ജമ്മു, 2026 ഒക്ടോബർ 10-

ഭരണപരമായ തർക്കത്തിൽ ക്രിമിനൽ കേസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ ആവശ്യപ്പെടാത്ത അപേക്ഷയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, നിയമപരമായ നടപടിക്രമങ്ങൾ പാലിക്കാതെ മജിസ്ട്രേറ്റിന് എഫ്‌ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ ഉത്തരവിടാനാവില്ലെന്ന് ജമ്മു കശ്മീർ, ലഡാക്ക് ഹൈക്കോടതി. ജസ്റ്റിസ് സഞ്ജയ് ധറാണ് നിർണായക വിധി പുറപ്പെടുവിച്ചത്. താനമണ്ഡിയിലെ മുൻ തഹസിൽദാർ ഖദീർ ഉൽ റഹ്മാനും മുനിസിപ്പൽ കമ്മിറ്റിയിലെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസറും സമർപ്പിച്ച ഹർജിയിലാണ് നടപടി. ജമ്മു കശ്മീർ ഭരണകൂടവും മറ്റൊരാളുമാണ് എതിർകക്ഷികൾ. താനമണ്ഡി മുൻസിഫ് കോടതിയുടെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂമിയിൽ അതിർത്തി നിർണയം നടത്തിയതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരെ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത 2018ലെ എഫ്‌ഐആറും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള തുടർനടപടികളും ഹൈക്കോടതി റദ്ദാക്കി. ഭൂമിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തർക്കം ഭരണപരമായി പരിഹരിക്കാൻ ഹൈക്കോടതി രജിസ്ട്രാർ ജനറലിന് നടപടി സ്വീകരിക്കാമെന്നും വ്യക്തമാക്കി. വിധിയുടെ കൃത്യമായ തീയതിയും ഹാജരായ അഭിഭാഷകരുടെ പേരുകളും ലഭ്യമായ കോടതി റിപ്പോർട്ടിൽ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടില്ല.

കോടതി വളപ്പിലെ ഭൂമി അളന്നതിനെച്ചൊല്ലിയ തർക്കം ക്രിമിനൽ കേസായി

ജമ്മു കശ്മീരിലെ രജൗരി ജില്ലയിലുള്ള താനമണ്ഡി മുൻസിഫ് കോടതിയുടെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂമിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തർക്കമാണ് കേസിന് ആധാരം. റവന്യൂ വകുപ്പിന്റെ പേരിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്ന ഭൂമി വർഷങ്ങളായി മുൻസിഫ് കോടതിയുടെ കൈവശത്തിലായിരുന്നു.

പ്രധാനമന്ത്രി ഗ്രാമീണ സഡക് യോജന പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി റോഡ് നിർമാണത്തിന് ഭൂമി ഏറ്റെടുത്ത ഒരു സ്വകാര്യ വ്യക്തിക്ക് പകരം ഭൂമി നൽകേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടായി. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി താനമണ്ഡി സബ് ഡിവിഷണൽ മജിസ്ട്രേറ്റിന്റെയും രജൗരി ഡെപ്യൂട്ടി കമ്മീഷണറുടെയും നിർദേശപ്രകാരം റവന്യൂ വകുപ്പ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഭൂമി അളന്ന് അതിർത്തി നിർണയിക്കാൻ നടപടി സ്വീകരിച്ചു.

മുൻസിഫ് കോടതിയുടെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂമിയുടെ ഒരു ഭാഗവും ഈ നടപടിയിൽ ഉൾപ്പെട്ടു. കടകൾ നിർമിക്കുന്നതിനായി ചിലർ കോടതി വളപ്പിൽ പ്രവേശിച്ച് ഭൂമി അളന്നുവെന്നും അതിനിടെ മുള്ളുവേലി തകർത്തുവെന്നുമാണ് ആരോപണം ഉയർന്നത്.

കോടതി ജീവനക്കാരന്റെ അറിയിപ്പിൽ മജിസ്ട്രേറ്റ് എഫ്‌ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ നിർദേശിച്ചു

കോടതി വളപ്പിൽ നടന്ന സംഭവങ്ങളെക്കുറിച്ച് താനമണ്ഡി മുൻസിഫ് കോടതിയിലെ ചൗക്കിദാർ പ്രിസൈഡിങ് ഓഫീസറെ രേഖാമൂലം അറിയിച്ചു. തഹസിൽ ഓഫീസിലെയും മുനിസിപ്പാലിറ്റിയിലെയും ജീവനക്കാർ ഭൂമി അളന്നതായും മുള്ളുവേലിക്ക് കേടുപാടുകൾ സംഭവിച്ചതായും അറിയിപ്പിൽ പറഞ്ഞിരുന്നു.

