9 ഒക്ടോബർ 2026

ഗുജറാത്തിൽ നൃത്തമായി, ബംഗാളിൽ ദേവിയുടെ വീട്ടിലേക്കുള്ള വരവായി, കേരളത്തിൽ അക്ഷരങ്ങളുടെ തുടക്കമായി നവരാത്രി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. ഒമ്പത് രാത്രികളുടെ ദേവീ ആരാധനയ്ക്ക് ഓരോ നാടും സ്വന്തം കഥയും ആചാരവും നൽകിയിട്ടുണ്ട്. പുരാണകഥകൾക്കൊപ്പം രാജപാരമ്പര്യവും നാട്ടുവിശ്വാസങ്ങളും ചേർന്നാണ് ഇന്നത്തെ ആഘോഷങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടത്.

ഗുജറാത്ത്: ദേവിയുടെ യുദ്ധം നൃത്തമാകുമ്പോൾ

ദുർഗയും മഹിഷാസുരനും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടവും ദേവിയുടെ വിജയവുമാണ് ഗർബ–ദാണ്ഡിയ ആഘോഷങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പ്രധാന ഐതിഹ്യം. ദാണ്ഡിയയിലെ വടികളെ ദേവിയുടെ വാളിന്റെ പ്രതീകമായി കാണുന്ന വ്യാഖ്യാനവുമുണ്ട്.

ഗർബയിൽ വിളക്കുവച്ച മൺപാത്രത്തെ ചുറ്റിയാണ് നൃത്തം. പാത്രം ശരീരത്തിന്റെയും അതിലെ ദീപം ജീവന്റെയും പ്രതീകമായി കരുതുന്നു. ചണിയ ചോളിയും വർണവസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ച് നടത്തുന്ന ഈ കൂട്ടനൃത്തം ഇന്ന് ഗ്രാമമുറ്റങ്ങളിൽനിന്ന് വലിയ നഗരവേദികളിലേക്കും പ്രവാസിസമൂഹങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിച്ചു. ഗർബയ്ക്ക് 2023ൽ യുനെസ്കോ പൈതൃക അംഗീകാരം ലഭിച്ചു.

ബംഗാൾ, ത്രിപുര, അസം, ബീഹാർ: സ്വന്തം വീട്ടിലെത്തുന്ന ദേവി

മഹിഷാസുരനെ വധിച്ച ദുർഗയെ ആരാധിക്കുന്നതിനൊപ്പം ബംഗാളിൽ മറ്റൊരു ഹൃദ്യമായ കഥയുമുണ്ട്. ദുർഗ മക്കളായ ലക്ഷ്മി, സരസ്വതി, ഗണേശൻ, കാർത്തികേയൻ എന്നിവരുമായി മാതാപിതാക്കളുടെ വീട്ടിലെത്തുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. വിജയദശമിയിലെ നിമജ്ജനം ദേവിയുടെ മടക്കയാത്രയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

രാവണനെ നേരിടുന്നതിനുമുമ്പ് രാമൻ ശരത്കാലത്ത് ദുർഗയെ ആരാധിച്ചുവെന്ന ‘അകാലബോധന’ കഥയും ആഘോഷവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

ഢാക് വാദ്യം, ധുനുച്ചി നൃത്തം, പന്തൽ സന്ദർശനം, ചില സമുദായങ്ങളിലെ സിന്ദൂർ ഖേല എന്നിവ പ്രധാനമാണ്. കുടുംബപൂജകളിൽനിന്ന് വലിയ പൊതുപന്തലുകളിലേക്കു വളർന്ന ആഘോഷം കിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും പ്രാദേശിക രീതികളോടെ നടക്കുന്നു. കൊൽക്കത്തയിലെ ദുർഗാപൂജയ്ക്ക് 2021ൽ യുനെസ്കോ അംഗീകാരം ലഭിച്ചു.

കർണാടക: മഹിഷാസുരനെ തോൽപ്പിച്ച ചാമുണ്ഡേശ്വരി

മഹിഷാസുരന്റെ അതിക്രമം അവസാനിപ്പിക്കാൻ ചാമുണ്ഡേശ്വരി അവനെ വധിച്ചുവെന്ന ഐതിഹ്യമാണ് മൈസൂരു ദസറയുടെ കേന്ദ്രം. ചാമുണ്ഡിമലയിലെ ദേവീക്ഷേത്രവും ഈ വിശ്വാസവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

വിജയനഗരത്തിലെ മഹാനവമി പാരമ്പര്യം പിന്തുടർന്ന് രാജ വൊഡെയാർ ഒന്നാമൻ 1610ൽ ശ്രീരംഗപട്ടണത്ത് ദസറ ആഘോഷിച്ചു. പിന്നീട് മൈസൂരു കേന്ദ്രമായി. ഇന്ന് കൊട്ടാരദർബാർ, ആയുധപൂജ, ദീപാലങ്കാരം, കലാപരിപാടികൾ എന്നിവയ്ക്കൊപ്പം സ്വർണ അമ്പാരിയിൽ ദേവിയെ വഹിക്കുന്ന ആനയുടെ ജംബൂ സവാരിയും നടക്കുന്നു.

