കെയ്റോ, 2026 നവംബർ 16 –
അതിർത്തിക്കപ്പുറത്തെ ഇടപെടലുകളിൽ ഏറ്റുമുട്ടൽ
തങ്ങളുടെ രാജ്യത്തിനുള്ളിൽ പോരാടുന്ന സായുധസംഘങ്ങൾക്ക് അയൽരാജ്യം പിന്തുണ നൽകുന്നുവെന്ന പരസ്പര ആരോപണങ്ങളുമായി സുഡാനും എത്യോപ്യയും. ആഭ്യന്തര സംഘർഷങ്ങൾ പരിഹരിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളെ ഈ തർക്കം ബാധിക്കുകയാണ്. സുഡാൻ സൈന്യത്തിനെതിരെ പോരാടുന്ന അർധസൈനിക വിഭാഗമായ റാപ്പിഡ് സപ്പോർട്ട് ഫോഴ്സസിന് ക്യാമ്പുകൾ സ്ഥാപിക്കാനും ഡ്രോണുകൾ വിക്ഷേപിക്കാനും അതിർത്തി കടന്ന് ആക്രമണം നടത്താനും എത്യോപ്യ സ്വന്തം പ്രദേശം അനുവദിക്കുന്നുവെന്നാണ് സുഡാൻ സൈന്യത്തിന്റെ ആരോപണം. തെളിവുകൾ സമർപ്പിച്ചെന്ന് വ്യക്തമാക്കി നവംബർ ആദ്യം ഐക്യരാഷ്ട്ര സുരക്ഷാസമിതിക്കും ആഫ്രിക്കൻ യൂണിയന്റെ സമാധാന–സുരക്ഷാ കൗൺസിലിനും സുഡാൻ പരാതി നൽകി.
ദിവസങ്ങൾക്കകം എത്യോപ്യയിലെ അസോസയിലുള്ള സുഡാൻ കോൺസുലേറ്റിലെ ആറു ജീവനക്കാരെ പുറത്താക്കുകയും ദൗത്യകേന്ദ്രം അടയ്ക്കാൻ ഉത്തരവിടുകയും ചെയ്തു. അതിർത്തിപ്രദേശമായ ടിഗ്രേയിൽ ഫെഡറൽ സേനയ്ക്കെതിരെ പോരാടുന്ന വിമതരെ സുഡാൻ സൈന്യം സഹായിക്കുന്നുവെന്നാണ് എത്യോപ്യയുടെ ആരോപണം. ഇരുരാജ്യങ്ങളും ആരോപണങ്ങൾ നിഷേധിക്കുന്നു. ഇവ സ്വതന്ത്രമായി സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. പ്രാദേശിക സഖ്യങ്ങൾ, വിഭവങ്ങളെച്ചൊല്ലിയ തർക്കങ്ങൾ, അതിർത്തിപ്രശ്നങ്ങൾ എന്നിവയും ചേർന്ന് സംഘർഷം മേഖലയാകെ വ്യാപിക്കാനുള്ള സാധ്യത ഉയർത്തുന്നു. എത്യോപ്യയിലെ അസ്ഥിരത സുഡാൻ യുദ്ധത്തിന്റെ മറ്റൊരു പോർമുഖമാകാനും തിരിച്ചും സംഭവിക്കാനുമുള്ള അപകടമുണ്ടെന്ന് ഓക്സ്ഫഡ് ഇക്കണോമിക്സ് ആഫ്രിക്കയിലെ സീനിയർ രാഷ്ട്രീയ സാമ്പത്തികവിദഗ്ധൻ ജെർവിൻ നായിഡു മുന്നറിയിപ്പുനൽകി.
നാലാംവർഷത്തിലേക്ക് നീളുന്ന സുഡാൻ യുദ്ധം
സൈന്യവും റാപ്പിഡ് സപ്പോർട്ട് ഫോഴ്സസും തമ്മിൽ ദീർഘകാലമായി നിലനിന്ന സംഘർഷം 2023 ഏപ്രിലിൽ സമ്പൂർണ യുദ്ധമായി മാറുകയായിരുന്നു. സംഘർഷനിരീക്ഷണ സ്ഥാപനമായ ആംഡ് കോൺഫ്ലിക്ട് ലൊക്കേഷൻ ആൻഡ് ഇവന്റ് ഡേറ്റയുടെ കണക്കനുസരിച്ച് കുറഞ്ഞത് അമ്പത്തിയൊൻപതിനായിരം പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. യഥാർഥ മരണസംഖ്യ ഇതിലും കൂടുതലായിരിക്കാമെന്ന് സഹായസംഘടനകൾ മുന്നറിയിപ്പുനൽകുന്നു. ഏകദേശം 1.3 കോടി പേർ കുടിയൊഴിഞ്ഞു. നാലാംവർഷത്തിലേക്ക് കടന്ന യുദ്ധത്തിൽ വടക്ക്, കിഴക്ക്, മധ്യ മേഖലകൾ സൈന്യത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്. ചെങ്കടൽ തുറമുഖങ്ങളും എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലകളും പൈപ്പ്ലൈനുകളും ഇതിൽപ്പെടുന്നു. പടിഞ്ഞാറൻ ഡാർഫുറും ദക്ഷിണ സുഡാൻ അതിർത്തിയോടുചേർന്ന കോർദോഫാന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളും റാപ്പിഡ് സപ്പോർട്ട് ഫോഴ്സസിന്റെയും സഖ്യകക്ഷികളുടെയും നിയന്ത്രണത്തിലാണ്. എണ്ണപ്പാടങ്ങളും സ്വർണഖനികളും സമൃദ്ധമായ മേഖലകളാണിവ.
