മാലിന്യത്തിൽ നിന്ന് വൈദ്യുതിയും ഇന്ധനവും വളവും; നാല് നഗരങ്ങളിലെ പദ്ധതികൾ ശ്രദ്ധേയം

ന്യൂഡൽഹി  / 2026 / സെപ്റ്റംബർ 27 

ജൈവമാലിന്യം വൈദ്യുതിയും പാചകവാതകവും വളവുമാക്കി മാറ്റുന്ന നാല് പദ്ധതികളുടെ വിവരങ്ങൾ കേന്ദ്രം പുറത്തുവിട്ടു. ഗുജറാത്തിലെ ഗാന്ധിനഗർ, ഉത്തർപ്രദേശിലെ പ്രയാഗ്‌രാജ്, മധ്യപ്രദേശിലെ ഗ്വാളിയോർ, തെലങ്കാനയിലെ ഹൈദരാബാദ് എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് പദ്ധതികൾ. 2014 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ച സ്വച്ഛ് ഭാരത് ദൗത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ് നഗരങ്ങളിലെ ഖരമാലിന്യത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ സംസ്കരണത്തിന് പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത്. മാലിന്യത്തിന്റെ ലഭ്യതയ്ക്കും ഓരോ സ്ഥലത്തെയും ആവശ്യങ്ങൾക്കും അനുസരിച്ചാണ് പദ്ധതികൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. വായുവിന്റെ സാന്നിധ്യമില്ലാതെ ജൈവമാലിന്യം വിഘടിപ്പിച്ചാണ് ബയോഗ്യാസ് ഉണ്ടാക്കുന്നത്. പാചകത്തിന് ഉപയോഗിക്കാവുന്ന ചെലവ് കുറഞ്ഞ ഇന്ധനമാണിത്. ശേഷിക്കുന്ന നൈട്രജൻ സമൃദ്ധമായ അവശിഷ്ടം ജൈവവളമാക്കാം. ഇതിലൂടെ രാസവസ്തുക്കളുടെ ഉപയോഗവും ചെലവും കുറയ്ക്കാനും മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ഠത നിലനിർത്താനും കഴിയും.

ഗാന്ധിനഗറിൽ അടുക്കളയ്ക്ക് വേണ്ട വാതകം മുഴുവൻ മാലിന്യത്തിൽ നിന്ന്

ഗാന്ധിനഗറിലെ അഡാലജിന് സമീപമുള്ള ശ്രീമതി മണേക്ബ വിനയ് വിഹാർ വിദ്യാഭ്യാസ സമുച്ചയത്തിൽ ദിവസവും 500ലേറെ പേർക്കാണ് ഭക്ഷണം പാകം ചെയ്യുന്നത്. ഹോസ്റ്റലിലെ ഏകദേശം 250 വിദ്യാർഥികൾക്ക് ദിവസവും രണ്ടുനേരം ഭക്ഷണം നൽകുന്നു. ക്യാമ്പസിൽ താമസിക്കുന്ന 15 ജീവനക്കാരുടെ കുടുംബങ്ങൾക്കും അടുക്കള സേവനം നൽകുന്നു. പാചകത്തിന് ആവശ്യമായ വാതകം മുഴുവൻ ബയോഗ്യാസ് സംവിധാനത്തിൽ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്. ഇതില്ലെങ്കിൽ മാസം 30 പാചകവാതക സിലിണ്ടറുകൾ വേണ്ടിവരുമായിരുന്നു.

