾ സർക്കാർ വിവാദപദം ഒഴിവാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചതെന്നാണ് വിലയിരുത്തൽ.

ദിഘ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം കുറയുമോ?

“ധാമം” എന്ന പദം ഒഴിവാക്കിയതുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം കുറയില്ലെന്ന് മതവിദഗ്ധർ പറയുന്നു.

ദിഘ ക്ഷേത്രം പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ പ്രധാന തീർഥാടന കേന്ദ്രമായി വളരാനുള്ള സാധ്യത ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു.

വാസ്തുശില്പപരമായി പുരി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.

കടൽത്തീര നഗരമായ ദിഘയുടെ വിനോദസഞ്ചാര വളർച്ചയ്ക്കും ക്ഷേത്രം വലിയ പ്രചോദനമാകുമെന്നാണ് വിലയിരുത്തൽ.

ഇന്ത്യയിൽ സമാന വിവാദങ്ങൾ മുമ്പും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടോ?

അതെ.

ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ പ്രശസ്തമായ ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ മാതൃകയിൽ പുതിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ സമാന വിവാദങ്ങൾ പലതവണ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്.

പ്രത്യേകിച്ച്:

• കാശി വിശ്വനാഥന്റെ മാതൃകയിലുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ
• തിരുപ്പതിയുടെ മാതൃകയിലുള്ള ശ്രീ വെങ്കിടേശ്വരസ്വാമി ക്ഷേത്രങ്ങൾ
• ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ പകർപ്പുകൾ

ഇവ നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ യഥാർത്ഥ തീർഥകേന്ദ്രങ്ങളുടെ മതപരമായ പ്രത്യേകത സംരക്ഷിക്കണമെന്ന ആവശ്യം പലപ്പോഴും ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്.

യഥാർത്ഥ ചോദ്യമിതാണ്

ഈ വിവാദം ഒരു പേരിനെക്കുറിച്ചുള്ള തർക്കം മാത്രമല്ല.

ഇത് ഇന്ത്യയിലെ മതപാരമ്പര്യവും പ്രാദേശിക സാംസ്കാരിക സ്വത്വവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വലിയ ചർച്ചയാണ്.

ഒരു ദേവനെ രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ആരാധിക്കാം.

ഒരു ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മാതൃകയിൽ മറ്റൊരു ക്ഷേത്രം നിർമ്മിക്കാം.

എന്നാൽ നൂറ്റാണ്ടുകളായി രൂപപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ചരിത്രപരവും ആത്മീയവുമായ സ്ഥാനമഹത്വം പകർത്താനാകുമോ?

ഒഡിഷ ഉയർത്തുന്ന അടിസ്ഥാന ചോദ്യവും അതുതന്നെയാണ്.

ദിഘ ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിലെ “ധാമം” വിവാദം ഒടുവിൽ ഒരു രാഷ്ട്രീയ ഒത്തുതീർപ്പിലേക്കാണ് എത്തിച്ചേർന്നത്.

പശ്ചിമ ബംഗാൾ സർക്കാർ വിവാദമായ വിശേഷണം ഒഴിവാക്കി.

എന്നാൽ ഈ സംഭവം ഒരു പ്രധാന യാഥാർഥ്യം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

ഇന്ത്യയിൽ ക്ഷേത്രങ്ങൾ വെറും ആരാധനാലയങ്ങൾ മാത്രമല്ല. അവ ചരിത്രവും സംസ്കാരവും പ്രാദേശിക അഭിമാനവും മതപരമായ പാരമ്പര്യവും ചേർന്നുള്ള ജീവിക്കുന്ന പ്രതീകങ്ങളാണ്.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരു വാക്ക് പോലും ചിലപ്പോൾ ഒരു വലിയ സാംസ്കാരിക ചർച്ചയ്ക്ക് വഴിവെച്ചേക്കാം.