എത്യോപ്യയുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന ബ്ലൂ നൈൽ പ്രവിശ്യയാണ് പുതിയ സംഘർഷകേന്ദ്രം. ഓഗസ്റ്റ് അവസാനത്തോടെ അസോസയിലെ എത്യോപ്യൻ സൈനികത്താവളത്തിൽ സൈനികവാഹനങ്ങളും ഉപകരണങ്ങളും വർധിച്ചതായി ഉപഗ്രഹചിത്രങ്ങൾ പരിശോധിക്കുന്ന യേൽ സർവകലാശാലയുടെ ഹ്യൂമാനിറ്റേറിയൻ റിസർച്ച് ലാബ് കണ്ടെത്തി. ഈ സന്നാഹവർധനയ്ക്ക് റാപ്പിഡ് സപ്പോർട്ട് ഫോഴ്സസുമായി ബന്ധമുണ്ടെന്ന് സംഘം സ്ഥിരീകരിച്ചു. രണ്ടാമത്തെ പോർമുഖം തുറക്കാനാണ് സംഘം എത്യോപ്യയിൽനിന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്നതെന്ന് ഗവേഷണസംഘത്തിന്റെ മേധാവി നഥാനിയൽ റെയ്മണ്ട് പറഞ്ഞു.
ടിഗ്രേയിൽ വീണ്ടും പോരാട്ടം; നിഴൽയുദ്ധത്തിന് സാധ്യത
എത്യോപ്യയുടെ വടക്കൻ മേഖലയായ ടിഗ്രേയിൽ സെപ്റ്റംബറിൽ വീണ്ടും പോരാട്ടം തുടങ്ങി. ടിഗ്രേ പീപ്പിൾസ് ലിബറേഷൻ ഫ്രണ്ടും ഫെഡറൽ സേനയും തമ്മിൽ 2020 മുതൽ 2022 വരെ നടന്ന യുദ്ധം സമാധാനകരാറിലൂടെയാണ് അവസാനിച്ചത്. പുതിയ പോരാട്ടം ആ ധാരണ തകർത്തു. സെപ്റ്റംബറിൽ വിമതർ തന്ത്രപ്രധാന പട്ടണങ്ങൾ പിടിച്ചെടുത്ത സാഹചര്യത്തിൽ സുഡാൻ, എറിത്രിയ, ഈജിപ്ത് എന്നിവ അവരെ സഹായിക്കുന്നതായി എത്യോപ്യൻ സൈനികമേധാവി ഫീൽഡ് മാർഷൽ ബിർഹാനു ജൂല സൂചിപ്പിച്ചു. മൂന്നു രാജ്യങ്ങളും ആരോപണം ശക്തമായി നിഷേധിച്ചു.
ടിഗ്രേയിലെ പോരാട്ടം തുടരുന്നത് എത്യോപ്യ നേരിടുന്ന മറ്റു പ്രശ്നങ്ങളിൽനിന്ന് ശ്രദ്ധ തിരിക്കുമെന്നും സുഡാൻ അതിർത്തിയിലൂടെ ആയുധങ്ങളും പോരാളികളും കടക്കാനുള്ള സാധ്യത വർധിപ്പിക്കുമെന്നും ജെർവിൻ നായിഡു പറഞ്ഞു. സായുധസംഘങ്ങളെ പിന്തുണച്ചുള്ള നിഴൽയുദ്ധം ശക്തമാകാനും ഇരുരാജ്യങ്ങളും കൂടുതൽ അസ്ഥിരമാകാനും ആവശ്യമായ എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളും നിലവിലുണ്ടെന്ന് ഇന്റർനാഷണൽ ക്രൈസിസ് ഗ്രൂപ്പിന്റെ ഹോൺ ഓഫ് ആഫ്രിക്ക പദ്ധതി ഡയറക്ടർ അലൻ ബോസ്വെൽ മുന്നറിയിപ്പുനൽകി.
