കോലാപൂർ, 2026 ഒക്ടോബർ 16 –

നിശ്ചിത കാലയളവിലേക്ക് നിയമിക്കപ്പെടുന്ന അഡീഷണൽ പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടർ സർക്കാർ ജീവനക്കാരനല്ലെന്നും അത്തരത്തിൽ നിയമിക്കപ്പെട്ട വ്യക്തിയെ പൊതുസേവകനായി കണക്കാക്കി അഴിമതി നിരോധന നിയമപ്രകാരം വിചാരണ ചെയ്യാനാവില്ലെന്നും ബോംബെ ഹൈക്കോടതി. 2026 ഒക്ടോബർ 12ന് ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയുടെ കോലാപൂർ ബെഞ്ചിലെ ജസ്റ്റിസ് ശർമിള യു. ദേശ്മുഖാണ് വിധി പുറപ്പെടുവിച്ചത്. കൈക്കൂലി കേസിൽ അഡീഷണൽ പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടറായിരുന്ന ധനഞ്ജയ് സഖാറാം ഭോസലെയെ കുറ്റവിമുക്തനാക്കിയ പ്രത്യേക കോടതിയുടെ ഉത്തരവ് ചോദ്യം ചെയ്ത് മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാർ നൽകിയ ക്രിമിനൽ റിവിഷൻ ഹർജിയാണ് ഹൈക്കോടതി തള്ളിയത്. മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാരിനുവേണ്ടി അഡീഷണൽ പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടർ ആനന്ദ് എസ്. ഷാൽഗാവ്കർ ഹാജരായി. എതിർകക്ഷിയായ ധനഞ്ജയ് സഖാറാം ഭോസലെയ്ക്കുവേണ്ടി ആരും ഹാജരായിരുന്നില്ല. 2008 മാർച്ച് 10ന് സത്താറയിലെ പ്രത്യേക കോടതി പുറപ്പെടുവിച്ച ഉത്തരവിൽ ഇടപെടേണ്ട സാഹചര്യമില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ക്രിമിനൽ കേസിൽ അനുകൂല നടപടി സ്വീകരിക്കാൻ 25,000 രൂപ കൈക്കൂലി ആവശ്യപ്പെട്ടെന്ന് ആരോപണം

1997ലെ ക്രിമിനൽ സെഷൻസ് കേസിലെ പ്രതിക്ക് അനുകൂലമായി ഇടപെടാമെന്ന് പറഞ്ഞ് അഡീഷണൽ പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടറായിരുന്ന ധനഞ്ജയ് സഖാറാം ഭോസലെ 25,000 രൂപ കൈക്കൂലി ആവശ്യപ്പെട്ടെന്നാണ് പ്രോസിക്യൂഷൻ കേസ്. പരാതിക്കാരൻ 2004 ജനുവരി 15ന് വൈകിട്ട് അഞ്ചുമണിയോടെ ഭോസലെയെ ഫോണിൽ വിളിച്ച് ആദ്യഘട്ടമായി 3,000 രൂപ നൽകാമെന്നും ബാക്കി തുക പിന്നീട് നൽകാമെന്നും സമ്മതിച്ചെന്നാണ് ആരോപണം.

തുടർന്ന് 2004 ജനുവരി 16ന് പരാതിക്കാരൻ അഴിമതി വിരുദ്ധ ബ്യൂറോയെ സമീപിച്ചു. പരാതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥർ കൈക്കൂലി പിടികൂടാനുള്ള കെണിയൊരുക്കി. സത്താറ ജില്ലാ മജിസ്ട്രേറ്റിന്റെ ഓഫീസിൽനിന്ന് രണ്ട് സാക്ഷികളെയും വിളിച്ചുവരുത്തി. കൈക്കൂലിയായി നൽകാൻ തയ്യാറാക്കിയ 3,000 രൂപയുടെ നോട്ടുകളിൽ പ്രത്യേക രാസപദാർഥം പുരട്ടിയാണ് നടപടികൾ ആരംഭിച്ചത്.