ഈ വിവരം ലഭിച്ചതിന് പിന്നാലെ താനമണ്ഡിയിലെ ഒന്നാം ക്ലാസ് ജുഡീഷ്യൽ മജിസ്ട്രേറ്റ് തഹസിൽദാർക്കും മുനിസിപ്പൽ എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസർക്കുമെതിരെ എഫ്‌ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ പൊലീസിന് നിർദേശം നൽകി.

പഴയ ജമ്മു കശ്മീർ രൺബീർ ശിക്ഷാനിയമത്തിലെ 447 എ, 427 വകുപ്പുകൾ പ്രകാരമാണ് കേസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്തത്. അനധികൃതമായി പ്രവേശിച്ചതും സ്വത്തിന് കേടുപാടുകൾ വരുത്തിയതുമാണ് ആരോപിക്കപ്പെട്ട കുറ്റങ്ങൾ.

എന്നാൽ കോടതി ജീവനക്കാരൻ നൽകിയ അറിയിപ്പിൽ ക്രിമിനൽ കേസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്യണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. കോടതി വളപ്പിലെ ഭൂമിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സംഭവങ്ങൾ മേലധികാരിയുടെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടുത്തുക മാത്രമായിരുന്നു അറിയിപ്പിന്റെ ഉദ്ദേശ്യമെന്ന് പിന്നീട് ഹൈക്കോടതി കണ്ടെത്തി.

പൊലീസിനെ സമീപിക്കാതെ നേരിട്ട് മജിസ്ട്രേറ്റ് നടപടി സ്വീകരിച്ചതിനെതിരെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ

തഹസിൽദാറും മുനിസിപ്പൽ എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസറും എഫ്‌ഐആർ ചോദ്യം ചെയ്ത് ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചു. ക്രിമിനൽ നടപടിച്ചട്ടത്തിലെ 156ാം വകുപ്പിന്റെ മൂന്നാം ഉപവകുപ്പ് പ്രകാരം അന്വേഷണം നിർദേശിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് പാലിക്കേണ്ട നടപടിക്രമങ്ങൾ മജിസ്ട്രേറ്റ് പാലിച്ചില്ലെന്നായിരുന്നു പ്രധാന വാദം.

ക്രിമിനൽ നടപടിച്ചട്ടത്തിലെ 154ാം വകുപ്പിന്റെ ഒന്നും മൂന്നും ഉപവകുപ്പുകൾ പ്രകാരം ആദ്യം പൊലീസ് സ്റ്റേഷനെയും തുടർന്ന് ഉന്നത പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥനെയും സമീപിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്ന് ഹർജിക്കാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. എന്നാൽ പരാതിക്കാരൻ അത്തരത്തിലുള്ള നടപടികൾ സ്വീകരിച്ചിരുന്നില്ലെന്നും മജിസ്ട്രേറ്റിന് നൽകിയ അപേക്ഷ സത്യവാങ്മൂലം സഹിതമായിരുന്നില്ലെന്നും അവർ വാദിച്ചു.

തങ്ങൾ സ്വന്തം നിലയിൽ ഭൂമി കൈവശപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ചിട്ടില്ലെന്നും സബ് ഡിവിഷണൽ മജിസ്ട്രേറ്റിന്റെയും ഡെപ്യൂട്ടി കമ്മീഷണറുടെയും നിർദേശങ്ങൾ നടപ്പാക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്തതെന്നും ഉദ്യോഗസ്ഥർ വ്യക്തമാക്കി.

എഫ്‌ഐആർ ആവശ്യപ്പെടാത്ത അറിയിപ്പിനെ ക്രിമിനൽ പരാതിയായി കണക്കാക്കാനാവില്ല

കോടതി ജീവനക്കാരൻ നൽകിയ അപേക്ഷയുടെ സ്വഭാവമാണ് ജസ്റ്റിസ് സഞ്ജയ് ധർ പ്രധാനമായി പരിശോധിച്ചത്. കോടതി ഭൂമിയിൽ ചിലർ പ്രവേശിച്ച് അതിർത്തി നിർണയം നടത്തിയെന്ന വിവരം പ്രിസൈഡിങ് ഓഫീസറെ അറിയിക്കുകയായിരുന്നു അപേക്ഷയുടെ ലക്ഷ്യമെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി.

