ന്യൂഡൽഹി, 2026 സെപ്റ്റംബർ 1 –

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ പ്രത്യേക കേഡറിൽപ്പെട്ട കുടുംബകോടതി ജഡ്ജിമാരെ ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 217 പ്രകാരം ഹൈക്കോടതി ജഡ്ജിമാരായി നിയമിക്കുന്നതിനുള്ള ‘ജുഡീഷ്യൽ ഓഫീസ്’ വഹിക്കുന്നവരായി കണക്കാക്കണമെന്ന ഏഴ് കുടുംബകോടതി ജഡ്ജിമാരുടെ ഹർജി സുപ്രീംകോടതി 2026 ഓഗസ്റ്റ് 31ന് പരിഗണിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു. ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് സൂര്യകാന്ത്, ജസ്റ്റിസ് ജോയ്മല്യ ബാഗ്ചി, ജസ്റ്റിസ് വി. മോഹന എന്നിവരടങ്ങിയ ബെഞ്ചാണ് ഉത്തരവിട്ടത്. ഇന്ദ്രകല ജോഗീന്ദർ നന്ദയും മറ്റുള്ളവരുമാണ് ഹർജിക്കാർ. ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയായിരുന്നു എതിർകക്ഷി. ഹർജിക്കാർക്കായി മുതിർന്ന അഭിഭാഷകൻ ആർ. ബസന്ത് ഹാജരായി. 2011ലെ എസ്.ഡി. ജോഷി കേസിൽ ഇതേ നിയമപ്രശ്നം സുപ്രീംകോടതി തീർപ്പാക്കിയിട്ടുണ്ടെന്നും അനുച്ഛേദം 32 പ്രകാരമുള്ള പുതിയ ഹർജിയിലൂടെ ആ വിധിയുടെ പുനഃപരിശോധനയോ തിരിച്ചുവിളിക്കലോ ആവശ്യപ്പെടാനാവില്ലെന്നും ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി.

പ്രത്യേക കുടുംബകോടതി കേഡറിലെ പദവി ‘ജുഡീഷ്യൽ ഓഫീസ്’ അല്ലെന്ന 2011ലെ വിധി തുടരും

എസ്.ഡി. ജോഷിയും മറ്റുള്ളവരും ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയും തമ്മിലുള്ള കേസിൽ 2011ൽ സുപ്രീംകോടതി നൽകിയ വിധിയാണ് ഇപ്പോഴത്തെ കേസിൽ നിർണായകമായത്. പ്രത്യേക കേഡറിലുള്ള കുടുംബകോടതി ജഡ്ജിയുടെ പദവിയെ ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 217(2)(എ) പ്രകാരമുള്ള ‘ജുഡീഷ്യൽ ഓഫീസ്’ ആയി പരിഗണിക്കാനാവില്ലെന്നായിരുന്നു ആ വിധി. നിലവിലെ ഹർജിക്കാരുടെ ആവശ്യത്തിന് എതിരായി ഈ നിയമപ്രശ്നം നേരത്തെ തന്നെ വ്യക്തമായി തീർപ്പാക്കിയിട്ടുണ്ടെന്ന് ജസ്റ്റിസ് ജോയ്മല്യ ബാഗ്ചി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

36 വർഷമായി പുറത്തുനിന്ന് കുടുംബകോടതി ജഡ്ജിമാരെ നിയമിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് ഹർജിക്കാർ

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ സാഹചര്യത്തിൽ കഴിഞ്ഞ 36 വർഷത്തിനിടെ വലിയ മാറ്റമുണ്ടായിട്ടുണ്ടെന്നായിരുന്നു ഹർജിക്കാരുടെ പ്രധാന വാദം. കുടുംബകോടതി റിക്രൂട്ട്മെന്റ് ചട്ടങ്ങൾ പ്രകാരമാണ് ഏഴ് ഹർജിക്കാരും നിയമിക്കപ്പെട്ടതെന്ന് മുതിർന്ന അഭിഭാഷകൻ ആർ. ബസന്ത് കോടതിയെ അറിയിച്ചു. എല്ലാവരും ഏഴ് വർഷത്തിലധികം സേവനം പൂർത്തിയാക്കിയവരാണ്. ആദ്യ നാല് ഹർജിക്കാർ കുടുംബകോടതി ജഡ്ജിമാരായി കുറഞ്ഞത് പത്ത് വർഷത്തെ സേവനവും പൂർത്തിയാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ചിലർ കീഴ്ക്കോടതി ജഡ്ജിയായും പിന്നീട് കുടുംബകോടതി ജഡ്ജിയായും ചേർത്ത് 26 വർഷംവരെ ജുഡീഷ്യൽ സർവീസിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും ഹർജിക്കാർ വാദിച്ചു.