തമിഴ്നാട്: പാവകളിലൂടെ പുരാണലോകം

ഗോലുവിലെ പാവനിരകൾ രാമായണം, ദശാവതാരം, പുരാണങ്ങളിലെ ദേവീകഥകൾ എന്നിവ വീട്ടിനുള്ളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ദുർഗ, ലക്ഷ്മി, സരസ്വതി എന്നിവരുടെ പ്രതിമകൾക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്. ജീവിതത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളിലൂടെ അറിവിലേക്കുയരുന്നതിന്റെ പ്രതീകമായും പടികളെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു.

പാവകൾക്കൊപ്പം മനുഷ്യരുടെ തൊഴിലും വിവാഹവും ഗ്രാമജീവിതവും നിരത്തുന്നു. വീടുകൾ സന്ദർശിക്കൽ, പാട്ട്, സുണ്ടൽ പ്രസാദം, സരസ്വതി പൂജ, ആയുധപൂജ എന്നിവ പാരമ്പര്യമാണ്. ഇന്ന് സമകാലിക വിഷയങ്ങളും ഗോലുവിന്റെ കഥകളാകുന്നു.

കേരളം: സരസ്വതിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിൽ ആദ്യക്ഷരം

അറിവിന്റെയും സംഗീതത്തിന്റെയും ദേവിയായ സരസ്വതിയുടെ അനുഗ്രഹത്തോടെ പഠനം തുടങ്ങുന്നതാണ് വിദ്യാരംഭത്തിന്റെ വിശ്വാസപശ്ചാത്തലം.

ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രാദേശിക ഐതിഹ്യമാണ് പനച്ചിക്കാട്ടിലേത്. മൂകാംബികയിൽ പ്രാർഥിച്ച കിഴുപ്പുറം കുടുംബത്തിലെ ബ്രാഹ്മണനോട് നാട്ടിലേക്കു മടങ്ങാൻ ദേവി നിർദേശിച്ചെന്നും ദേവീചൈതന്യം അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം പനച്ചിക്കാട്ടിലെത്തിയെന്നുമാണ് കഥ.

ദുർഗാഷ്ടമിയിൽ പുസ്തകങ്ങൾ പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നു. മഹാനവമിയിൽ ഉപകരണങ്ങൾ പൂജിക്കുന്നു. വിജയദശമിയിൽ പുസ്തകങ്ങൾ തിരിച്ചെടുത്ത് കുഞ്ഞുങ്ങളെ അരിയിൽ അക്ഷരമെഴുതിക്കുന്നു. തിരുവിതാംകൂർ കൊട്ടാരപാരമ്പര്യത്തിലെ സംഗീതാഘോഷങ്ങളും ഇന്നും തുടരുന്നു.

തെലങ്കാന: ജീവിക്കണമേ അമ്മേ എന്ന ബത്തുകമ്മ

ബത്തുകമ്മയ്ക്ക് പല നാട്ടുകഥകളുണ്ട്. അവയിൽ ഒന്നനുസരിച്ച് ധർമാംഗദ രാജാവും സത്യവതി രാജ്ഞിയും മക്കളെ നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ ലക്ഷ്മിദേവി മകളായി ജനിക്കണമെന്ന് പ്രാർഥിച്ചു. ജനിച്ച കുഞ്ഞിനെ മുനിമാർ ‘ജീവിക്കണമേ’ എന്ന് അനുഗ്രഹിച്ചു; അതുമായി ബത്തുകമ്മ എന്ന പേര് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.

മറ്റൊരു കഥയിൽ മഹിഷാസുരവധത്തിനുശേഷം ക്ഷീണിച്ചുറങ്ങിയ ദേവിയെ ഉണർത്താനുള്ള പ്രാർഥനയാണ് ആഘോഷം. സ്ത്രീകൾ പൂക്കൾ പടിപടിയായി അടുക്കി, ചുറ്റും പാട്ടുപാടിയും നൃത്തംചെയ്തും ഒടുവിൽ ജലാശയത്തിൽ ഒഴുക്കുന്നു.

