23 ഒക്ടോബർ 2026
കിത്തൂരിന്റെ കോട്ടവാതിലിനു മുന്നിൽ ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യം. അകത്ത്, സ്വന്തം നാടിന്റെ ഭരണാവകാശം വിട്ടുകൊടുക്കാൻ തയ്യാറാകാത്ത ഒരു റാണിയും അവരുടെ പോരാളികളും. 1824 ഒക്ടോബർ 23-ന് നടന്ന ഏറ്റുമുട്ടലിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ പരാജയപ്പെട്ടു. കളക്ടർ സെന്റ് ജോൺ താക്കറെ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ആ ചെറുരാജ്യത്തിന്റെ പ്രതിരോധത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയത് റാണി ചെന്നമ്മയായിരുന്നു. 1857-ലെ വിപ്ലവത്തിന് 33 വർഷം മുമ്പായിരുന്നു ഈ വിജയം.
കുടുംബത്തിലെ നഷ്ടങ്ങളിൽനിന്ന് രാജ്യത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വത്തിലേക്ക്
1778-ൽ ഇന്നത്തെ കർണാടകയിലെ ബെളഗാവിക്കടുത്ത കാകതിയിലാണ് ചെന്നമ്മ ജനിച്ചത്. കിത്തൂർ രാജാവായ മല്ലസർജയെ വിവാഹംചെയ്തതോടെ രാജകുടുംബത്തിലെത്തി. 1816-ൽ ഭർത്താവ് മരിച്ചു. സ്വന്തം മകന്റെ മരണവും അവരുടെ ജീവിതത്തെ ദുഃഖത്തിലാഴ്ത്തി.
മല്ലസർജയുടെ ആദ്യഭാര്യയുടെ മകനായ ശിവലിംഗരുദ്ര സർജയാണ് പിന്നീട് കിത്തൂർ ഭരിച്ചത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാനകാലത്ത് ശിവലിംഗപ്പ എന്ന ബാലനെ ദത്തെടുത്ത് അവകാശിയാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഈ ദത്തവകാശം അംഗീകരിക്കാൻ ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി വിസമ്മതിച്ചതാണ് സംഘർഷത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായത്. കിത്തൂരിന്റെ ഭാവി തീരുമാനിക്കാനുള്ള അധികാരം നാട്ടിലെ രാജകുടുംബത്തിനുതന്നെയാണെന്ന നിലപാടിൽ ചെന്നമ്മ ഉറച്ചുനിന്നു.
കോട്ടവാതിൽ തുറന്നപ്പോൾ തിരിച്ചടിയായി
ധാർവാഡ് കളക്ടറായ താക്കറെ കിത്തൂരിന്റെ ഭരണത്തിലും ഖജനാവിലും നിയന്ത്രണം സ്ഥാപിക്കാൻ നീങ്ങി. ചെന്നമ്മ സർദാർമാരെയും സൈനികരെയും ഒരുമിപ്പിച്ചു. ഗുരുസിദ്ധപ്പ ഉൾപ്പെടെയുള്ള സേനാനായകർ പ്രതിരോധത്തിനിറങ്ങി.
ഒക്ടോബർ 23-ന് കോട്ടവാതിൽ തകർക്കാനുള്ള ബ്രിട്ടീഷ് നീക്കത്തെ കിത്തൂർ സൈന്യം ശക്തമായി നേരിട്ടു. കോട്ടയ്ക്കുള്ളിൽനിന്ന് പുറത്തേക്കിറങ്ങിയ പോരാളികൾ പീരങ്കികൾ പിടിച്ചെടുത്തു. ഏറ്റുമുട്ടലിനിടെ ചെന്നമ്മയുടെ വിശ്വസ്തനായ അമതൂർ ബാലപ്പയുടെ വെടിയേറ്റ് താക്കറെ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ബ്രിട്ടീഷ് ഉദ്യോഗസ്ഥരായ എലിയറ്റും സ്റ്റീവൻസണും തടവിലായി.
