ധാക്ക, 2026 നവംബർ 03 –

ബംഗ്ലാദേശിൽ ഇന്ത്യക്കെതിരായ പ്രതിഷേധങ്ങൾ വീണ്ടും ശക്തമാകുന്നു. ഗംഗാജല പങ്കിടൽ കരാർ പുതുക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തർക്കവും ജപ്പാന്റെ സഹായത്തോടെയുള്ള തുറമുഖ വികസന പദ്ധതിയുമാണ് പ്രതിഷേധത്തിന് പ്രധാന കാരണം. ഒക്ടോബർ 30-ന് തലസ്ഥാനമായ ധാക്കയിൽ നാഷണൽ സിറ്റിസൺ പാർട്ടി സംഘടിപ്പിച്ച റാലിയിലാണ് ഇന്ത്യാവിരുദ്ധ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ ഉയർന്നത്. പ്രധാനമന്ത്രി താരിഖ് റഹ്മാന്റെ സർക്കാരിനെതിരായ പ്രതിഷേധമാണ് പിന്നീട് ഇന്ത്യക്കെതിരായ വിമർശനങ്ങളിലേക്കും നീങ്ങിയത്. മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി ഷെയ്ഖ് ഹസീന ഡിസംബറിൽ ബംഗ്ലാദേശിലേക്ക് മടങ്ങുമെന്ന പ്രഖ്യാപനവും രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകൾക്ക് കാരണമായിട്ടുണ്ട്.

ഗംഗാജല കരാർ പുതുക്കുന്നതിൽ കടുത്ത നിലപാടുമായി പ്രതിപക്ഷം

നാഷണൽ സിറ്റിസൺ പാർട്ടി നേതാവ് നാഹിദ് ഇസ്ലാമാണ് പ്രതിഷേധത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയത്. ഇന്ത്യയും ബംഗ്ലാദേശും തമ്മിലുള്ള ഗംഗാജല പങ്കിടൽ കരാർ ഡിസംബർ 12-ന് അവസാനിക്കും. 1996-ൽ അന്നത്തെ ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി എച്ച്.ഡി. ദേവഗൗഡയും ബംഗ്ലാദേശ് പ്രധാനമന്ത്രി ഷെയ്ഖ് ഹസീനയും ഒപ്പുവച്ചതാണ് 30 വർഷത്തെ കരാർ. പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ഫറാക്ക അണക്കെട്ടിലൂടെ വേനൽക്കാലത്ത് ഗംഗാജലം പങ്കിടുന്നതിനുള്ള വ്യവസ്ഥകളാണ് കരാറിലുള്ളത്.

പുതിയ കരാറിൽ ബംഗ്ലാദേശിന് കൂടുതൽ വെള്ളം ഉറപ്പാക്കണമെന്നാണ് താരിഖ് റഹ്മാൻ സർക്കാരിന്റെ ആവശ്യം. 1977-ലെ കരാറിലുണ്ടായിരുന്ന കുറഞ്ഞ ജലലഭ്യത ഉറപ്പാക്കുന്ന വ്യവസ്ഥ വീണ്ടും കൊണ്ടുവരണമെന്നും ബംഗ്ലാദേശ് ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ന്യായമായ ജലവിഹിതം ലഭിച്ചില്ലെങ്കിൽ ഇന്ത്യയ്ക്ക് ബംഗ്ലാദേശിലൂടെ ചരക്കുനീക്കത്തിനുള്ള സൗകര്യം അനുവദിക്കില്ലെന്ന് നാഹിദ് ഇസ്ലാം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ആവശ്യമെങ്കിൽ 1976-ലെ ഫറാക്ക പ്രതിഷേധയാത്രയുടെ മാതൃകയിൽ വീണ്ടും സമരം നടത്തുമെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