പ്രാദേശിക സഖ്യങ്ങളും ഡ്രോൺ ആക്രമണവും തർക്കം കടുപ്പിക്കുന്നു
കഴിഞ്ഞവർഷം അവസാനത്തോടെ എത്യോപ്യൻ പ്രദേശത്ത് റാപ്പിഡ് സപ്പോർട്ട് ഫോഴ്സസ് ക്യാമ്പുകൾ സ്ഥാപിച്ചതുമുതൽ ബന്ധം മോശമായെന്ന് സംഘർഷനിരീക്ഷണ സ്ഥാപനത്തിലെ സീനിയർ ആഫ്രിക്കാ അനലിസ്റ്റ് ലാഡ് സെർവാറ്റ് പറഞ്ഞു. ഒക്ടോബറിൽ എത്യോപ്യൻ അതിർത്തിയിലുള്ള സുഡാൻ പ്രദേശത്ത് കുടിയൊഴിഞ്ഞവരുടെ ഒത്തുചേരലിനുനേരെയുണ്ടായ ഡ്രോൺ ആക്രമണത്തിൽ 41 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടതായി എമർജൻസി ലോയേഴ്സ് മനുഷ്യാവകാശസംഘം അറിയിച്ചു. ആക്രമണത്തിന് പിന്നിൽ റാപ്പിഡ് സപ്പോർട്ട് ഫോഴ്സസാണെന്നാണ് ആരോപണം.
ബാഹ്യപിന്തുണ നൽകുന്ന രാജ്യങ്ങളും സുഡാൻ–എത്യോപ്യ ബന്ധത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നുവെന്ന് സെർവാറ്റ് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. എത്യോപ്യ യുഎഇയുമായി സഖ്യത്തിലാണ്. സുഡാൻ ഈജിപ്ത്–എറിത്രിയ പ്രാദേശിക സഖ്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. തുർക്കിയെ ഇരുരാജ്യങ്ങളെയും പിന്തുണച്ച് സന്തുലിത സമീപനം സ്വീകരിക്കുന്നു. എത്യോപ്യയുടെ സഹായം പ്രധാനമായും പ്രവർത്തനസൗകര്യങ്ങളാണെന്നും ക്യാമ്പുകൾക്ക് പണവും ആയുധങ്ങളും നൽകുന്ന മുഖ്യപിന്തുണ യുഎഇയിൽനിന്നാണെന്നും സെർവാറ്റ് ആരോപിച്ചു. സുഡാൻ യുദ്ധത്തിൽ പങ്കില്ലെന്ന് യുഎഇ ആവർത്തിച്ച് വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.
അണക്കെട്ടും അൽ ഫഷാഗ അതിർത്തിയും പരിഹാരമില്ലാതെ
നൈലിന്റെ പ്രധാന പോഷകനദിയായ ബ്ലൂ നൈലിൽ എത്യോപ്യ നിർമിച്ച ആഫ്രിക്കയിലെ ഏറ്റവും വലിയ അണക്കെട്ടും ബന്ധത്തെ ബാധിക്കുന്നു. എത്യോപ്യ–സുഡാൻ അതിർത്തിക്കുസമീപത്തെ ഗ്രാൻഡ് എത്യോപ്യൻ റിനൈസൻസ് അണക്കെട്ട് ഏകദേശം അഞ്ഞൂറുകോടി ഡോളർ ചെലവിൽ 2025ലാണ് പൂർത്തിയാക്കിയത്. വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദനവും സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയും ശക്തിപ്പെടുത്തുകയാണ് ലക്ഷ്യം. എന്നാൽ തങ്ങളുടെ ജലവിഭവങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാൻ അണക്കെട്ട് നിറയ്ക്കുന്നതിലും പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നതിലും നിയമപരമായി ബാധകമായ കരാർ വേണമെന്ന് ഈജിപ്തും സുഡാനും ആവശ്യപ്പെടുന്നു.
തർക്കപ്രദേശമായ അൽ ഫഷാഗയും മറ്റൊരു പ്രശ്നമാണ്. അവിടത്തെ ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ മണ്ണിൽ എത്യോപ്യൻ കർഷകർ ദീർഘകാലമായി കൃഷിചെയ്യുന്നുണ്ടെന്ന് ഇന്റർനാഷണൽ ക്രൈസിസ് ഗ്രൂപ്പ് പറയുന്നു. 2020 അവസാനത്തോടെ എത്യോപ്യൻ സേന ടിഗ്രേ വിമതരുമായുള്ള പോരാട്ടത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചപ്പോൾ സുഡാൻ സൈന്യം പ്രദേശത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ നീങ്ങി. നിലവിലെ സംഘർഷം കാര്യമായ ശ്രദ്ധ നേടിയിട്ടില്ലെങ്കിലും അവഗണിച്ചാൽ കൂടുതൽ രൂക്ഷമാകാനും വലിയതോതിൽ ജനങ്ങൾ കുടിയൊഴിയാനും ഇടയാകുമെന്ന് യേൽ ഗവേഷണസംഘം മുന്നറിയിപ്പുനൽകി.