കൈക്കൂലി പണം മറ്റൊരാൾക്ക് കൈമാറി; രണ്ട് പ്രതികൾക്കെതിരെ കേസെടുത്തു

പരാതിക്കാരനും സാക്ഷികളും ഭോസലെയുടെ ഓഫീസിലെത്തിയപ്പോൾ പണം അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന മറ്റൊരാൾക്ക് നൽകാൻ ഭോസലെ നിർദേശിച്ചെന്നാണ് അന്വേഷണസംഘത്തിന്റെ ആരോപണം. തുടർന്ന് പരാതിക്കാരൻ പണം കൈമാറുകയും അഴിമതി വിരുദ്ധ ബ്യൂറോ ഭോസലെയെയും മറ്റൊരു പ്രതിയെയും പിടികൂടുകയും ചെയ്തു.

എന്നാൽ അന്വേഷണത്തിൽ കൈക്കൂലി തുക നേരിട്ട് സ്വീകരിച്ചത് ഭോസലെയല്ലെന്നും രണ്ടാം പ്രതിയാണെന്നും വ്യക്തമായി. സംഭവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സാക്ഷിമൊഴികളിൽ വൈരുധ്യങ്ങളുണ്ടെന്നും പിന്നീട് പ്രത്യേക കോടതി കണ്ടെത്തി. അഴിമതി നിരോധന നിയമത്തിലെ ഏഴ്, പന്ത്രണ്ട്, പതിമൂന്ന് വകുപ്പുകൾ പ്രകാരമാണ് ഭോസലെയ്ക്കെതിരെ നടപടികൾ ആരംഭിച്ചത്.

കൈക്കൂലി ആവശ്യപ്പെട്ട കേസിൽ അപ്പീൽ നേരത്തെ അനുവദിച്ചതായി പ്രത്യേക കോടതി

പരാതിക്കാരന് അനുകൂലമായി ഇടപെടാമെന്ന് പറഞ്ഞ കേസിലെ അപ്പീൽ 2004 ജനുവരി 13ന് തന്നെ അനുവദിച്ചിരുന്നുവെന്ന് പ്രത്യേക കോടതി കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ കൈക്കൂലി ഇടപാട് നടന്നതായി ആരോപിക്കുന്നത് ജനുവരി 16നാണ്. അതിനാൽ അപ്പീൽ അനുവദിച്ചുകഴിഞ്ഞ കേസിൽ പരാതിക്കാരന് അനുകൂലമായി ഇടപെടാൻ ഭോസലെ പണം ആവശ്യപ്പെട്ടെന്ന ആരോപണത്തിന് അടിസ്ഥാനമില്ലെന്നായിരുന്നു പ്രത്യേക കോടതിയുടെ വിലയിരുത്തൽ.

സംഭവം നടന്ന സമയത്ത് പ്രസ്തുത കേസ് ഭോസലെയുടെ ചുമതലയിലായിരുന്നില്ലെന്നും കേസിന്റെ നടപടിക്രമങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന് നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നില്ലെന്നും കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. കൈക്കൂലി കൈമാറ്റം സംബന്ധിച്ച സാക്ഷിമൊഴികളിലെ പൊരുത്തക്കേടുകളും പ്രത്യേക കോടതി പരിഗണിച്ചു.

അഡീഷണൽ പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടർ പൊതുസേവകനല്ലെന്ന് പ്രത്യേക കോടതി

ക്രിമിനൽ നടപടിക്രമ നിയമത്തിലെ 227-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരം കേസിൽനിന്ന് ഒഴിവാക്കണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടാണ് ഭോസലെ പ്രത്യേക കോടതിയെ സമീപിച്ചത്. ഇന്ത്യൻ ശിക്ഷാനിയമത്തിലെ 21-ാം വകുപ്പിന്റെയും അഴിമതി നിരോധന നിയമത്തിലെ 2(സി) വകുപ്പിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ അഡീഷണൽ പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടറെ പൊതുസേവകനായി കണക്കാക്കാമോ എന്നതായിരുന്നു പ്രധാന നിയമപ്രശ്നം.