പരീക്ഷ ജയിച്ച് ജുഡീഷ്യൽ സർവീസിലെത്തിയവരെന്ന വാദവും കോടതി അംഗീകരിച്ചില്ല

മഹാരാഷ്ട്രയിൽ കഴിഞ്ഞ 36 വർഷമായി ജുഡീഷ്യൽ സർവീസിന് പുറത്തുനിന്ന് ഒരാളെപ്പോലും കുടുംബകോടതി ജഡ്ജിയായി നിയമിച്ചിട്ടില്ലെന്നാണ് ഹൈക്കോടതിയുടെ വിവരമെന്ന് ഹർജിക്കാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. പരീക്ഷ എഴുതി വിജയിച്ച ശേഷമാണ് ഇവർ കുടുംബകോടതി ജഡ്ജിമാരായതെന്നും അതിനാൽ ഇവരെ തുടർച്ചയായി ജുഡീഷ്യൽ സർവീസിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥരായിത്തന്നെ കണക്കാക്കണമെന്നുമായിരുന്നു വാദം. എന്നാൽ ഈ സാഹചര്യങ്ങൾ 2011ലെ എസ്.ഡി. ജോഷി വിധി പുനഃപരിശോധിക്കാൻ മതിയായ നിയമപരമായ മാറ്റം സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ലെന്ന നിലപാടാണ് സുപ്രീംകോടതി സ്വീകരിച്ചത്.

ജില്ലാ ജഡ്ജി തിരഞ്ഞെടുപ്പിലെ മറ്റൊരു വിധി അനുച്ഛേദം 217ന്റെ വ്യാഖ്യാനം മാറ്റുന്നില്ല

കുടുംബകോടതി ജഡ്ജിമാർക്ക് ജില്ലാ ജഡ്ജി തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതിനുണ്ടായിരുന്ന തടസ്സവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സുപ്രീംകോടതിയുടെ രജ്നീഷ് കേസിലെ വിധിയും ഹർജിക്കാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. എന്നാൽ ആ വിധി ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 217ന്റെ വ്യാഖ്യാനം പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് സൂര്യകാന്ത് വ്യക്തമാക്കി. എസ്.ഡി. ജോഷി വിധിയെ മറികടക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന തരത്തിലുള്ള അനുച്ഛേദം 217ന്റെ മറ്റൊരു വ്യാഖ്യാനമോ വിരുദ്ധമായ മറ്റൊരു വിധിയോ ഹർജിക്കാർ മുന്നോട്ടുവയ്ക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും ജസ്റ്റിസ് ബാഗ്ചി വ്യക്തമാക്കി.

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ പ്രത്യേക കുടുംബകോടതി കേഡറിന്റെ ആവശ്യം തന്നെ ചോദ്യം ചെയ്ത് ചീഫ് ജസ്റ്റിസ്

മഹാരാഷ്ട്രയിൽ കുടുംബകോടതി ജഡ്ജിമാർക്കായി പ്രത്യേക കേഡർ നിലനിർത്തുന്നതിനെ ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് സൂര്യകാന്ത് ചോദ്യം ചെയ്തു. മിക്ക സംസ്ഥാനങ്ങളിലും സാധാരണ ജുഡീഷ്യൽ സർവീസിലെ ജഡ്ജിമാരെയാണ് കുടുംബകോടതികളിലേക്ക് ഡെപ്യൂട്ടേഷനിൽ അയക്കുന്നതെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. അങ്ങനെ നിയമിക്കപ്പെടുന്നവർക്ക് അവരുടെ ജുഡീഷ്യൽ ഓഫീസർ പദവി നഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല. പിന്നീട് സാധാരണ ജുഡീഷ്യൽ കേഡറിലേക്ക് തിരിച്ചുപോകാനും കഴിയും. എന്നാൽ മഹാരാഷ്ട്രയിൽ കുടുംബകോടതികൾക്കായി പ്രത്യേക കേഡറുള്ളതാണ് പ്രശ്നത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമെന്ന് ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് നിരീക്ഷിച്ചു.

മറ്റു സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ കുടുംബകോടതി ജഡ്ജിമാരുടെ സ്ഥിതി വ്യത്യസ്തമെന്ന് സുപ്രീംകോടതി

ഈ വിധി എല്ലാ കുടുംബകോടതി ജഡ്ജിമാരും ഹൈക്കോടതി നിയമനത്തിന് അയോഗ്യരാണെന്ന് പൊതുവായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതല്ല. സാധാരണ ജില്ലാ ജഡ്ജി കേഡറിൽനിന്ന് കുടുംബകോടതിയിലേക്ക് ഡെപ്യൂട്ടേഷനിൽ പോകുന്ന ജഡ്ജിമാർക്ക് അനുച്ഛേദം 217(2)(എ) പ്രകാരമുള്ള ജുഡീഷ്യൽ ഓഫീസർ പദവി നഷ്ടപ്പെടുന്നില്ലെന്ന് ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് വ്യക്തമാക്കി. അതിനാൽ പ്രത്യേക കുടുംബകോടതി കേഡർ നിലനിൽക്കുന്ന മഹാരാഷ്ട്ര പോലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ സാഹചര്യമാണ് നിലവിലെ കേസിൽ നിർണായകമായത്.