സമുച്ചയം നടത്തുന്ന വസുമതി ചാരിറ്റബിൾ ട്രസ്റ്റിന് രണ്ട് ബയോഗ്യാസ് പ്ലാന്റുകളുണ്ട്. ഇവയുടെ ആകെ ശേഷി ദിവസം 90 ഘനമീറ്ററാണ്. ട്രസ്റ്റിന്റെ ഗോശാലയിലെ 222 പശുക്കളുടെ ചാണകത്തിനൊപ്പം അടുക്കള മാലിന്യവും സമീപത്തെ വയലുകളിൽ നിന്നുള്ള കാർഷിക അവശിഷ്ടങ്ങളും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഗുജറാത്ത് സർക്കാരിന്റെ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കായുള്ള ബയോഗ്യാസ് പ്ലാന്റ് പദ്ധതിയും ഗുജറാത്ത് ഊർജ വികസന ഏജൻസിയും നയപരവും സാമ്പത്തികവുമായ പിന്തുണ നൽകി. ഇത്തരത്തിൽ ഗോശാലകളിലെയും വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിലെയും ജൈവമാലിന്യം സംസ്കരിക്കുന്നത് മലിനീകരണം കുറയ്ക്കാനും ഊർജ സ്വയംപര്യാപ്തത കൈവരിക്കാനും സഹായിക്കുമെന്നാണ് പദ്ധതിയുടെ വിലയിരുത്തൽ.

പ്രയാഗ്‌രാജിൽ നാല് തരം മാലിന്യത്തിൽ നിന്ന് ഇന്ധനം

പ്രയാഗ്‌രാജിലെ ബയോ സിഎൻജി പ്ലാന്റിന് ദിവസം 343 ടൺ ജൈവമാലിന്യം സംസ്കരിച്ച് ഏകദേശം 21 ടൺ ഇന്ധനം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാനാകും. നനഞ്ഞ മാലിന്യം, നെൽവൈക്കോൽ, കന്നുകാലികളുടെ ചാണകം, കോഴിവളർത്തൽ കേന്ദ്രങ്ങളിലെ അവശിഷ്ടം എന്നിവയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. കാർഷിക അവശിഷ്ടങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗം കണ്ടെത്തുന്നതിനൊപ്പം വയലുകളിൽ അവ കത്തിക്കുന്ന പ്രശ്നം കുറയ്ക്കാനും ഈ രീതി സഹായിക്കും.

പൊതു–സ്വകാര്യ പങ്കാളിത്തത്തിലാണ് പ്ലാന്റ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഹോട്ടലുകൾ, ഭക്ഷണശാലകൾ, ഫ്ലാറ്റ് സമുച്ചയങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ജൈവമാലിന്യവും സ്വീകരിക്കുന്നു. തുടക്കത്തിൽ പ്രതിദിനം ഏഴ് മുതൽ എട്ട് ടൺ വരെ ലഭിച്ചിരുന്ന നനഞ്ഞ മാലിന്യത്തിന്റെ അളവ് ഇപ്പോൾ ഏകദേശം 125 ടണ്ണായി ഉയർന്നു. ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന ബയോ സിഎൻജി നഗരവാതക വിതരണവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പദ്ധതിയിലൂടെ വിൽക്കുന്നു. ഇന്ധനം എത്തിക്കുന്ന സംവിധാനത്തിലൂടെ ഉപയോക്താക്കളിലെത്തുന്ന ഇത് നിലവിൽ നഗരഗതാഗതത്തിനും ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.

പ്ലാന്റിൽ നിന്ന് ദിവസവും 28 ടൺ ഗുണമേന്മയുള്ള കമ്പോസ്റ്റ് വളവും ലഭിക്കുന്നു. അത് സമീപത്തെ കർഷകർക്ക് നൽകുന്നു. ഭാവിയിൽ പൈപ്പ് വഴി ഏകദേശം 45,000 വീടുകളിൽ വാതകം എത്തിക്കാനും വർഷംതോറും ഏകദേശം 57,000 ടൺ കാർബൺ പുറന്തള്ളൽ കുറയ്ക്കാനും കഴിയുമെന്നാണ് പ്രതീക്ഷ.

ഗ്വാളിയോറിലെ ഗോശാലയിൽ ചാണകം ഇന്ധനമാകുന്നു

ഗ്വാളിയോറിലെ ലാൽടിപാരയിലുള്ള ആദർശ് ഗോശാലയിൽ 10,000ലേറെ കന്നുകാലികളുണ്ട്. 2024 ഒക്ടോബറിൽ ഇവിടെ പ്രതിദിനം 100 ടൺ മാലിന്യം സംസ്കരിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള കംപ്രസ്ഡ് ബയോഗ്യാസ് പ്ലാന്റ് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. ആധുനിക പ്ലാന്റിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ സ്വയംപര്യാപ്ത ഗോശാലയായാണ് ഇതിനെ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.

