ന്യൂഡൽഹി, 2026 നവംബർ 06 –

മൊബൈൽ ഫോണുകൾ, വയർലെസ് ഇയർഫോണുകൾ, ലാപ്ടോപ്പുകൾ തുടങ്ങിയ ഇലക്ട്രോണിക് ഉപകരണങ്ങൾ പ്രതീക്ഷിച്ചതിലും വേഗത്തിൽ കേടാകുന്നതിന് പിന്നിൽ നിർമാണരീതിയും വിപണനതന്ത്രങ്ങളും പ്രധാന കാരണങ്ങളാണെന്ന് പുതിയ വിശകലനം. ചില ഉപകരണങ്ങൾ ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ഉപയോഗശൂന്യമാകുന്ന തരത്തിലാണ് രൂപകൽപ്പന ചെയ്യപ്പെടുന്നതെന്ന് ഓസ്ട്രേലിയയിലെ വോളോങ്കോങ് സർവകലാശാലയിലെ അധ്യാപിക മാർഗരീറ്റ ഫെലെപ്പ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ഉപകരണങ്ങളുടെ ഉപയോഗകാലം മനഃപൂർവം കുറയ്ക്കുന്ന രീതിയെ പ്ലാൻഡ് ഒബ്സൊലെസൻസ് എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ ബുദ്ധിമുട്ടാക്കുന്നതും ബാറ്ററികൾ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കാൻ കഴിയാത്ത രീതിയിൽ ഘടിപ്പിക്കുന്നതും പുതിയ മോഡലുകൾ വാങ്ങാൻ ഉപഭോക്താക്കളെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതും ഈ പ്രശ്നത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഇതിലൂടെ ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് സാമ്പത്തിക നഷ്ടമുണ്ടാകുന്നതിനൊപ്പം ഇലക്ട്രോണിക് മാലിന്യവും വർധിക്കുന്നു.

ബാറ്ററി കേടായാൽ ഉപകരണം മാറ്റേണ്ടിവരുന്നു

ഇലക്ട്രോണിക് ഉപകരണങ്ങളുടെ ഉപയോഗകാലം കുറയുന്നതിന് പ്രധാന കാരണങ്ങളിലൊന്ന് ബാറ്ററിയുടെ പ്രവർത്തനശേഷി കുറയുന്നതാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് വയർലെസ് ഇയർഫോണുകളിൽ ബാറ്ററികൾ പശ ഉപയോഗിച്ച് ഉറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ അവ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. ബാറ്ററി പ്രവർത്തനരഹിതമായാൽ ഉപകരണത്തിന്റെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങൾ ശരിയായിരുന്നാലും പുതിയ ഇയർഫോൺ വാങ്ങേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടാകുന്നു. ചില നിർമാതാക്കൾ ഉപകരണങ്ങളുടെ ഘടകങ്ങളും സോഫ്റ്റ്‌വെയറും അറ്റകുറ്റപ്പണി സംബന്ധിച്ച വിവരങ്ങളും അംഗീകൃത സേവനകേന്ദ്രങ്ങൾക്ക് മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. ഇതോടെ സ്വതന്ത്ര ടെക്നീഷ്യൻമാർക്ക് ഉപകരണങ്ങൾ നന്നാക്കാനുള്ള അവസരം കുറയുന്നു.

പുതിയ മോഡലുകൾ വാങ്ങാൻ വിപണനതന്ത്രങ്ങൾ

ഉപകരണങ്ങൾ പ്രവർത്തനക്ഷമമായിരിക്കുമ്പോഴും പഴയതാണെന്ന തോന്നൽ ഉപഭോക്താക്കളിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്ന വിപണനരീതികളും നിലവിലുണ്ട്. പുതിയ മോഡലുകൾ തുടർച്ചയായി പുറത്തിറക്കുന്നതും പരസ്യങ്ങളിലൂടെ അവയെ സാമൂഹിക പദവിയുടെ അടയാളമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നതും പുതിയ ഉപകരണങ്ങൾ വാങ്ങാൻ ആളുകളെ പ്രേരിപ്പിക്കാം. ചില ഫോണുകളുടെ കവറുകളും മറ്റ് അനുബന്ധ ഉപകരണങ്ങളും പ്രത്യേക മോഡലുകൾക്ക് മാത്രമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്യുന്നതും പഴയ ഉപകരണങ്ങൾ തുടർന്നുപയോഗിക്കുന്നതിന് തടസ്സമാകുന്നു. ഉപകരണത്തിന്റെ സാങ്കേതിക തകരാറുകൾക്ക് പുറമെ ഇത്തരം മാനസിക സ്വാധീനങ്ങളും ഉപയോഗകാലം കുറയ്ക്കുന്നുവെന്നാണ് വിശകലനം.

