ഇൻഡോർ, 2026 ഒക്ടോബർ 24 –

ഇൻഡോർ മെട്രോ പദ്ധതിക്കായി മരങ്ങൾ മുറിക്കുന്നത് തടയണമെന്ന പൊതുതാൽപര്യ ഹർജി തീർപ്പാക്കിയ മധ്യപ്രദേശ് ഹൈക്കോടതി, പക്ഷികളുടെ സംരക്ഷണം ഉറപ്പാക്കാൻ കർശന നിർദേശങ്ങൾ നൽകി. 2026 ഒക്ടോബർ 22നാണ് ജസ്റ്റിസ് സുബോധ് അഭ്യങ്കർ, ജസ്റ്റിസ് ജയ് കുമാർ പിള്ള എന്നിവരടങ്ങിയ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച് ഉത്തരവിട്ടത്. പ്രിയാൻഷു ജെയിൻ നൽകിയ ഹർജിയിൽ കേന്ദ്രസർക്കാരും മറ്റ് ബന്ധപ്പെട്ട അധികാരികളുമായിരുന്നു എതിർകക്ഷികൾ. മെട്രോ പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി മരങ്ങൾ മുറിക്കുന്നത് പൂർണമായി തടയാൻ കോടതി തയ്യാറായില്ല. എന്നാൽ ഒരേസമയം എല്ലാ മരങ്ങളും മുറിക്കരുതെന്നും കുറഞ്ഞത് രണ്ട് പക്ഷിവിദഗ്ധരുടെ മേൽനോട്ടത്തിൽ ഘട്ടംഘട്ടമായി മാത്രമേ മുറിക്കാവൂ എന്നും നിർദേശിച്ചു.

ഹർജിക്കാരനുവേണ്ടി അഭിഭാഷകരായ ലവേഷ് സരസ്വത്, ശിവേന്ദ്ര സിങ് എന്നിവർ ഹാജരായി. ഇടപെടൽ കക്ഷിക്കുവേണ്ടി അഭിനവ് ധനോദ്കർ, സംസ്ഥാന സർക്കാരിനുവേണ്ടി ഗവൺമെന്റ് അഭിഭാഷകൻ പ്രദ്യുമ്ന കിബെ, മെട്രോ റെയിൽ കോർപ്പറേഷനുവേണ്ടി അമോൽ ശ്രീവാസ്തവ, ഇൻഡോർ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുവേണ്ടി കാമാക്ഷി സിങ്

150ലധികം മരങ്ങൾ മുറിക്കുന്നത് ആയിരത്തോളം പക്ഷികളെ ബാധിക്കുമെന്ന് ഹർജി

ഇൻഡോറിലെ പൊലീസ് സൂപ്രണ്ടിന്റെ ഓഫീസ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന റാണി സരായ് പ്രദേശത്ത് ഭൂഗർഭ മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ നിർമിക്കുന്നതിനായി മരങ്ങൾ മുറിക്കാനുള്ള തീരുമാനമാണ് കോടതിയിലെത്തിയത്. പ്രദേശത്തെ 150ലധികം മരങ്ങൾ മുറിക്കേണ്ടിവരുമെന്നും ഇത് ആയിരത്തോളം പക്ഷികളുടെ ആവാസവ്യവസ്ഥ തകർക്കുമെന്നും ഹർജിക്കാരൻ ആരോപിച്ചു.

പക്ഷികൾ കൂടുകൂട്ടുകയും രാത്രിയിൽ വിശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന മരങ്ങളാണ് പദ്ധതിക്കായി നീക്കം ചെയ്യുന്നതെന്നും നഗരത്തിലെ പക്ഷികളുടെ പ്രധാന ആവാസകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് ഈ പ്രദേശമെന്നും ഹർജിയിൽ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. മരങ്ങൾ മുറിക്കുന്നത് തടയണമെന്നും വന്യജീവി സംരക്ഷണ നിയമത്തിലെ വ്യവസ്ഥകൾ പാലിക്കണമെന്നും ആവശ്യപ്പെട്ടു. പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണ സംഘടനയായ നേച്ചർ വോളന്റിയേഴ്സ് സൊസൈറ്റിയും കേസിൽ ഇടപെട്ടു.

