ന്യൂഡൽഹി, 2026 ഒക്ടോബർ 30-

കൃഷ്ണ-ഗോദാവരി ബേസിനിലെ പ്രകൃതിവാതക ഖനനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസും കേന്ദ്രസർക്കാരും തമ്മിൽ വർഷങ്ങളായി തുടരുന്ന തർക്കം മധ്യസ്ഥതയിലൂടെ പരിഹരിക്കാൻ സുപ്രീംകോടതി നിർദേശിച്ചു. 2026 ഒക്ടോബർ 30നാണ് ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് സൂര്യകാന്ത്, ജസ്റ്റിസുമാരായ ജോയ്മല്യ ബാഗ്ചി, വി. മോഹന എന്നിവരടങ്ങിയ ബെഞ്ച് ഉത്തരവിട്ടത്. മുൻ സുപ്രീംകോടതി ജഡ്ജി ജസ്റ്റിസ് രഞ്ജന പ്രകാശ് ദേശായിയെയാണ് മധ്യസ്ഥയായി നിയോഗിക്കാൻ കോടതി അഭ്യർഥിച്ചത്. റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് കേന്ദ്രസർക്കാരിനും മറ്റ് എതിർകക്ഷികൾക്കുമെതിരെ നൽകിയ പ്രത്യേകാനുമതി ഹർജിയിലാണ് നടപടി. കേന്ദ്രസർക്കാരിനുവേണ്ടി അറ്റോർണി ജനറൽ ആർ. വെങ്കിട്ടരമണിയും റിലയൻസിനുവേണ്ടി മുതിർന്ന അഭിഭാഷകൻ കപിൽ സിബലും ഹാജരായി.

ഇരുപക്ഷവും നേരത്തെ പലതവണ ഒത്തുതീർപ്പ് ചർച്ചകൾ നടത്തിയെങ്കിലും പരിഹാരം കണ്ടെത്താനായില്ലെന്ന് കോടതിയെ അറിയിച്ചു. തുടർന്നാണ് ജസ്റ്റിസ് രഞ്ജന പ്രകാശ് ദേശായിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ മധ്യസ്ഥത നടത്താൻ ബെഞ്ച് തീരുമാനിച്ചത്.

കക്ഷികൾ നിർദേശിക്കുന്ന പ്രകൃതിവാതക മേഖലയിലെ രണ്ട് വിദഗ്ധരുടെ സഹായവും മധ്യസ്ഥയ്ക്ക് ലഭ്യമാക്കണമെന്ന് കോടതി ആവശ്യപ്പെട്ടു.

ഒത്തുതീർപ്പ് ചർച്ചകൾ പരാജയപ്പെട്ടതോടെ മധ്യസ്ഥതയ്ക്ക് സുപ്രീംകോടതിയുടെ നിർദേശം

തർക്കം കോടതിക്ക് പുറത്തുതന്നെ പരിഹരിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ റിലയൻസും കേന്ദ്രസർക്കാരും നേരത്തെ നടത്തിയിരുന്നു. ഇതിനായി കേസ് പരിഗണിക്കുന്നത് മാറ്റിവയ്ക്കണമെന്ന് ഇരുപക്ഷവും പലതവണ ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു.

എന്നാൽ ചർച്ചകളിലൂടെ പ്രായോഗികമായ പരിഹാരം കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ലെന്ന് അറ്റോർണി ജനറൽ ആർ. വെങ്കിട്ടരമണിയും മുതിർന്ന അഭിഭാഷകൻ കപിൽ സിബലും കോടതിയെ അറിയിച്ചു.

ഇരുപക്ഷത്തിന്റെയും അഭ്യർഥന പരിഗണിച്ചാണ് മധ്യസ്ഥതയ്ക്ക് കോടതി നിർദേശിച്ചത്.

ജസ്റ്റിസ് രഞ്ജന പ്രകാശ് ദേശായിക്ക് വിഷയത്തിൽ സാങ്കേതിക സഹായം നൽകുന്നതിനായി രണ്ട് വിദഗ്ധരെ കക്ഷികൾക്ക് നിർദേശിക്കാമെന്നും ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി.

ഒഎൻജിസിയുടെ ബ്ലോക്കിൽനിന്ന് പ്രകൃതിവാതകം റിലയൻസിന്റെ മേഖലയിലേക്ക് എത്തിയെന്ന ആരോപണം

കൃഷ്ണ-ഗോദാവരി ബേസിനിൽ ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്ന പ്രകൃതിവാതക ബ്ലോക്കിനോട് ചേർന്നാണ് റിലയൻസിന്റെ ഖനനമേഖല സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.

