ന്യൂഡൽഹി, 2026 ഓഗസ്റ്റ് 27 –

തുറമുഖത്തിന്റെ കസ്റ്റഡിയിലുള്ള ഇറക്കുമതി ചരക്കുകൾ മോഷണം പോയാൽ അതിനുള്ള കസ്റ്റംസ് തീരുവ തുറമുഖ അതോറിറ്റി നൽകണമെന്ന് സുപ്രീംകോടതി. മുംബൈ പോർട്ട് ട്രസ്റ്റിനെ കസ്റ്റംസ് നിയമപ്രകാരമുള്ള ചരക്കുകളുടെ കസ്റ്റോഡിയൻ, അതായത് സൂക്ഷിപ്പുകാരനായി അംഗീകരിച്ച കസ്റ്റംസ് കമ്മീഷണറുടെ നടപടി കോടതി ശരിവച്ചു. മേജർ പോർട്ട് ട്രസ്റ്റ്സ് നിയമപ്രകാരമാണ് തുറമുഖം പ്രവർത്തിക്കുന്നതെന്ന കാരണത്താൽ കസ്റ്റംസ് തീരുവ നൽകാനുള്ള ബാധ്യതയിൽ നിന്ന് ഒഴിവാകാനാകില്ലെന്നാണ് കോടതി വ്യക്തമാക്കിയത്.

2026 ഓഗസ്റ്റ് 25നാണ് ജസ്റ്റിസുമാരായ ബി.വി. നാഗരത്ന, മൻമോഹൻ എന്നിവരുടെ ബെഞ്ച് വിധി പറഞ്ഞത്. യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയും മറ്റുള്ളവരും – ബോർഡ് ഓഫ് ട്രസ്റ്റീസ് ഓഫ് ദ പോർട്ട് ഓഫ് ബോംബെയും തമ്മിലുള്ള കേസിലാണ് വിധി. കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ അപ്പീൽ ഭാഗികമായി അംഗീകരിച്ച കോടതി, മുംബൈ പോർട്ട് ട്രസ്റ്റിന് അനുകൂലമായിരുന്ന 2009ലെ ബോംബെ ഹൈക്കോടതി വിധിയുടെ ഒരു ഭാഗം റദ്ദാക്കി. വിധി എഴുതിയത് ജസ്റ്റിസ് ബി.വി. നാഗരത്നയാണ്.

മോഷണം പോയ ചരക്കിന്റെ തീരുവ ഇറക്കുമതിക്കാരനിൽ നിന്ന് ഈടാക്കാനാകില്ല; ബാധ്യത കസ്റ്റോഡിയന്

കസ്റ്റംസ് നിയമത്തിലെ പതിമൂന്നാം വകുപ്പ് പ്രകാരം ഇറക്കുമതി ചെയ്ത ചരക്ക് കസ്റ്റംസ് ക്ലിയറൻസിന് മുമ്പ് മോഷണം പോയാൽ സാധാരണയായി ഇറക്കുമതിക്കാരന് അതിന്റെ തീരുവ നൽകേണ്ടതില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് കസ്റ്റംസ് നിയമത്തിലെ 45(3) വകുപ്പ് നിർണായകമാകുന്നത്. കസ്റ്റംസ് കമ്മീഷണർ 45(1) വകുപ്പ് പ്രകാരം അംഗീകരിച്ച കസ്റ്റോഡിയന്റെ കൈവശത്തുനിന്നാണ് ചരക്ക് മോഷണം പോകുന്നതെങ്കിൽ അതിന്റെ കസ്റ്റംസ് തീരുവ കസ്റ്റോഡിയൻ നൽകണമെന്നാണ് വ്യവസ്ഥ.

സാധാരണ നഷ്ടവും മോഷണവും ഒന്നല്ലെന്ന് സുപ്രീംകോടതി

ചരക്ക് നഷ്ടപ്പെടുന്നതും മോഷണം പോകുന്നതും നിയമപരമായി ഒരേ കാര്യമല്ലെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കി. സാധാരണ നഷ്ടം, നാശം, ചരക്കിന്റെ ഗുണനിലവാരം കുറയൽ തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾക്ക് മേജർ പോർട്ട് ട്രസ്റ്റ്സ് നിയമത്തിലെ വ്യവസ്ഥകൾ ബാധകമാകാം. എന്നാൽ മോഷണം പോയ ചരക്കിന്റെ കസ്റ്റംസ് തീരുവ സംബന്ധിച്ച പ്രത്യേക വ്യവസ്ഥ മേജർ പോർട്ട് ട്രസ്റ്റ്സ് നിയമത്തിലില്ല. അത് കസ്റ്റംസ് നിയമത്തിലെ 45(3) വകുപ്പാണ് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്. അതിനാൽ മോഷണത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ കസ്റ്റംസ് നിയമത്തിലെ ബാധ്യതയാണ് പ്രാബല്യത്തിൽ വരുന്നതെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