സെപ്റ്റംബർ 29ന് ജഡ്ജിമാർ നേരിട്ടെത്തി സ്ഥലം പരിശോധിച്ചു

ഹർജി പരിഗണിക്കുന്നതിനിടെ 2026 സെപ്റ്റംബർ 29ന് കോടതി കക്ഷികൾക്കും അഭിഭാഷകർക്കുമൊപ്പം പദ്ധതി പ്രദേശം നേരിട്ട് സന്ദർശിച്ചു. മരങ്ങളുടെ സ്ഥിതിയും പക്ഷികളുടെ സാന്നിധ്യവും പരിശോധിച്ചു.

ഭൂഗർഭ മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ നിർമിക്കാൻ സമീപപ്രദേശങ്ങളിൽ മറ്റേതെങ്കിലും സ്ഥലം ലഭ്യമാണോയെന്നും കോടതി പരിശോധിച്ചു. ഇതുസംബന്ധിച്ച ബദൽ പദ്ധതികൾ സമർപ്പിക്കാൻ മെട്രോ റെയിൽ കോർപ്പറേഷനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. പലാസിയ മുതൽ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ വരെയുള്ള മെട്രോ പാത നേർരേഖയിലല്ലെന്നും വളഞ്ഞ രീതിയിലാണ് രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നതെന്നും ഹർജിക്കാരന്റെ അഭിഭാഷകൻ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ മാറ്റുന്നത് പ്രായോഗികമല്ലെന്ന് കോർപ്പറേഷൻ

പക്ഷികൾ മരങ്ങളിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന കാര്യം അറിയാമായിരുന്നുവെന്നും പദ്ധതിയുടെ സാങ്കേതിക ആവശ്യങ്ങൾ വിശദമായി പരിശോധിച്ചാണ് മെട്രോ പാത നിശ്ചയിച്ചതെന്നും മെട്രോ റെയിൽ കോർപ്പറേഷൻ കോടതിയെ അറിയിച്ചു.

സ്റ്റേഷൻ മറ്റൊരു സ്ഥലത്തേക്ക് മാറ്റാൻ അനുയോജ്യമായ ഒഴിഞ്ഞ ഭൂമിയില്ലെന്നും കോർപ്പറേഷൻ വ്യക്തമാക്കി. വനംവകുപ്പിന്റെ ആവശ്യമായ അനുമതികൾ നേടിയിട്ടുണ്ടെന്നും 1972ലെ വന്യജീവി സംരക്ഷണ നിയമം ലംഘിക്കുന്ന നടപടികളൊന്നും സ്വീകരിക്കുന്നില്ലെന്നും വാദിച്ചു.

മരങ്ങൾ മുറിക്കുന്നതിന് പകരമായി 2,500 മരങ്ങൾ നട്ടുപിടിപ്പിക്കുമെന്നും കോർപ്പറേഷൻ കോടതിക്ക് ഉറപ്പുനൽകി.

മെട്രോ പാത സംബന്ധിച്ച മുൻവിധി മാറ്റാനാവില്ലെന്ന് കോടതി

മെട്രോ പാതയുടെ രൂപരേഖ സംബന്ധിച്ച തർക്കം നേരത്തേ ഹൈക്കോടതിയുടെ മറ്റൊരു ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച് പരിഗണിച്ചിരുന്നുവെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. രാജ് ലക്ഷ്മി ഫൗണ്ടേഷനും മധ്യപ്രദേശ് സർക്കാരും തമ്മിലുള്ള 2024ലെ കേസിൽ മെട്രോ പാത മാറ്റണമെന്ന ആവശ്യം കോടതി അംഗീകരിച്ചിരുന്നില്ല.

നിലവിലെ സ്റ്റേഷൻ മറ്റൊരു സ്ഥലത്തേക്ക് മാറ്റുന്നത് അംഗീകരിച്ച മെട്രോ പാതയിൽ മാറ്റം വരുത്തുന്നതിന് തുല്യമാകുമെന്ന് ബെഞ്ച് വിലയിരുത്തി. മുൻ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചിന്റെ അന്തിമ തീരുമാനത്തിന് വിരുദ്ധമായി മറ്റൊരു ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിക്കുന്നത് ശരിയല്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ നിർമാണം തടയണമെന്ന ആവശ്യത്തിൽ ഇടപെടാൻ കോടതി തയ്യാറായില്ല.