ഇലക്ട്രോണിക് മാലിന്യം വൻതോതിൽ വർധിക്കുന്നു

ഉപകരണങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് പരിസ്ഥിതിക്കും ഗുരുതരമായ വെല്ലുവിളിയാണ്. 2022ൽ ലോകത്ത് ഏകദേശം 6.2 കോടി ടൺ ഇലക്ട്രോണിക് മാലിന്യമാണ് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്. 2030ഓടെ ഇത് 8.2 കോടി ടണ്ണിലെത്തുമെന്നാണ് കണക്കുകൂട്ടൽ. ആഗോള ശരാശരിയുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ ഓസ്ട്രേലിയയിൽ ഒരാൾ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഇലക്ട്രോണിക് മാലിന്യത്തിന്റെ അളവ് ഏകദേശം മൂന്നിരട്ടിയാണ്. പഴയ ഉപകരണങ്ങളിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന മെർക്കുറി, ആർസെനിക് തുടങ്ങിയ വിഷവസ്തുക്കൾ ശരിയായ രീതിയിൽ സംസ്കരിച്ചില്ലെങ്കിൽ മണ്ണും ജലസ്രോതസ്സുകളും മലിനമാകാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.

ഉപകരണങ്ങൾ നന്നാക്കാനുള്ള അവകാശം ശക്തമാക്കുന്നു

ഇലക്ട്രോണിക് ഉപകരണങ്ങളുടെ ഉപയോഗകാലം വർധിപ്പിക്കാൻ വിവിധ രാജ്യങ്ങൾ നിയമനടപടികൾ സ്വീകരിക്കുന്നുണ്ട്. യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ ഉപകരണങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ നന്നാക്കാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിലുള്ള നിയമങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നിട്ടുണ്ട്. മൊബൈൽ ഫോണുകളും വാഷിങ് മെഷീനുകളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഉൽപ്പന്നങ്ങൾക്ക് അറ്റകുറ്റപ്പണിക്കുള്ള അവകാശം ഉറപ്പാക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം. ഉപകരണങ്ങൾ എത്രത്തോളം എളുപ്പത്തിൽ നന്നാക്കാമെന്ന് ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങളും നടപ്പാക്കുന്നുണ്ട്. ഓസ്ട്രേലിയയിൽ വാഹനങ്ങളുടെ അറ്റകുറ്റപ്പണിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിയമം നിലവിലുണ്ടെങ്കിലും സാധാരണ ഇലക്ട്രോണിക് ഉപകരണങ്ങൾക്ക് സമാനമായ സമഗ്ര സംരക്ഷണം ഇനിയും ആവശ്യമാണെന്നാണ് വിദഗ്ധരുടെ അഭിപ്രായം.

കമ്പനികൾക്കെതിരെ നടപടികളും സ്വീകരിച്ചു

ഉപഭോക്താക്കളുടെ പരാതികളെ തുടർന്ന് ചില പ്രമുഖ കമ്പനികൾക്കെതിരെയും നടപടികളുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഗെയിമിങ് ഉപകരണങ്ങളുടെ കൺട്രോളറുകൾ നേരത്തേ കേടാകുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പരാതികളെത്തുടർന്ന് യൂറോപ്യൻ കമ്മീഷൻ നിന്റെൻഡോയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു. തുടർന്ന് കമ്പനി സൗജന്യ അറ്റകുറ്റപ്പണി സൗകര്യം വാഗ്ദാനം ചെയ്തു. ഐഫോൺ ഉപഭോക്താക്കളുടെ അറ്റകുറ്റപ്പണി, മാറ്റിസ്ഥാപിക്കൽ അവകാശങ്ങളെക്കുറിച്ച് തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ നൽകിയതിന് ഓസ്ട്രേലിയയിലെ ഫെഡറൽ കോടതി ആപ്പിളിന് 90 ലക്ഷം ഓസ്ട്രേലിയൻ ഡോളർ പിഴ ചുമത്തിയിരുന്നു. ഉപകരണങ്ങൾ കൂടുതൽ കാലം ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയുന്ന രീതിയിൽ നിർമിക്കുന്നതിന് ശക്തമായ നിയമങ്ങൾ ആവശ്യമാണെന്നാണ് ഗവേഷകരുടെ നിലപാട്.