ജയ്‌സാൽമർ (രാജസ്ഥാൻ)  / 2026  / ഒക്ടോബർ 04

വംശനാശഭീഷണി അതിരൂക്ഷമായി നേരിടുന്ന ഗോദാവൻ പക്ഷികളുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ നിർണായക മുന്നേറ്റം. രാജസ്ഥാനിലെ ജയ്‌സാൽമർ ഡെസേർട്ട് ദേശീയോദ്യാനത്തിലെ സാമിൽ രണ്ട് ആൺ ഗോദാവൻ പക്ഷികളെ കേന്ദ്ര പരിസ്ഥിതി, വനം, കാലാവസ്ഥാവ്യതിയാന മന്ത്രി ഭൂപേന്ദർ യാദവ് ഇന്ന് സ്വാഭാവിക ആവാസവ്യവസ്ഥയിലേക്ക് വിട്ടു. ശാസ്ത്രജ്ഞരും ഗവേഷകരും ഫീൽഡ് ജീവനക്കാരും ഏതാണ്ട് പത്തുവർഷമായി നടത്തുന്ന പരിശ്രമത്തിന്റെ ഫലമാണിത്. രാജസ്ഥാൻ വനം, പരിസ്ഥിതി സഹമന്ത്രി സഞ്ജയ് ശർമയും കേന്ദ്ര, സംസ്ഥാന സർക്കാരുകളിലെ മുതിർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരും ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു.

സംരക്ഷണപ്രജനനത്തിൽനിന്ന് പ്രകൃതിയിലേക്കുള്ള മടക്കം

ഗോദാവൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ജീവിവർഗങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി ശാസ്ത്രസമൂഹത്തിന് പ്രവർത്തിക്കാൻ തുടർച്ചയായി മാർഗനിർദേശവും പ്രോത്സാഹനവും പിന്തുണയും നൽകുന്ന പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിക്ക് ഭൂപേന്ദർ യാദവ് എക്സിലെ കുറിപ്പിൽ നന്ദി പറഞ്ഞു. രാജസ്ഥാനിലെ മരുഭൂമികളിൽ ഗോദാവൻ പക്ഷികൾ വീണ്ടും നിലയുറപ്പിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ഈ നേട്ടം ജീവനക്കാരുടെ അചഞ്ചലമായ സമർപ്പണത്തിന്റെ ഫലമാണെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. സംരക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളിൽ നിലനിൽപ്പുള്ള പ്രജനനസംഘം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽനിന്ന് പക്ഷികളെ പ്രകൃതിയിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തിക്കാനും അവയുടെ സ്വാഭാവിക ആവാസവ്യവസ്ഥയിലെ എണ്ണം വർധിപ്പിക്കാനുമുള്ള ഘട്ടത്തിലേക്ക് പദ്ധതി കടക്കുകയാണ്. ഈ തുറന്നുവിടലിൽനിന്ന് ലഭിക്കുന്ന അനുഭവങ്ങൾ തുടർന്നുള്ള തുറന്നുവിടലുകളുടെ നടപടിക്രമങ്ങൾ ഘട്ടംഘട്ടമായി മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ഉപയോഗിക്കും.

സംയുക്ത പദ്ധതിയിൽ ആവാസവ്യവസ്ഥയ്ക്കും സംരക്ഷണം

കേന്ദ്ര പരിസ്ഥിതി, വനം, കാലാവസ്ഥാവ്യതിയാന മന്ത്രാലയം, രാജസ്ഥാൻ വനംവകുപ്പ്, ഇന്ത്യൻ വന്യജീവി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് എന്നിവ ചേർന്നാണ് ഗോദാവൻ പുനരുജ്ജീവന പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. ഹുബാറ സംരക്ഷണത്തിനായുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര നിധിയുടെ സാങ്കേതിക സഹകരണവും ദേശീയ കാംപയുടെ സാമ്പത്തിക പിന്തുണയും പദ്ധതിക്കുണ്ട്. സംരക്ഷണപ്രജനനം, ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ പരിപാലനം, ഭീഷണികൾ കുറയ്ക്കൽ, ആവാസവ്യവസ്ഥ പുനഃസ്ഥാപിക്കൽ, പ്രാദേശിക ജനങ്ങളുടെ പങ്കാളിത്തം എന്നിവയിലാണ് പദ്ധതി ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്.