കുടുംബകോടതി നിയമനച്ചട്ടങ്ങൾ മാറ്റാൻ സർക്കാരിനെയും ഹൈക്കോടതിയെയും സമീപിക്കാം

പ്രത്യേക കുടുംബകോടതി കേഡർ മൂലമുള്ള പ്രശ്നത്തിന് പരിഹാരം തേടണമെങ്കിൽ സംസ്ഥാന സർക്കാരിനെയും ബന്ധപ്പെട്ട ഹൈക്കോടതിയെയും ഭരണപരമായും നയപരമായും സമീപിക്കാമെന്ന് സുപ്രീംകോടതി നിർദേശിച്ചു. പ്രത്യേക കേഡർ അവസാനിപ്പിച്ച് ഉന്നത ജുഡീഷ്യൽ സർവീസിലെ അംഗങ്ങളെ കുടുംബകോടതികളിലേക്ക് മാറ്റി നിയമിക്കാവുന്ന സംവിധാനം രൂപപ്പെടുത്തുന്നത് നയപരമായ തീരുമാനമാണെന്നും കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഹൈക്കോടതിക്കും സംസ്ഥാന സർക്കാരിനും കൂടിയാലോചിച്ച് നിയമനച്ചട്ടങ്ങളിൽ ആവശ്യമായ മാറ്റം പരിഗണിക്കാമെന്നും ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി.

അനുച്ഛേദം 32 ഉപയോഗിച്ച് പഴയ സുപ്രീംകോടതി വിധി പുനഃപരിശോധിക്കാനാവില്ലെന്ന് ബെഞ്ച്

ഹർജിക്കാർ ഉന്നയിച്ച നിയമപ്രശ്നം എസ്.ഡി. ജോഷി കേസിൽ നേരത്തെ തന്നെ അവർക്കെതിരായി തീർപ്പാക്കിയതാണെന്ന് സുപ്രീംകോടതി അന്തിമമായി വ്യക്തമാക്കി. നിലവിലെ ഹർജി ഫലത്തിൽ ആ വിധിയുടെ പുനഃപരിശോധനയോ തിരിച്ചുവിളിക്കലോ ആവശ്യപ്പെടുന്നതാണെന്നും അതിന് ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 32 പ്രകാരമുള്ള റിട്ട് ഹർജി അനുയോജ്യമായ നിയമമാർഗമല്ലെന്നും കോടതി പറഞ്ഞു. നിലവിലുള്ള നിയമചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ സുപ്രീംകോടതി ഇടപെടേണ്ട സാഹചര്യം ഹർജിക്കാർ സ്ഥാപിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയാണ് ഹർജി പരിഗണിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചത്.

പ്രത്യേക കേഡർ തുടരുന്നിടത്തോളം 2011ലെ നിയമനിലയിൽ മാറ്റമില്ല; പരിഹാരം നയപരമായ ചട്ടമാറ്റത്തിൽ

വിധിയിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് വ്യക്തമാകുന്ന നിയമഫലം, പ്രത്യേക കേഡറിലുള്ള കുടുംബകോടതി ജഡ്ജിമാരെ അനുച്ഛേദം 217(2)(എ) പ്രകാരമുള്ള ജുഡീഷ്യൽ ഓഫീസ് വഹിക്കുന്നവരായി അംഗീകരിക്കാനാവില്ലെന്ന എസ്.ഡി. ജോഷി വിധി ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു എന്നതാണ്. അതേസമയം, സാധാരണ ജില്ലാ ജുഡീഷ്യൽ കേഡറിൽനിന്ന് കുടുംബകോടതിയിലേക്ക് ഡെപ്യൂട്ടേഷനിൽ പോകുന്ന ജഡ്ജിമാരുടെ സ്ഥിതി വ്യത്യസ്തമാണെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി. പ്രത്യേക കുടുംബകോടതി കേഡർ സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രശ്നത്തിന് പരിഹാരം സുപ്രീംകോടതി പഴയ വിധി മാറ്റുന്നതിലല്ല, ഹൈക്കോടതിയും സംസ്ഥാന സർക്കാരും കൂടിയാലോചിച്ചുള്ള നയപരവും ചട്ടപരവുമായ മാറ്റത്തിലാണെന്നാണ് ഉത്തരവിൽ നിന്ന് വ്യക്തമാകുന്നത്.