എഫ്‌ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യണമെന്ന ആവശ്യം അപേക്ഷയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അതിനാൽ ക്രിമിനൽ നടപടിച്ചട്ടത്തിലെ 156ാം വകുപ്പിന്റെ മൂന്നാം ഉപവകുപ്പ് പ്രകാരമുള്ള പരാതിയായി അതിനെ കണക്കാക്കാനാവില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഭരണപരമായ ചുമതല വഹിക്കുന്ന മേലധികാരിക്ക് നൽകിയ അറിയിപ്പായിരുന്നു അത്. ഇത്തരമൊരു സാഹചര്യത്തിൽ വിഷയം ജില്ലാ ജഡ്ജിയുടെയും ഹൈക്കോടതിയുടെയും ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടുത്തി ഭരണപരമായി പരിഹരിക്കാനുള്ള നടപടികളാണ് സ്വീകരിക്കേണ്ടിയിരുന്നതെന്ന് കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു.

എന്നാൽ മജിസ്ട്രേറ്റ് ഈ മാർഗം സ്വീകരിക്കാതെ അറിയിപ്പിനെ ക്രിമിനൽ പരാതിയായി കണക്കാക്കി പൊലീസ് അന്വേഷണം നിർദേശിക്കുകയായിരുന്നു. ഈ നടപടി നിയമപരമായി നിലനിൽക്കില്ലെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി.

സുപ്രീംകോടതി നിശ്ചയിച്ച നടപടിക്രമങ്ങൾ മജിസ്ട്രേറ്റ് പാലിച്ചില്ല

2015ലെ പ്രിയങ്ക ശ്രീവാസ്തവയും ഉത്തർപ്രദേശ് സർക്കാരും തമ്മിലുള്ള കേസിൽ സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കിയ നിയമതത്വങ്ങളും ഹൈക്കോടതി പരിഗണിച്ചു.

ക്രിമിനൽ നടപടിച്ചട്ടത്തിലെ 156ാം വകുപ്പിന്റെ മൂന്നാം ഉപവകുപ്പ് പ്രകാരം പൊലീസ് അന്വേഷണം നിർദേശിക്കുമ്പോൾ മജിസ്ട്രേറ്റ് നിയമപരമായ മുൻകരുതലുകളും നടപടിക്രമങ്ങളും പാലിക്കേണ്ടതുണ്ട്. പരാതി ലഭിച്ചുവെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം യാന്ത്രികമായി എഫ്‌ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ ഉത്തരവിടാനാവില്ലെന്നതാണ് ഈ നിയമതത്വത്തിന്റെ കാതൽ.

താനമണ്ഡിയിലെ സംഭവത്തിൽ സുപ്രീംകോടതി നിർദേശിച്ച നടപടിക്രമങ്ങൾ പാലിച്ചില്ലെന്ന് ജസ്റ്റിസ് സഞ്ജയ് ധർ കണ്ടെത്തി. ഭരണപരമായ സ്വഭാവമുള്ള വിഷയത്തെ ക്രിമിനൽ കേസാക്കി മാറ്റുകയാണ് മജിസ്ട്രേറ്റ് ചെയ്തതെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

അതിനാൽ മജിസ്ട്രേറ്റിന്റെ നിർദേശപ്രകാരം രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത എഫ്‌ഐആറിന് നിയമപരമായ നിലനിൽപ്പില്ലെന്ന നിഗമനത്തിലാണ് ഹൈക്കോടതി എത്തിയത്.

കോടതി ഭൂമിയിൽ നടപടിയെടുത്ത ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ സമീപനത്തെയും ഹൈക്കോടതി വിമർശിച്ചു

എഫ്‌ഐആർ നിയമവിരുദ്ധമാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയെങ്കിലും ഭൂമി അളന്ന് കൈമാറാൻ ശ്രമിച്ച ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ നടപടിയെ ഹൈക്കോടതി അംഗീകരിച്ചില്ല. വർഷങ്ങളായി മുൻസിഫ് കോടതിയുടെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂമിയിൽ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് പ്രിസൈഡിങ് ഓഫീസറെയോ ജില്ലാ ജഡ്ജിയെയോ വിവരം അറിയിക്കേണ്ടിയിരുന്നുവെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

അത്തരത്തിലുള്ള അറിയിപ്പില്ലാതെ കോടതി കൈവശത്തിലുള്ള ഭൂമി മറ്റൊരാൾക്ക് കൈമാറാനുള്ള ശ്രമം ഉദ്യോഗസ്ഥരും അവരുടെ മേലധികാരികളും സ്വീകരിച്ച അധികാരപരിധി ലംഘിക്കുന്ന സമീപനത്തെ വ്യക്തമാക്കുന്നതാണെന്ന് ജസ്റ്റിസ് സഞ്ജയ് ധർ വിമർശിച്ചു.