അഡീഷണൽ പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടർ പൊതുസേവകനല്ലെന്നും അതിനാൽ അഴിമതി നിരോധന നിയമത്തിലെ കുറ്റങ്ങൾ ചുമത്തി വിചാരണ ചെയ്യാനാവില്ലെന്നും കണ്ടെത്തിയ സത്താറയിലെ പ്രത്യേക കോടതി 2008 മാർച്ച് 10ന് ഭോസലെയെ കേസിൽനിന്ന് ഒഴിവാക്കി. ഈ തീരുമാനത്തെ ചോദ്യം ചെയ്താണ് മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാർ ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചത്.

അഭിഭാഷകനാണെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം അഴിമതിക്കേസിൽനിന്ന് ഒഴിവാക്കരുതെന്ന് സർക്കാർ

ഭോസലെ അഭിഭാഷകനാണെന്നതും പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടറായി നിയമിക്കപ്പെട്ട വ്യക്തിയാണെന്നതും മാത്രം കേസിൽനിന്ന് ഒഴിവാക്കാൻ കാരണമാകില്ലെന്നായിരുന്നു മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാരിന്റെ വാദം. അഡീഷണൽ പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടർ എന്ന പദവി ദുരുപയോഗം ചെയ്ത് പണം ആവശ്യപ്പെട്ടെന്നും കെണിയൊരുക്കിയപ്പോൾ രണ്ടാം പ്രതിയിൽനിന്ന് കൈക്കൂലി പണം കണ്ടെത്തിയെന്നും സർക്കാർ അഭിഭാഷകൻ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

ഭോസലെക്കെതിരായ ആരോപണം ഔദ്യോഗിക ചുമതല നിർവഹിക്കുന്നതിനിടെയുള്ള പ്രവൃത്തിയല്ലാത്തതിനാൽ പ്രോസിക്യൂഷന് മുൻകൂർ അനുമതി ആവശ്യമില്ലെന്നും സർക്കാർ വാദിച്ചു. എന്നാൽ പ്രത്യേക കോടതി പരിഗണിച്ച പ്രധാന നിയമപ്രശ്നം ഭോസലെ അഴിമതി നിരോധന നിയമപ്രകാരം പൊതുസേവകനാണോ എന്നതാണെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

അസിസ്റ്റന്റ് പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടറും അഡീഷണൽ പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടറും ഒരുപോലെയല്ലെന്ന് കോടതി

ഉത്തർപ്രദേശ് സർക്കാരും ജോഹ്രി മാലും തമ്മിലുള്ള കേസിൽ സുപ്രീംകോടതി നൽകിയ വിധിയാണ് ഹൈക്കോടതി പ്രധാനമായും പരിഗണിച്ചത്. അസിസ്റ്റന്റ് പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടർമാരും പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടർമാരും അഡീഷണൽ പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടർമാരും തമ്മിലുള്ള നിയമനരീതിയിലെ വ്യത്യാസം സുപ്രീംകോടതി ആ വിധിയിൽ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു.

അസിസ്റ്റന്റ് പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടർമാർ സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ ജീവനക്കാരാണെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടർമാരുടെയും അഡീഷണൽ പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടർമാരുടെയും നിയമനം നിശ്ചിത കാലയളവിലേക്കുള്ളതാണ്. ഇവരുടെ നിയമനവ്യവസ്ഥകൾ സർക്കാർ ജീവനക്കാരുടേതുപോലെ നിയമപരമായ സർവീസ് ചട്ടങ്ങളാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നില്ല.

ഈ വ്യത്യാസം പരിഗണിച്ചാണ് അഡീഷണൽ പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടറെ പൊതുസേവകനായി കണക്കാക്കി അഴിമതി നിരോധന നിയമപ്രകാരം വിചാരണ ചെയ്യാനാവില്ലെന്ന് ജസ്റ്റിസ് ശർമിള യു. ദേശ്മുഖ് വ്യക്തമാക്കിയത്.

