ഇൻഡോർ, 2026 ഒക്ടോബർ 16 –

സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരായ അഴിമതിക്കേസുകളിൽ പ്രോസിക്യൂഷന് അനുമതി നൽകണമോ വേണ്ടയോ എന്ന് തീരുമാനിക്കുമ്പോൾ വിചാരണക്കോടതിയുടെ പ്രാഥമിക കണ്ടെത്തലുകളെ ആശ്രയിക്കരുതെന്ന് മധ്യപ്രദേശ് ഹൈക്കോടതി. അന്വേഷണ റിപ്പോർട്ടും തെളിവുകളും ബന്ധപ്പെട്ട അധികാരി സ്വതന്ത്രമായി പരിശോധിച്ച് തീരുമാനമെടുക്കണമെന്നാണ് ഉത്തരവ്. 2026 സെപ്റ്റംബർ 24ന് ജസ്റ്റിസ് സുബോധ് അഭ്യങ്കർ, ജസ്റ്റിസ് ജയ് കുമാർ പിള്ള എന്നിവരടങ്ങിയ ഇൻഡോർ ബെഞ്ചാണ് വിധി പുറപ്പെടുവിച്ചത്. വിരമിച്ച പൊതുമരാമത്ത് വകുപ്പ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് എൻജിനീയർ രാംനാഥ് മിശ്ര നൽകിയ ഹർജി ഭാഗികമായി അനുവദിച്ചാണ് കോടതി ഉത്തരവ്. ഇൻഡോർ ലോകായുക്തയുടെ പ്രത്യേക പൊലീസ് വിഭാഗവും മറ്റൊരാളുമായിരുന്നു എതിർകക്ഷികൾ. ഹർജിക്കാരനുവേണ്ടി അഭിഭാഷകരായ ലോകേഷ് കുമാർ ഭട്നാഗർ, ജയാദിത്യ ശ്രീവാസ്തവ എന്നിവരും എതിർകക്ഷിക്കുവേണ്ടി അഭിഭാഷകൻ പ്രസന്ന പ്രസാദും ഹാജരായി. അഴിമതിക്കേസ് അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള പൊലീസ് റിപ്പോർട്ട് തള്ളിയ പ്രത്യേക കോടതിയുടെ തീരുമാനം ഹൈക്കോടതി ശരിവച്ചു. എന്നാൽ ഉദ്യോഗസ്ഥനെതിരെ പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ കുറ്റം നിലനിൽക്കുന്നുവെന്ന പ്രത്യേക കോടതിയുടെ പരാമർശത്തിന് നിർബന്ധിത നിയമപ്രാബല്യമില്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കി.

ആറര ലക്ഷം രൂപ കൈക്കൂലി ആവശ്യപ്പെട്ടെന്ന പരാതിയിൽ അന്വേഷണം

ഇൻഡോറിലെ ഖാൻ നദിക്ക് കുറുകെ പാലം നിർമിക്കുന്ന കരാറുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് കേസ് ആരംഭിച്ചത്. സർക്കാർ അംഗീകൃത കരാറുകാരനായ ധർമേന്ദ്ര ശർമയ്ക്കാണ് പാലം നിർമാണ കരാർ ലഭിച്ചത്. 2016 മാർച്ച് 18ന് പൊതുമരാമത്ത് വകുപ്പുമായി കരാറിൽ ഒപ്പുവച്ചു. നിർമാണത്തിന്റെ 80 ശതമാനത്തോളം പൂർത്തിയായപ്പോൾ ഏകദേശം ഒന്നര കോടി രൂപ കരാറുകാരന്റെ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടിലേക്ക് നൽകിയിരുന്നു.

2017 മേയ് 13ന് എക്സിക്യൂട്ടീവ് എൻജിനീയറായിരുന്ന രാംനാഥ് മിശ്ര തന്നെ ഓഫീസിലേക്ക് വിളിച്ചുവരുത്തി ആറര ലക്ഷം രൂപ കമ്മീഷനായി ആവശ്യപ്പെട്ടെന്നാണ് ധർമേന്ദ്ര ശർമയുടെ പരാതി. ഇതിൽ ഒന്നര ലക്ഷം രൂപ നൽകിയെന്നും ശേഷിക്കുന്ന അഞ്ച് ലക്ഷം രൂപ നൽകാൻ താൽപര്യമില്ലാത്തതിനാൽ 2017 ജൂലൈ നാലിന് ഇൻഡോർ ലോകായുക്ത പൊലീസിൽ പരാതി നൽകിയെന്നുമാണ് ആരോപണം.

പരാതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പൊലീസ് ശബ്ദരേഖകൾ ശേഖരിച്ചു. ജൂലൈ നാലിനും അഞ്ചിനും നടത്തിയ സംഭാഷണങ്ങൾ റെക്കോർഡ് ചെയ്തിരുന്നു. തുടർന്ന് അഴിമതി നിരോധന നിയമത്തിലെ ഏഴാം വകുപ്പ് പ്രകാരം കേസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്തു. ജൂലൈ 13, 14, 17 തീയതികളിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥനെ കൈക്കൂലി വാങ്ങുന്നതിനിടെ പിടികൂടാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തെ ഓഫീസിൽ കണ്ടെത്താനാകാത്തതിനാൽ ശ്രമങ്ങൾ വിജയിച്ചില്ല.