ജപ്പാന്റെ തുറമുഖ പദ്ധതിയെച്ചൊല്ലിയും വിവാദം

ബംഗ്ലാദേശിലെ മാതർബാരി ആഴക്കടൽ തുറമുഖ വികസന പദ്ധതിയും പുതിയ രാഷ്ട്രീയ തർക്കത്തിന് കാരണമായിരിക്കുകയാണ്. ഒക്ടോബർ 26-ന് ജപ്പാൻ സന്ദർശിച്ച പ്രധാനമന്ത്രി താരിഖ് റഹ്മാൻ, ജപ്പാനുമായി വ്യവസായ വികസനത്തിനും ഗതാഗത സൗകര്യങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനുമുള്ള ധാരണയിലെത്തിയിരുന്നു. കോക്സ് ബസാർ ജില്ലയിലെ മാതർബാരി തുറമുഖമാണ് പദ്ധതിയുടെ പ്രധാന കേന്ദ്രം. ബംഗ്ലാദേശിലൂടെ ഇന്ത്യയുടെ വടക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളെ ബംഗാൾ ഉൾക്കടലുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു പദ്ധതി ജപ്പാൻ നേരത്തെ മുന്നോട്ടുവച്ചിരുന്നു.

എന്നാൽ ജപ്പാൻ സന്ദർശനത്തിനിടെ ഇന്ത്യയ്ക്ക് ബംഗ്ലാദേശിലൂടെ അനധികൃത ഗതാഗത ഇടനാഴി അനുവദിക്കാൻ സർക്കാർ ശ്രമിച്ചെന്നാണ് നാഹിദ് ഇസ്ലാമിന്റെ ആരോപണം. ജമാഅത്തെ ഇസ്ലാമി നേതാവ് ഷഫീഖുർ റഹ്മാനും പദ്ധതിയെ ചോദ്യം ചെയ്തു. അതേസമയം, ജപ്പാനുമായുള്ള പുതിയ ധാരണയിൽ മൂന്നാമതൊരു രാജ്യത്തിന്റെ പങ്കാളിത്തം ചർച്ച ചെയ്തിട്ടില്ലെന്നാണ് ബംഗ്ലാദേശ് സർക്കാരിന്റെ വിശദീകരണം.

ഷെയ്ഖ് ഹസീനയുടെ തിരിച്ചുവരവ് പ്രഖ്യാപനവും രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചയിൽ

2024 ഓഗസ്റ്റിൽ വിദ്യാർഥി പ്രക്ഷോഭത്തെ തുടർന്ന് അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ട ഷെയ്ഖ് ഹസീന ഇന്ത്യയിലേക്ക് എത്തിയിരുന്നു. തുടർന്ന് മുഹമ്മദ് യൂനുസിന്റെ ഇടക്കാല ഭരണകാലത്ത് ഇന്ത്യക്കെതിരായ വിമർശനങ്ങൾ ശക്തമായി. 2026 ഫെബ്രുവരിയിലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ബംഗ്ലാദേശ് നാഷണലിസ്റ്റ് പാർട്ടി അധികാരത്തിലെത്തുകയും താരിഖ് റഹ്മാൻ പ്രധാനമന്ത്രിയാകുകയും ചെയ്തതോടെ ഇന്ത്യാവിരുദ്ധ പ്രസ്താവനകൾ കുറഞ്ഞിരുന്നു. എന്നാൽ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയും തൊഴിലാളി പ്രതിഷേധങ്ങളും വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയ അസ്വസ്ഥതകൾക്ക് കാരണമായിരിക്കുകയാണ്.

വസ്ത്രനിർമാണ തൊഴിലാളികളുടെ പ്രതിഷേധവും രാജ്യത്ത് തുടരുകയാണ്. 2023 മുതൽ കുറഞ്ഞ വേതനത്തിൽ മാറ്റമില്ലാത്തതാണ് തൊഴിലാളികളുടെ പ്രധാന പരാതി. സാമ്പത്തിക വളർച്ച മന്ദഗതിയിലായതും വിലക്കയറ്റവും സ്ഥിതി കൂടുതൽ സങ്കീർണമാക്കുന്നു. ഇതിനിടെ ഷെയ്ഖ് ഹസീന ഡിസംബറിൽ മടങ്ങിയെത്തുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചതും രാഷ്ട്രീയ അനിശ്ചിതത്വം വർധിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഗംഗാജല കരാർ പുതുക്കുന്നതും ജപ്പാന്റെ വികസന പദ്ധതിയും വരും ദിവസങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയും ബംഗ്ലാദേശും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ നിർണായക വിഷയങ്ങളാകും.