1996 മുതൽ 2000 വരെയുള്ള ചരക്ക് മോഷണങ്ങളാണ് തർക്കത്തിന് തുടക്കം

1996 മുതൽ 2000 വരെ മുംബൈ പോർട്ട് ട്രസ്റ്റിന്റെ കസ്റ്റഡിയിലിരിക്കെ ഇറക്കുമതി ചരക്കുകൾ മോഷണം പോയ സംഭവങ്ങളിലാണ് കസ്റ്റംസ് വകുപ്പ് തീരുവ ആവശ്യപ്പെട്ടത്. 1996 ജൂൺ 18, 1997 ഏപ്രിൽ 2, 1997 ഏപ്രിൽ 28, 2000 മെയ് 24 തീയതികളിൽ കാരണം കാണിക്കൽ-തീരുവ ആവശ്യപ്പെടൽ നോട്ടീസുകൾ നൽകി. ഇതിനെതിരെ മുംബൈ പോർട്ട് ട്രസ്റ്റ് കോടതിയെ സമീപിച്ചു. 2009 ജൂലൈ 28ന് ബോംബെ ഹൈക്കോടതി പോർട്ട് ട്രസ്റ്റിന് അനുകൂലമായി വിധിച്ചു. കസ്റ്റംസ് നിയമത്തിലെ 45(1) വകുപ്പ് ഉപയോഗിച്ച് മുംബൈ പോർട്ട് ട്രസ്റ്റിനെ കസ്റ്റോഡിയനാക്കാൻ കസ്റ്റംസ് കമ്മീഷണർക്ക് അധികാരമില്ലെന്നായിരുന്നു ഹൈക്കോടതിയുടെ നിലപാട്.

2000 ഒക്ടോബർ 11ലെ കസ്റ്റംസ് വിജ്ഞാപനം സുപ്രീംകോടതി പുനഃസ്ഥാപിച്ചു

മുംബൈ പോർട്ട് ട്രസ്റ്റിനെ കസ്റ്റോഡിയനായി അംഗീകരിച്ച് കസ്റ്റംസ് കമ്മീഷണർ 2000 ഒക്ടോബർ 11ന് ഇറക്കിയ വിജ്ഞാപനം നിയമപരമാണെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വിധിച്ചു. ആ വിജ്ഞാപനം റദ്ദാക്കിയ ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയുടെ തീരുമാനം തെറ്റാണെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി. തുറമുഖത്തിന്റെ കസ്റ്റഡി മറ്റൊരു നിയമപ്രകാരമാണെന്നത് മാത്രം കസ്റ്റംസ് നിയമപ്രകാരമുള്ള ബാധ്യത ഒഴിവാക്കാൻ കാരണമല്ലെന്നാണ് സുപ്രീംകോടതിയുടെ നിലപാട്.

എന്നാൽ 2000 ഒക്ടോബർ 11ന് മുമ്പുള്ള തീരുവ നോട്ടീസുകൾ പുനഃസ്ഥാപിച്ചില്ല

കേന്ദ്ര സർക്കാരിന് അനുകൂലമായ വിധിയാണെങ്കിലും ഒരു പ്രധാന പരിധി സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കി. മുംബൈ പോർട്ട് ട്രസ്റ്റിനെ കസ്റ്റോഡിയനായി ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചത് 2000 ഒക്ടോബർ 11നാണ്. അതിനുമുമ്പുള്ള സംഭവങ്ങളിൽ 45(3) വകുപ്പ് പ്രകാരമുള്ള തീരുവ ബാധ്യത ചുമത്താൻ ആവശ്യമായ 45(1) പ്രകാരമുള്ള അംഗീകാരം നിലവിലുണ്ടായിരുന്നില്ല. അതിനാൽ 1996 മുതൽ 2000 ഒക്ടോബർ 11ന് മുമ്പ് നൽകിയ തീരുവ നോട്ടീസുകൾ റദ്ദാക്കിയ ഹൈക്കോടതി തീരുമാനം സുപ്രീംകോടതി മാറ്റിയില്ല. കേന്ദ്ര സർക്കാരും ആ ഭാഗം പുനഃസ്ഥാപിക്കണമെന്ന ആവശ്യം മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോയില്ല.

അംഗീകൃത കസ്റ്റോഡിയനായ തുറമുഖങ്ങൾക്ക് വിധി നിർണായകം

വിധിയോടെ നിയമസ്ഥിതി കൂടുതൽ വ്യക്തമായി. മേജർ പോർട്ട് ട്രസ്റ്റ്സ് നിയമപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കുന്ന തുറമുഖമായാലും കസ്റ്റംസ് നിയമത്തിലെ 45(1) വകുപ്പ് പ്രകാരം കസ്റ്റോഡിയനായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അതിന്റെ കസ്റ്റഡിയിലിരിക്കെ ഇറക്കുമതി ചരക്ക് മോഷണം പോയാൽ 45(3) വകുപ്പ് പ്രകാരം കസ്റ്റംസ് തീരുവ നൽകേണ്ടിവരും. എന്നാൽ സാധാരണ ചരക്ക് നഷ്ടവും മോഷണവും ഒരേ രീതിയിൽ കാണാനാകില്ലെന്നും സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമായ വേർതിരിവ് വരുത്തിയിട്ടുണ്ട്.