തെളിവുകൾ പര്യാപ്തമല്ലെന്ന് പൊലീസ്; കേസ് അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള റിപ്പോർട്ട് പ്രത്യേക കോടതി തള്ളി

അന്വേഷണം പൂർത്തിയാക്കിയ പൊലീസ് 2019 ഫെബ്രുവരി 15ന് കേസ് അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള അന്തിമ റിപ്പോർട്ട് പ്രത്യേക കോടതിയിൽ സമർപ്പിച്ചു. കരാറുകാരന് നൽകേണ്ട തുക നേരത്തെ നൽകിയതിനാൽ കൈക്കൂലി ആവശ്യപ്പെടാനുള്ള സാഹചര്യമില്ലെന്നും ഉദ്യോഗസ്ഥനെ കൈയോടെ പിടികൂടാനുള്ള ശ്രമം പരാജയപ്പെട്ടെന്നും ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയാണ് കേസ് അവസാനിപ്പിക്കാൻ ശുപാർശ ചെയ്തത്.

എന്നാൽ പരാതിക്കാരന്റെയും അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെയും മൊഴികളും രേഖകളും പരിശോധിച്ച ഇൻഡോറിലെ അഴിമതി നിരോധന നിയമപ്രകാരമുള്ള പ്രത്യേക കോടതി പൊലീസിന്റെ റിപ്പോർട്ട് അംഗീകരിച്ചില്ല. 2025 മേയ് ഒന്നിന് പുറപ്പെടുവിച്ച ഉത്തരവിൽ അഴിമതി നിരോധന നിയമത്തിലെ ഏഴാം വകുപ്പ് പ്രകാരം പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ കുറ്റം നിലനിൽക്കുന്നുവെന്ന് കോടതി വിലയിരുത്തി. പ്രോസിക്യൂഷൻ അനുമതി പരിഗണിക്കുന്നതിനായി കേസിന്റെ രേഖകൾ മൂന്ന് മാസത്തിനകം ബന്ധപ്പെട്ട അധികാരിക്ക് കൈമാറാനും നിർദേശിച്ചു.

ഈ ഉത്തരവിനെതിരെയാണ് രാംനാഥ് മിശ്ര ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചത്. അന്വേഷണം പൂർത്തിയാക്കി കേസ് അവസാനിപ്പിക്കണമെന്ന റിപ്പോർട്ട് പൊലീസ് നൽകിയ സാഹചര്യത്തിൽ പ്രോസിക്യൂഷൻ അനുമതി തേടാൻ നിർദേശിക്കാൻ പ്രത്യേക കോടതിക്ക് അധികാരമില്ലെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാദം. കോടതി കുറ്റം നിലനിൽക്കുന്നുവെന്ന് മുൻകൂട്ടി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് അനുമതി നൽകേണ്ട അധികാരിയുടെ സ്വതന്ത്ര തീരുമാനത്തെ ബാധിക്കുമെന്നും ഹർജിക്കാരൻ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

പൊലീസിന്റെ റിപ്പോർട്ട് തള്ളാൻ പ്രത്യേക കോടതിക്ക് അധികാരമുണ്ടെന്ന് ഹൈക്കോടതി

അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ നിഗമനം മജിസ്ട്രേറ്റിനോ പ്രത്യേക കോടതിക്കോ നിർബന്ധമായും അംഗീകരിക്കേണ്ടതില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. പൊലീസ് സമർപ്പിക്കുന്ന അന്തിമ റിപ്പോർട്ട് സ്വീകരിക്കാനോ കൂടുതൽ അന്വേഷണം നിർദേശിക്കാനോ റിപ്പോർട്ടിലെ നിഗമനത്തോട് വിയോജിക്കാനോ കോടതിക്ക് അധികാരമുണ്ടെന്നും ബെഞ്ച് നിരീക്ഷിച്ചു.

രാംനാഥ് മിശ്രയ്ക്കെതിരായ കേസിൽ കൈക്കൂലി വാങ്ങുന്നതിനിടെ പിടികൂടാനുള്ള ശ്രമം പരാജയപ്പെട്ടെങ്കിലും ശബ്ദരേഖകളും അവയുടെ ഫോറൻസിക് പരിശോധനാ റിപ്പോർട്ടും അന്വേഷണ രേഖകളിലുണ്ടായിരുന്നു. അതിനാൽ പൊലീസ് സമർപ്പിച്ച കേസ് അവസാനിപ്പിക്കൽ റിപ്പോർട്ട് തള്ളിയത് അധികാരപരിധിക്കുള്ളിലുള്ള നടപടിയാണെന്ന് ഹൈക്കോടതി കണ്ടെത്തി.