ഒഎൻജിസിയുടെ ബ്ലോക്കിലെ പ്രകൃതിവാതകം ഭൂഗർഭ സംഭരണികളുടെ പരസ്പരബന്ധം മൂലം റിലയൻസിന്റെ ബ്ലോക്കിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്തിയെന്നാണ് ആരോപണം.

ഇത്തരത്തിൽ എത്തിയ പ്രകൃതിവാതകം റിലയൻസ് ഖനനം ചെയ്തുവെന്നായിരുന്നു ഒഎൻജിസിയുടെ പരാതി.

ഡിഗോലിയർ ആൻഡ് മാക്നോട്ടൺ നടത്തിയ പഠനത്തിൽ രണ്ട് ബ്ലോക്കുകളിലെയും പ്രകൃതിവാതക സംഭരണികൾ തമ്മിൽ ബന്ധമുണ്ടെന്ന് കണ്ടെത്തിയിരുന്നു.

ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് കേന്ദ്രസർക്കാർ വിഷയം പരിശോധിക്കാൻ മുൻ സുപ്രീംകോടതി ജഡ്ജി ജസ്റ്റിസ് എ.പി. ഷായുടെ നേതൃത്വത്തിൽ സമിതി രൂപീകരിച്ചത്.

174 കോടി ഡോളർ നഷ്ടപരിഹാരം ആവശ്യപ്പെട്ട് കേന്ദ്രസർക്കാർ

ജസ്റ്റിസ് എ.പി. ഷാ സമിതിയുടെ കണ്ടെത്തലുകൾ പരിഗണിച്ചാണ് കേന്ദ്രസർക്കാർ റിലയൻസിന് നഷ്ടപരിഹാരം ആവശ്യപ്പെട്ട് നോട്ടീസ് നൽകിയത്.

ഏകദേശം 174 കോടി അമേരിക്കൻ ഡോളറും അതിന്റെ പലിശയും നൽകണമെന്നായിരുന്നു കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ ആവശ്യം.

മറ്റൊരു ബ്ലോക്കിൽനിന്ന് ഒഴുകിയെത്തിയ പ്രകൃതിവാതകം ഖനനം ചെയ്തതിലൂടെ കരാർ വ്യവസ്ഥകൾ ലംഘിച്ചുവെന്നായിരുന്നു സർക്കാരിന്റെ നിലപാട്.

എന്നാൽ നഷ്ടപരിഹാര ആവശ്യം റിലയൻസ് അംഗീകരിച്ചില്ല. പ്രകൃതിവാതക പര്യവേക്ഷണത്തിനും ഖനനത്തിനുമായി കേന്ദ്രസർക്കാരുമായി ഒപ്പുവച്ച ഉൽപ്പാദന പങ്കിടൽ കരാറിലെ വ്യവസ്ഥകൾ പ്രകാരം കമ്പനി ആർബിട്രേഷൻ നടപടികൾ ആരംഭിച്ചു.

കരാർ ലംഘനമുണ്ടെങ്കിലും നഷ്ടപരിഹാരത്തിന് മതിയായ കാരണമല്ലെന്ന് ആർബിട്രേഷൻ ട്രൈബ്യൂണൽ

തർക്കം പരിഗണിച്ച ആർബിട്രേഷൻ ട്രൈബ്യൂണലിലെ ഭൂരിപക്ഷ അംഗങ്ങൾ റിലയൻസിന് അനുകൂലമായ തീരുമാനമാണ് എടുത്തത്.

റിലയൻസ് ചില കരാർ ബാധ്യതകൾ ലംഘിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് ട്രൈബ്യൂണൽ കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ ആ ലംഘനങ്ങൾ കേന്ദ്രസർക്കാർ ആവശ്യപ്പെട്ട തരത്തിലുള്ള പരിഹാരം അനുവദിക്കാൻ മതിയായ ഗൗരവമുള്ളതല്ലെന്നായിരുന്നു ഭൂരിപക്ഷ തീരുമാനം.

ഇതോടെ കേന്ദ്രസർക്കാർ ആർബിട്രേഷൻ വിധിയെ ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിയിൽ ചോദ്യം ചെയ്തു.

പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെ സംരക്ഷണം സർക്കാരിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വമെന്ന് ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി

2025 ഫെബ്രുവരിയിൽ ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിയുടെ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച് ആർബിട്രേഷൻ ട്രൈബ്യൂണലിന്റെ ഭൂരിപക്ഷ തീരുമാനം റദ്ദാക്കി.

ആർബിട്രേഷൻ വിധിയിൽ പ്രകടമായ നിയമവിരുദ്ധതയുണ്ടെന്നാണ് ഹൈക്കോടതി കണ്ടെത്തിയത്.

രാജ്യത്തെ പ്രകൃതിവിഭവങ്ങൾ ജനങ്ങൾക്കുവേണ്ടി സംരക്ഷിക്കേണ്ട ഉത്തരവാദിത്വം സർക്കാരിനുണ്ടെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

മറ്റൊരു ബ്ലോക്കിൽനിന്ന് ഒഴുകിയെത്തിയ പ്രകൃതിവാതകം ഖനനം ചെയ്യുന്നതിനെ സർക്കാർ എതിർത്തില്ലെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം അതിന് അനുമതി നൽകിയതായി കണക്കാക്കാനാവില്ലെന്നും ഹൈക്കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു.

പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെ ഖനനം നിയമങ്ങൾക്കും കരാർ വ്യവസ്ഥകൾക്കും അനുസരിച്ചായിരിക്കണമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഈ ഹൈക്കോടതി വിധിക്കെതിരെയാണ് റിലയൻസ് സുപ്രീംകോടതിയെ സമീപിച്ചത്.

നഷ്ടപരിഹാരത്തർക്കത്തിൽ അന്തിമവിധിയില്ല; മധ്യസ്ഥതയിലൂടെ പരിഹാരം തേടും

2026 ഒക്ടോബർ 30ലെ സുപ്രീംകോടതി ഉത്തരവ് പ്രകൃതിവാതക ഖനനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തർക്കത്തിലെ അന്തിമവിധിയല്ല.

കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ നഷ്ടപരിഹാര ആവശ്യം ശരിയാണോ, റിലയൻസ് എത്ര തുക നൽകണം, കരാർ ലംഘനത്തിന്റെ നിയമപരമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ് എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ സുപ്രീംകോടതി അന്തിമ തീരുമാനമെടുത്തിട്ടില്ല.

പകരം, ഇരുപക്ഷത്തിനും സ്വീകാര്യമായ പരിഹാരം കണ്ടെത്താൻ മധ്യസ്ഥത നടത്താനാണ് നിർദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്.

ജസ്റ്റിസ് രഞ്ജന പ്രകാശ് ദേശായിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ചർച്ചകളുടെ ഫലമായിരിക്കും തർക്കത്തിന്റെ തുടർനടപടികളിൽ നിർണായകമാകുക.

പ്രകൃതിവാതക കരാറുകളിലെ തർക്കപരിഹാരത്തിന് മധ്യസ്ഥതയുടെ സാധ്യത പരിശോധിക്കുന്നു

പ്രകൃതിവാതക ഖനനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സങ്കീർണമായ സാമ്പത്തിക, സാങ്കേതിക, നിയമപ്രശ്നങ്ങൾ ചർച്ചയിലൂടെ പരിഹരിക്കാനുള്ള അവസരമാണ് സുപ്രീംകോടതി ഉത്തരവ് തുറന്നിരിക്കുന്നത്.

രണ്ട് വിദഗ്ധരുടെ സഹായം തേടാനുള്ള നിർദേശം തർക്കത്തിലെ സാങ്കേതിക വിഷയങ്ങൾ വിലയിരുത്താൻ സഹായിക്കും.

അതേസമയം, ഈ ഉത്തരവ് പ്രകൃതിവാതകത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥാവകാശത്തെക്കുറിച്ചോ നഷ്ടപരിഹാര ബാധ്യതയെക്കുറിച്ചോ പുതിയ നിയമമാനദണ്ഡം സ്ഥാപിക്കുന്നില്ല. മധ്യസ്ഥതയ്ക്ക് വിടുക മാത്രമാണ് കോടതി ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.

അതിനാൽ രാജ്യത്തെ സമാന പ്രകൃതിവാതക ഖനനക്കേസുകളിൽ അന്തിമ നിയമമാതൃകയായി ഈ നടപടിയെ കാണാനാവില്ല. ഒത്തുതീർപ്പുണ്ടാകുമോ എന്നതും തുടർകോടതിനടപടികളും ഇനിയും വ്യക്തമാകേണ്ടതുണ്ട്.