പക്ഷികൾക്ക് മാറിത്താമസിക്കാൻ സമയം നൽകണം

മരങ്ങൾ മുറിക്കാൻ അനുവദിച്ചെങ്കിലും പക്ഷികൾക്കുണ്ടാകുന്ന ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ പരമാവധി കുറയ്ക്കണമെന്ന് കോടതി നിർദേശിച്ചു. ഒരേസമയം എല്ലാ മരങ്ങളും മുറിക്കുകയോ ക്രമരഹിതമായി ശിഖരങ്ങൾ വെട്ടിമാറ്റുകയോ ചെയ്യരുത്.

കുറഞ്ഞത് രണ്ട് പക്ഷിവിദഗ്ധരുടെ മേൽനോട്ടത്തിലും നിർദേശപ്രകാരവും മരങ്ങൾ ഘട്ടംഘട്ടമായി മുറിക്കണം. ഇതിലൂടെ പക്ഷികൾക്ക് സമീപത്തെ മറ്റ് മരങ്ങളിലേക്ക് മാറിത്താമസിക്കാൻ സമയം ലഭിക്കുമെന്ന് കോടതി വിലയിരുത്തി.

എല്ലാ മരങ്ങളും ഒരുമിച്ച് മുറിച്ചാൽ പക്ഷികൾക്ക് കടുത്ത സമ്മർദവും ആഘാതവും ഉണ്ടാകുമെന്നും അതിൽനിന്ന് അവയ്ക്ക് കരകയറാൻ കഴിയാതെ വന്നേക്കാമെന്നും ബെഞ്ച് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

പക്ഷിക്കൂടുകളും മുട്ടകളും കുഞ്ഞുങ്ങളും സംരക്ഷിക്കണം

മരങ്ങളുടെ ശിഖരങ്ങൾ മുറിക്കുമ്പോൾ പക്ഷിക്കൂടുകൾ, മുട്ടകൾ, കുഞ്ഞുങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സാന്നിധ്യം വിദഗ്ധർ പരിശോധിക്കണമെന്ന് കോടതി നിർദേശിച്ചു.

മരങ്ങൾ മുറിക്കുന്ന സമയത്ത് വന്യജീവി രക്ഷാപ്രവർത്തക സംഘം സ്ഥലത്തുണ്ടാകണം. പരിക്കേൽക്കുന്ന പക്ഷികളെയും താഴെ വീഴുന്ന കുഞ്ഞുങ്ങളെയും രക്ഷിക്കാൻ വലകളും ആവശ്യമായ ചികിത്സാ ഉപകരണങ്ങളും സജ്ജമാക്കണം.

പക്ഷികൾക്ക് പുതിയ ആവാസവ്യവസ്ഥ കണ്ടെത്താൻ ആവശ്യമായ സമയം നൽകുന്ന രീതിയിലായിരിക്കണം നടപടികളെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

2,500 മരങ്ങൾ നട്ടുപിടിപ്പിക്കണം; ഓരോ വർഷവും റിപ്പോർട്ട് നൽകണം

മെട്രോ പദ്ധതിക്കായി മരങ്ങൾ മുറിക്കുന്നതിന് പകരമായി 2,500 മരങ്ങൾ നട്ടുപിടിപ്പിക്കാമെന്ന ഉറപ്പ് കോർപ്പറേഷൻ നിർബന്ധമായും പാലിക്കണമെന്ന് കോടതി ഉത്തരവിട്ടു.

സ്ഥലസൗകര്യമുള്ള സമീപപ്രദേശങ്ങളിൽ നിലവിലുള്ള അതേ ഇനത്തിലുള്ള മരങ്ങൾ നട്ടുപിടിപ്പിക്കണം. പദ്ധതി പൂർത്തിയാകുമ്പോഴേക്കും പക്ഷികൾക്ക് വിശ്രമിക്കാൻ അനുയോജ്യമായ മരങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം.