മഹാരാഷ്ട്ര: വീട്ടിലേക്ക് ദേവിയെ ക്ഷണിക്കുന്ന ഘടം

ദേവന്മാരുടെ ശക്തികൾ ഒന്നിച്ചുചേർന്ന് ദുർഗ രൂപപ്പെട്ട് മഹിഷാസുരനെ വധിച്ചുവെന്ന പുരാണകഥയാണ് ദേവീ ആരാധനയുടെ പ്രധാന പശ്ചാത്തലം.

ഘടസ്ഥാപനത്തിലൂടെ ദേവിയുടെ സാന്നിധ്യം വീട്ടിലേക്ക് ആവാഹിക്കുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. കലശം സ്ഥാപിച്ച് ദിവസേന പൂജയും ആരതിയും നടത്തുന്നു. വീടുകളിലെ ആചാരങ്ങൾക്കൊപ്പം ക്ഷേത്രദർശനവും പൊതുആഘോഷങ്ങളും തുടരുന്നു.

ഉത്തർപ്രദേശ്, ഡൽഹി, പഞ്ചാബ്: രാമവിജയവും കന്യാപൂജയും

സീതയെ അപഹരിച്ച രാവണനെ രാമൻ യുദ്ധത്തിൽ തോൽപ്പിക്കുന്ന രാമായണകഥയാണ് രാമലീലയുടെ അടിസ്ഥാനം. വിജയദശമിയിലെ രാവണദഹനം ആ വിജയത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്.

പെൺകുട്ടികളിൽ ദേവിയുടെ രൂപം കാണുന്ന വിശ്വാസമാണ് കന്യാപൂജയ്ക്ക് പിന്നിൽ. വ്രതം, രാത്രിയിലെ ഭക്തിഗാനങ്ങൾ, അഷ്ടമിയിലോ നവമിയിലോ പെൺകുട്ടികളെ ആദരിച്ച് ഭക്ഷണം നൽകൽ എന്നിവയും നടക്കുന്നു.

ഹിമാചൽ പ്രദേശ്: രഘുനാഥന്റെ സന്നിധിയിൽ ദേവതകൾ

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജഗത് സിങ് രാജാവ് പ്രായശ്ചിത്തമായി രഘുനാഥവിഗ്രഹത്തെ സിംഹാസനത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് താഴ്‌വരയുടെ അധിപനായി സ്വീകരിച്ചതുമായി കുളു ദസറയുടെ പാരമ്പര്യം ബന്ധപ്പെടുന്നു.

വിജയദശമിയിൽ ആരംഭിക്കുന്ന ആഘോഷത്തിലേക്ക് ഗ്രാമദേവതകളുടെ പല്ലക്കുകൾ എത്തുന്നു. രഘുനാഥന്റെ രഥയാത്രയും നാട്ടുനൃത്തവും സംഗീതവും ചേർന്ന് ഒരാഴ്ച നീളുന്ന ദേവതാസംഗമമാകുന്നു.

രാജസ്ഥാൻ: രാമന്റെ വിജയത്തിന് ജനമേള

രാവണനുമേലുള്ള രാമന്റെ വിജയമാണ് കോട്ട ദസറയുടെ ഐതിഹ്യപശ്ചാത്തലം. രാമനെ ആരാധിക്കുന്ന ഘോഷയാത്രകളും രാവണദഹനവും ആഘോഷത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങളാണ്.

പരമ്പരാഗത വസ്ത്രങ്ങളണിഞ്ഞെത്തുന്ന ഗ്രാമീണരും കലാപരിപാടികളും വ്യാപാരമേളയും ചേർന്ന് ഇന്ന് ദസറ വലിയ പൊതുഉത്സവമായി തുടരുന്നു.

• The Art of Living — Garba, Dandiya and Their Mythological Symbolism The Art Of Living Afghanistan
• Incredible India — Durga Puja: Homecoming and Mythology incredibleindia.gov.in
• Karnataka Tourism — Mysuru Dasara History and Traditions karnatakatourism.org
• The Art of Living — Bommai Golu: Stories and Rituals The Art of Living
• Kerala Tourism — Panachikkadu Temple Legend and Vidyarambham and Navarathri Traditions Kerala Tourism
• C.P.R. Environmental Education Centre — Bathukamma Legends ecoheritage.cpreec.org
• Maharashtra Tourism — Ghatasthapana and The Art of Living — Regional Navratri Practices maharashtratourism.gov.in
• Incredible India — Kullu Dussehra: History and Traditions incredibleindia.gov.in
• Rajasthan Tourism — Kota Dussehra