വിജയത്തിനുശേഷവും ചെന്നമ്മ സമാധാനത്തിന് അവസരം നൽകി. യുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കുമെന്ന ധാരണയിൽ തടവുകാരെ വിട്ടയച്ചു. എന്നാൽ കൂടുതൽ സൈന്യത്തെ സമാഹരിച്ച കമ്പനി വീണ്ടും കിത്തൂരിനെ വളഞ്ഞു. ഡിസംബറിലെ കനത്ത ആക്രമണത്തിൽ കോട്ട വീണു. ചെന്നമ്മ പിടിക്കപ്പെട്ടു.
കൊട്ടാരത്തിൽനിന്ന് ബൈൽഹൊംഗലിലെ തടവിലേക്ക്
തുടർന്ന് ചെന്നമ്മയുടെ ലോകം ബൈൽഹൊംഗൽ കോട്ടയിലെ തടവറയായി ചുരുങ്ങി. രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട വേദനയും പ്രിയപ്പെട്ടവരിൽനിന്നുള്ള വേർപാടും നിറഞ്ഞ ദിവസങ്ങൾ. പൂജയിലും ആത്മീയചിന്തകളിലും സമയം ചെലവഴിച്ചപ്പോഴും കിത്തൂർ വീണ്ടും സ്വതന്ത്രമാകണമെന്ന ആഗ്രഹം അവർ കൈവിട്ടില്ല.
നാഷണൽ ബുക്ക് ട്രസ്റ്റ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ജീവചരിത്രം, തടവിലിരിക്കെയും വിശ്വസ്തരിൽനിന്ന് നാട്ടിലെ വിവരങ്ങൾ അറിഞ്ഞിരുന്ന ചെന്നമ്മയെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. മറ്റൊരു ചെറുത്തുനിൽപ്പിലൂടെ കിത്തൂർ തിരിച്ചുപിടിക്കാമെന്ന പ്രതീക്ഷ അവരുടെ മനസ്സിലുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ മോചനം ലഭിക്കുന്നതിനുമുമ്പ്, 1829 ഫെബ്രുവരി 21-ന് തടവിൽ അവരുടെ ജീവിതം അവസാനിച്ചു.
തടവറയ്ക്കപ്പുറം ജീവിച്ച ധൈര്യം
ചെന്നമ്മയുടെ പ്രതിരോധത്തിന്റെ തുടർച്ചയായി സംഗൊള്ളി രായണ്ണ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ പോരാട്ടം നടത്തി. കിത്തൂരിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യവും ശിവലിംഗപ്പയുടെ ഭരണാവകാശവുമായിരുന്നു ലക്ഷ്യം.
ഇന്ന് കിത്തൂർ വിജയോത്സവവും ബൈൽഹൊംഗലിലെ സമാധിയും ചെന്നമ്മയുടെ ഓർമ നിലനിർത്തുന്നു. 2024-ൽ ആദ്യവിജയത്തിന്റെ ഇരുനൂറാം വാർഷികത്തിൽ തപാൽവകുപ്പ് സ്മാരകസ്റ്റാമ്പ് പുറത്തിറക്കി. രാജ്യത്തിന്റെ അധികാരത്തിനുവേണ്ടി പോരാടി, സ്വന്തം സ്വാതന്ത്ര്യം തടവറയിൽ നഷ്ടപ്പെട്ട റാണിയുടെ ജീവിതമാണ് ചെന്നമ്മയുടെ കഥയെ ഇന്നും ഹൃദയസ്പർശിയാക്കുന്നത്.
Sources
- National Book Trust — Rani Chennamma, Biography by Sadashiva Shivadeva Wodeyar nbtindia.gov.in
- National Book Trust — Women Pioneers: Rani Chennamma nbtindia.gov.in
- Press Information Bureau — Rani Chennamma of Kitturu pib.gov.in
- Ministry of Culture — Kittur Rani Chennamma cmsadmin.amritmahotsav.nic.in
- Department of Posts — Commemorative Stamp Marking 200 Years of Kittur Vijayotsava pib.gov.in