മരം നടുന്നതിന്റെ വിശദമായ റിപ്പോർട്ട് ഉത്തരവിന്റെ തീയതി മുതൽ ഒരു വർഷത്തിനകം ഹൈക്കോടതി രജിസ്ട്രിയിൽ സമർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് മരങ്ങളുടെ പരിപാലനം സംബന്ധിച്ച റിപ്പോർട്ടും ഗൂഗിൾ ചിത്രങ്ങളും എല്ലാ വർഷവും ഏപ്രിലിൽ സമർപ്പിക്കണമെന്നും കോടതി നിർദേശിച്ചു.

പക്ഷിവിദഗ്ധർക്ക് പതിനായിരം രൂപ വീതം പ്രതിഫലം

പക്ഷികളുടെ സംരക്ഷണത്തിന് ആവശ്യമായ നിർദേശങ്ങൾ നൽകാൻ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകനും പത്മശ്രീ ജേതാവുമായ ഭാൽചന്ദ്ര മോണ്ഡെയുടെ സഹായവും കോടതി തേടി. പക്ഷികൾക്ക് കുറഞ്ഞ ബുദ്ധിമുട്ടോടെ സമീപത്തെ മരങ്ങളിലേക്ക് മാറാൻ കഴിയുന്ന നടപടികൾ നിർദേശിക്കാനാണ് ആവശ്യപ്പെട്ടത്.

പക്ഷിവിദഗ്ധരെ നിർദേശിക്കാൻ ഇടപെടൽ കക്ഷിക്കും അവസരം നൽകി. സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്ന ഓരോ പക്ഷിവിദഗ്ധനും പതിനായിരം രൂപ വീതം പ്രതിഫലം നൽകാൻ സംസ്ഥാന സർക്കാരിന് കോടതി നിർദേശം നൽകി.

മെട്രോ നിർമാണം തടയില്ല; സംരക്ഷണ നിർദേശങ്ങൾ പാലിക്കണം

മെട്രോ പദ്ധതിക്കായി മരങ്ങൾ മുറിക്കുന്നത് പൂർണമായി തടയണമെന്ന ആവശ്യം അംഗീകരിക്കാതെയാണ് ഹൈക്കോടതി പൊതുതാൽപര്യ ഹർജി തീർപ്പാക്കിയത്. എന്നാൽ പക്ഷികളുടെ സംരക്ഷണം, മരങ്ങൾ ഘട്ടംഘട്ടമായി മുറിക്കൽ, പകരം മരങ്ങൾ നട്ടുപിടിപ്പിക്കൽ, തുടർപരിപാലനം എന്നിവ സംബന്ധിച്ച നിർദേശങ്ങൾ ബന്ധപ്പെട്ട അധികാരികൾ പാലിക്കണം.

ഇതോടെ മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ നിർമാണം മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകുന്നതിന് കോടതി തടസ്സം സൃഷ്ടിച്ചില്ല. അതേസമയം, മരങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്ന രീതിയിലും പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണ നടപടികളിലും കോടതി നിശ്ചയിച്ച നിയന്ത്രണങ്ങൾ ബാധകമാകും.

വികസന പദ്ധതികളിൽ പക്ഷികളുടെ ആവാസവ്യവസ്ഥയും സംരക്ഷിക്കണം

അടിസ്ഥാനസൗകര്യ വികസനവും പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണവും ഒരുമിച്ച് പരിഗണിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയാണ് വിധിയിൽ വ്യക്തമാകുന്നത്. നേരത്തേ അംഗീകരിച്ച മെട്രോ പാതയിൽ ഇടപെടാതിരുന്ന കോടതി, പദ്ധതിയുടെ നടത്തിപ്പിൽ പക്ഷികളുടെ സംരക്ഷണത്തിനുള്ള പ്രത്യേക നടപടികൾ നിർബന്ധമാക്കി.

മധ്യപ്രദേശിലെ വികസന പദ്ധതികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പരിസ്ഥിതി തർക്കങ്ങളിൽ ഈ ഉത്തരവിലെ നിർദേശങ്ങൾ പ്രസക്തമാകാം. എന്നാൽ എല്ലാ പദ്ധതികൾക്കും ഒരേ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ബാധകമാണെന്ന് കോടതി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടില്ല. ഇൻഡോർ മെട്രോ പദ്ധതിയുടെ പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങൾ പരിഗണിച്ചാണ് നിർദേശങ്ങൾ നൽകിയിരിക്കുന്നത്.