അഞ്ച് ഏക്കറിലായി ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷന്റെ സഹകരണത്തോടെ 31 കോടി രൂപ ചെലവിലാണ് പദ്ധതി വികസിപ്പിച്ചത്. ദിവസവും 100 ടൺ ചാണകത്തിൽ നിന്ന് രണ്ട് ടൺ കംപ്രസ്ഡ് ബയോഗ്യാസ് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നു. വിപണികളിൽ നിന്നും വീടുകളിൽ നിന്നും ശേഖരിക്കുന്ന പഴം, പച്ചക്കറി മാലിന്യവും സംസ്കരിക്കാൻ രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത മധ്യപ്രദേശിലെ ആദ്യ കംപ്രസ്ഡ് ബയോഗ്യാസ് പ്ലാന്റാണിത്. ദിവസവും 10 മുതൽ 15 ടൺ വരെ ഉണങ്ങിയ ജൈവവളവും ലഭിക്കുന്നു. സമീപ ജില്ലകളിലെ കർഷകർക്ക് കുറഞ്ഞ ചെലവിൽ വളം ലഭിക്കാനും ജൈവകൃഷി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാനും ഇത് സഹായിക്കുന്നു.

ഫോസിൽ ഇന്ധനങ്ങൾക്ക് പകരം ശുദ്ധമായ ഇന്ധനം നൽകുന്നതോടൊപ്പം കാർബൺ പുറന്തള്ളൽ കുറയ്ക്കാനും പദ്ധതി സഹായിക്കുന്നു. ഹരിത ഊർജവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഴിവുകൾ നേടാനും പ്രദേശവാസികൾക്ക് തൊഴിൽ ലഭിക്കാനും അവസരമുണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ട്. സമൂഹവും സർക്കാരും ചേർന്ന് മാലിന്യത്തെ ഉപയോഗപ്രദമായ വിഭവമാക്കുന്നതിന്റെ ഉദാഹരണമായാണ് പദ്ധതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത്.

ബോവൻപള്ളിയിൽ പഴകിയ പച്ചക്കറി തെളിയിക്കുന്നത് തെരുവുവിളക്കുകൾ

ഹൈദരാബാദിലെ ബോവൻപള്ളി പച്ചക്കറി മാർക്കറ്റിൽ ദിവസവും ഏകദേശം 10 ടൺ പച്ചക്കറി, പഴം മാലിന്യം ശേഖരിക്കുന്നു. മുമ്പ് മാലിന്യം തള്ളുന്ന ഇടങ്ങളിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയിരുന്ന ഇവ, മാർക്കറ്റിൽ ബയോഗ്യാസ് പ്ലാന്റ് സ്ഥാപിച്ചതോടെ ഏറെക്കുറെ മുഴുവനായും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ദിവസം 400 മുതൽ 500 യൂണിറ്റ് വരെ വൈദ്യുതിയും 30 കിലോഗ്രാം ജൈവ ഇന്ധനവും ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നു. വൈദ്യുതി തെരുവുവിളക്കുകൾക്കും കടകൾക്കും ഭരണകാര്യ കെട്ടിടത്തിനും ജലവിതരണ സംവിധാനത്തിനും ഉപയോഗിക്കുന്നു. മാർക്കറ്റിലെ വാണിജ്യ അടുക്കളയ്ക്കാണ് ജൈവ ഇന്ധനം നൽകുന്നത്.