കേന്ദ്രങ്ങളിൽ 97 പക്ഷികൾ; തുറന്നുവിടാൻ തിരഞ്ഞെടുത്തത് 11

സംരക്ഷണപ്രജനന പദ്ധതിയിൽ വലിയ പുരോഗതിയുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. സാമിലെയും രാംദേവ്രയിലെയും ഗോദാവൻ സംരക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഇപ്പോൾ 97 പക്ഷികളുണ്ട്. ഇവയിൽ 40 എണ്ണം സ്വാഭാവിക ആവാസവ്യവസ്ഥയിൽ പക്ഷികൾ ഇട്ട മുട്ടകളിൽനിന്ന് വിരിഞ്ഞവയാണ്. ശേഷിക്കുന്ന 57 എണ്ണം സംരക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളിലെ പ്രജനനത്തിലൂടെ ഉണ്ടായവയാണ്. ആകെ പക്ഷികളിൽ 86 എണ്ണത്തെ കേന്ദ്രങ്ങളിലെ പ്രജനനത്തിനായി പരിപാലിക്കുന്നു. 11 എണ്ണത്തെ സ്വാഭാവിക ആവാസവ്യവസ്ഥയിലേക്ക് തുറന്നുവിടാനാണ് തിരഞ്ഞെടുത്തത്. ഈ 11 പക്ഷികളിൽ രണ്ടെണ്ണത്തെയാണ് ഇന്ന് ഡെസേർട്ട് ദേശീയോദ്യാനത്തിൽ തുറന്നുവിട്ടത്. കേന്ദ്രങ്ങളിലെ പ്രജനനത്തിലൂടെ 2025-ൽ ജീവനുള്ള 24 കുഞ്ഞുങ്ങളും 2026-ൽ 29 കുഞ്ഞുങ്ങളും ലഭിച്ചു.

‘ജംപ്‌സ്റ്റാർട്ട്’ പരീക്ഷണവും പുൽമേടുകളുടെ പുനരുദ്ധാരണവും

‘ജംപ്‌സ്റ്റാർട്ട്’ എന്ന പുതിയ സമീപനം ഉൾപ്പെടെയുള്ള ശാസ്ത്രീയ ഇടപെടലുകളും പക്ഷികളുടെ എണ്ണം വീണ്ടെടുക്കാൻ സഹായിച്ചു. ഈ രീതിയിൽ സംരക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളിൽ പക്ഷികൾ ഇട്ട മുട്ടകൾ സ്വാഭാവിക ആവാസവ്യവസ്ഥയിലെ കൂടുകളിൽ വെച്ചു. അടയിരുന്ന പെൺപക്ഷികൾ അവ സ്വീകരിച്ചതോടെ രാജസ്ഥാനിൽ ആറു കുഞ്ഞുങ്ങളും ഗുജറാത്തിൽ രണ്ടു കുഞ്ഞുങ്ങളും വിരിഞ്ഞു. ഇതോടൊപ്പം രാജസ്ഥാൻ വനംവകുപ്പ് ആവാസവ്യവസ്ഥ പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങളും നടത്തുന്നു. ഡെസേർട്ട് ദേശീയോദ്യാനത്തിനുള്ളിൽ ഏകദേശം 200 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയിൽ വേലികെട്ടി സംരക്ഷിച്ച പുൽമേടുകളും ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ വന്യജീവി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിന്റെ ദീർഘകാല ടെലിമെട്രി പഠനങ്ങൾ ഇവയെ ഗോദാവൻ പക്ഷികളുടെ പ്രധാന പ്രജനന ആവാസകേന്ദ്രങ്ങളായി കണ്ടെത്തി. ഇതിനായി രൂപീകരിച്ച വിദഗ്ധസമിതിയുടെ ശുപാർശകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള സുപ്രീംകോടതി വിധിയുടെ മാർഗനിർദേശത്തിലാണ് സംരക്ഷണപ്രവർത്തനങ്ങൾ മുന്നോട്ടുപോകുന്നത്.