എന്നാൽ ഈ വിഷയത്തിന് പരിഹാരം ക്രിമിനൽ കേസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുന്നതല്ലെന്നും ബന്ധപ്പെട്ട ഭരണാധികാരികൾ തമ്മിലുള്ള നടപടികളിലൂടെയാണ് തർക്കം പരിഹരിക്കേണ്ടതെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

2018ലെ എഫ്‌ഐആറും തുടർനടപടികളും റദ്ദാക്കി; ഭൂമിത്തർക്കം ഭരണപരമായി പരിഹരിക്കാം

താനമണ്ഡി പൊലീസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത 2018ലെ 117-ാം നമ്പർ എഫ്‌ഐആറും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള എല്ലാ തുടർനടപടികളും ഹൈക്കോടതി റദ്ദാക്കി. മജിസ്ട്രേറ്റ് നിയമപരമായ നടപടിക്രമങ്ങൾ പാലിക്കാതെ പുറപ്പെടുവിച്ച ഉത്തരവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ക്രിമിനൽ കേസ് തുടരാനാവില്ലെന്നായിരുന്നു തീരുമാനം.

അതേസമയം, ഭൂമിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട യഥാർഥ തർക്കം പരിഹരിക്കപ്പെടേണ്ടതുണ്ടെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ഇതിനായി ഹൈക്കോടതി രജിസ്ട്രാർ ജനറലിന് രജൗരി ഡെപ്യൂട്ടി കമ്മീഷണറുമായി വിഷയം ചർച്ച ചെയ്ത് ഭരണപരമായ പരിഹാരത്തിനുള്ള നടപടി സ്വീകരിക്കാമെന്ന് കോടതി അനുമതി നൽകി.

ഇതോടെ ഹർജിക്കാർക്കെതിരായ എഫ്‌ഐആറും അതിൽനിന്നുണ്ടായ നടപടികളും അവസാനിച്ചു. എന്നാൽ ഭൂമിയുടെ കൈവശാവകാശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തർക്കത്തിൽ അന്തിമ തീരുമാനം എടുത്തിട്ടില്ല.

ഭരണപരമായ പരാതികളിൽ ക്രിമിനൽ നടപടിക്ക് നിയമപരമായ പരിശോധന നിർബന്ധം

ഭരണപരമായ വിഷയങ്ങളിൽ ക്രിമിനൽ നടപടികൾ ആരംഭിക്കുമ്പോൾ മജിസ്ട്രേറ്റുമാർ നിയമപരമായ നടപടിക്രമങ്ങൾ കൃത്യമായി പാലിക്കണമെന്നതാണ് ജമ്മു കശ്മീർ, ലഡാക്ക് ഹൈക്കോടതിയുടെ വിധി വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ഒരു അറിയിപ്പിൽ അനധികൃത പ്രവേശനമോ സ്വത്തിന് കേടുപാടുകളോ ആരോപിക്കുന്നുവെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം അത് ക്രിമിനൽ കേസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാനുള്ള അപേക്ഷയായി മാറില്ല.

ഈ വിധി ഭരണപരമായ തർക്കങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ ക്രിമിനൽ പരാതികളും അസാധുവാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നില്ല. കുറ്റകൃത്യം നടന്നതായി നിയമപരമായി പരാതി ലഭിക്കുകയും ആവശ്യമായ നടപടിക്രമങ്ങൾ പാലിക്കുകയും ചെയ്താൽ അന്വേഷണം നിർദേശിക്കാനുള്ള മജിസ്ട്രേറ്റിന്റെ അധികാരം നിലനിൽക്കും.

ജമ്മു കശ്മീരിലും ലഡാക്കിലും സമാന സാഹചര്യങ്ങളിൽ മജിസ്ട്രേറ്റുമാർ പൊലീസ് അന്വേഷണം നിർദേശിക്കുന്നതിന്റെ നിയമസാധുത പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ഈ വിധി പ്രസക്തമാകും. സുപ്രീംകോടതി നേരത്തേ നിശ്ചയിച്ച നടപടിക്രമങ്ങൾ പാലിക്കേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യവും കോടതി വീണ്ടും ഉറപ്പിച്ചു.