പ്ലാന്റിൽ പച്ചക്കറി ചെറുതായി അരിഞ്ഞ് കുഴമ്പുരൂപത്തിലാക്കുന്നു. വായുവിന്റെ സാന്നിധ്യമില്ലാതെ മാലിന്യം വിഘടിപ്പിക്കുന്ന സംവിധാനത്തിലേക്ക് ഇത് നൽകും. ലഭിക്കുന്ന വാതകം ഉപയോഗിക്കുന്നതുവരെ സംഭരിക്കുന്നു. ശേഷിക്കുന്ന അവശിഷ്ടത്തിൽ നിന്നുള്ള ദ്രവ ജൈവവളം കർഷകർ ഉപയോഗിക്കുന്നു. പാചകത്തിനുള്ള ബയോഗ്യാസ് പ്രത്യേക ടാങ്കിൽ ശേഖരിച്ച് പൈപ്പിലൂടെ എത്തിക്കുന്നു. ബയോഗ്യാസ് മാത്രം ഉപയോഗിക്കുന്ന ജനറേറ്റർ ശീതീകരണ മുറികൾ, ജലപമ്പുകൾ, കടകൾ, തെരുവുവിളക്കുകൾ എന്നിവയ്ക്കും വൈദ്യുതി നൽകുന്നു.

മുമ്പ് മാസം ഏകദേശം മൂന്ന് ലക്ഷം രൂപയായിരുന്ന മാർക്കറ്റിന്റെ വൈദ്യുതി ബിൽ പ്ലാന്റ് വന്നതോടെ പകുതിയോളം കുറഞ്ഞു. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഗുഡിമൽക്കാപൂർ, ഗദ്ദിയന്നാരം, എര്രഗഡ്ഡ, ആൽവാൽ, സരൂർനഗർ എന്നീ അഞ്ച് മാർക്കറ്റുകളിലും അവിടത്തെ മാലിന്യത്തിന്റെ അളവിന് യോജിച്ച പ്ലാന്റുകൾക്ക് ധനസഹായം അനുവദിച്ചു. ബോവൻപള്ളിയിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് മാലിന്യം വേർതിരിക്കൽ, യന്ത്രങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം, ഭരണകാര്യങ്ങൾ എന്നിവയിൽ സ്ഥിരമായ ജോലിയും വരുമാനവും പരിശീലനവും ലഭിക്കുന്നു. നല്ല വേതനവും മാസ്ക്, ഗംബൂട്ട്, കൈയുറ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള സുരക്ഷാ ഉപകരണങ്ങളും ലഭിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ജീവനക്കാരിയായ രുക്മിണി ദേവമ്മ പറയുന്നു. സുരക്ഷിതമായ ജോലി സാഹചര്യമായതിനാൽ മറ്റുള്ളവരെയും ഈ ജോലിക്ക് പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നുണ്ടെന്നും അവർ പറഞ്ഞു.

ശേഖരിക്കുന്നതിനപ്പുറം മാലിന്യത്തിന് പുതിയ ഉപയോഗം

നാല് സ്ഥലങ്ങളിലും ഉപയോഗിക്കുന്ന മാലിന്യം വ്യത്യസ്തമാണ്. എന്നാൽ ശേഖരിച്ച് തള്ളുന്നതിൽ ഒതുങ്ങാതെ അത് സംസ്കരിച്ച് ഇന്ധനവും വൈദ്യുതിയും വളവുമാക്കുകയാണ് പൊതുവായ രീതി. നഗരങ്ങൾക്കും വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും ഗോശാലകൾക്കും മാർക്കറ്റുകൾക്കും അനുയോജ്യമായ രീതിയിൽ ഇത്തരം പദ്ധതികൾ നടപ്പാക്കാമെന്നാണ് ഈ ഉദാഹരണങ്ങൾ കാണിക്കുന്നത്. ശാസ്ത്രീയ സംസ്കരണം, ജനപങ്കാളിത്തം, പിന്തുണ നൽകുന്ന നയങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ കൂടുതൽ വൃത്തിയുള്ളതും ഊർജത്തിൽ സ്വയംപര്യാപ്തവുമായ നഗരങ്ങളിലേക്ക് നീങ്ങാമെന്നതാണ് പദ്ധതികളുടെ ലക്ഷ്യം.