ഭോസലെയെ കേസിൽനിന്ന് ഒഴിവാക്കിയ നടപടി ശരിവച്ച് സർക്കാരിന്റെ ഹർജി തള്ളി

ഭോസലെയെ കേസിൽനിന്ന് ഒഴിവാക്കിയ സത്താറ പ്രത്യേക കോടതിയുടെ ഉത്തരവിൽ ഇടപെടേണ്ട സാഹചര്യമില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി കണ്ടെത്തി. പ്രത്യേക കോടതിയുടെ നിയമവ്യാഖ്യാനത്തിന് വിരുദ്ധമായ മറ്റൊരു കോടതി വിധിയും മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാർ ഹാജരാക്കിയിട്ടില്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഇതോടെ 2008 മാർച്ച് 10ന് ഭോസലെയെ അഴിമതി നിരോധന നിയമപ്രകാരമുള്ള കുറ്റങ്ങളിൽനിന്ന് ഒഴിവാക്കിയ ഉത്തരവ് നിലനിന്നു. മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാർ സമർപ്പിച്ച ക്രിമിനൽ റിവിഷൻ ഹർജി 2026 ഒക്ടോബർ 12ന് ഹൈക്കോടതി തള്ളി. ഈ ഉത്തരവ് ഭോസലെയെതിരായ അഴിമതി നിരോധന നിയമപ്രകാരമുള്ള കേസിലെ നടപടികൾ അവസാനിപ്പിച്ച പ്രത്യേക കോടതിയുടെ തീരുമാനം ശരിവയ്ക്കുന്നതാണ്.

പ്രോസിക്യൂട്ടർമാരുടെ നിയമനരീതി അഴിമതി നിരോധന നിയമത്തിന്റെ പ്രയോഗത്തിൽ നിർണായകം

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ സമാനമായ കേസുകളിൽ പ്രോസിക്യൂട്ടറുടെ പദവി മാത്രം നോക്കാതെ നിയമനത്തിന്റെ സ്വഭാവവും പരിശോധിക്കേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യമാണ് വിധി വ്യക്തമാക്കുന്നത്. നിശ്ചിത കാലയളവിലേക്ക് നിയമിക്കപ്പെടുന്ന അഡീഷണൽ പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടറെയും സർക്കാർ ജീവനക്കാരനായ അസിസ്റ്റന്റ് പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടറെയും ഒരേ വിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താനാവില്ലെന്ന സുപ്രീംകോടതിയുടെ നിയമവ്യാഖ്യാനമാണ് ഹൈക്കോടതി പിന്തുടർന്നത്.

നിയമപരമായി പൊതുസേവകൻ എന്ന നിർവചനത്തിൽ ഉൾപ്പെടാത്ത വ്യക്തിക്കെതിരെ അഴിമതി നിരോധന നിയമം പ്രയോഗിക്കാനാവില്ലെന്നതാണ് വിധിയുടെ അടിസ്ഥാനതത്വം. പൊതുസേവകരുടെ നിയമപരമായ നിർവചനവും സർക്കാർ നിയമനങ്ങളുടെ സ്വഭാവവും ക്രിമിനൽ പ്രോസിക്യൂഷനിൽ നിർണായകമാണെന്ന് വിധി വ്യക്തമാക്കുന്നു. എന്നാൽ എല്ലാ വിഭാഗം പ്രോസിക്യൂട്ടർമാർക്കും അഴിമതി നിരോധന നിയമത്തിൽനിന്ന് പൊതുവായ ഒഴിവ് ലഭിക്കുമെന്നല്ല ഈ ഉത്തരവിന്റെ അർഥം. നിയമനരീതിയും ബാധകമായ നിയമവ്യവസ്ഥകളും അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് അത്തരം ചോദ്യങ്ങൾ തീരുമാനിക്കേണ്ടത്.