പ്രോസിക്യൂഷൻ അനുമതി പരിഗണിക്കുന്നതിന് രേഖകൾ ബന്ധപ്പെട്ട അധികാരിക്ക് കൈമാറാനുള്ള പ്രത്യേക കോടതിയുടെ നിർദേശവും ഹൈക്കോടതി ശരിവച്ചു. എന്നാൽ ഈ നടപടി പ്രോസിക്യൂഷന് അനുമതി നൽകണമെന്ന നിർബന്ധിത ഉത്തരവായി കണക്കാക്കാനാവില്ലെന്നും വ്യക്തമാക്കി.

പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ കുറ്റമുണ്ടെന്ന പരാമർശം അനുമതി നൽകുന്ന അധികാരിയെ ബാധിക്കരുത്

അഴിമതി നിരോധന നിയമത്തിലെ 19-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരം പ്രോസിക്യൂഷൻ അനുമതി നൽകുന്നത് പ്രധാനപ്പെട്ട ഭരണപരമായ ഉത്തരവാദിത്തമാണെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. അന്വേഷണ റിപ്പോർട്ടും അനുബന്ധ തെളിവുകളും പരിശോധിച്ച് അനുമതി നൽകണോ നിരസിക്കണോ എന്ന് തീരുമാനിക്കാനുള്ള അധികാരം ബന്ധപ്പെട്ട ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ്.

കുറ്റം പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ തെളിഞ്ഞതായി പ്രത്യേക കോടതി നേരത്തെ തന്നെ ഉറച്ച നിലപാട് സ്വീകരിച്ചാൽ അനുമതി നൽകുന്ന അധികാരിക്ക് വേറെ തീരുമാനമെടുക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന തോന്നലുണ്ടാകാം. സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് നിയമം നൽകുന്ന സംരക്ഷണത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം ഇതിലൂടെ ഇല്ലാതാകുമെന്നും കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

അതുകൊണ്ട് പ്രത്യേക കോടതി രാംനാഥ് മിശ്രയ്ക്കെതിരെ കുറ്റം പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ നിലനിൽക്കുന്നുവെന്ന് നടത്തിയ പരാമർശം കേസിൽ നിർബന്ധമായി പാലിക്കേണ്ട നിയമനിഗമനമല്ലെന്നും അതിന് സ്വതന്ത്രമായ നിയമപ്രാബല്യമില്ലെന്നും ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. അനുമതി നൽകുന്ന അധികാരി ആ പരാമർശത്തിന്റെ സ്വാധീനമില്ലാതെ തെളിവുകൾ പരിശോധിക്കണമെന്നതാണ് പ്രധാന നിർദേശം.

സർവീസിൽ നിന്ന് വിരമിച്ചതുകൊണ്ട് മാത്രം അഴിമതിക്കേസിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണം ലഭിക്കില്ല

താൻ സർവീസിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച വ്യക്തിയാണെന്നും കൈക്കൂലി വാങ്ങുന്നതിനിടെ പിടികൂടാൻ പൊലീസിന് കഴിഞ്ഞിട്ടില്ലെന്നും രാംനാഥ് മിശ്ര കോടതിയിൽ വാദിച്ചിരുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ക്രിമിനൽ നടപടികൾ തുടരുന്നത് നിയമനടപടികളുടെ ദുരുപയോഗമാണെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട്.

എന്നാൽ സർവീസിലിരിക്കെ നടത്തിയെന്ന് ആരോപിക്കപ്പെടുന്ന ക്രിമിനൽ കുറ്റങ്ങളിൽ നിന്ന് വിരമിക്കൽ മാത്രം നിയമപരമായ സംരക്ഷണം നൽകില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. അന്വേഷണ രേഖകളിൽ മതിയായ തെളിവുകളുണ്ടെന്ന് ബന്ധപ്പെട്ട അധികാരി കണ്ടെത്തിയാൽ പ്രായമോ വിരമിച്ചെന്ന കാരണമോ മാത്രം പ്രോസിക്യൂഷൻ അനുമതി നിഷേധിക്കാനുള്ള അടിസ്ഥാനമാകില്ല.

പ്രോസിക്യൂഷൻ അനുമതിയിൽ തീരുമാനമെടുക്കാൻ പ്രത്യേക കോടതി നൽകിയ മൂന്ന് മാസത്തെ സമയപരിധിയിലും ഹൈക്കോടതി മാറ്റം വരുത്തിയില്ല.

പ്രത്യേക കോടതിയുടെ ഉത്തരവ് ഭാഗികമായി തിരുത്തി; അനുമതിയിൽ സ്വതന്ത്ര തീരുമാനം നിർബന്ധം

2026 സെപ്റ്റംബർ 24ലെ വിധിയിലൂടെ രാംനാഥ് മിശ്രയുടെ ഹർജി ഹൈക്കോടതി ഭാഗികമായി അനുവദിച്ചു. കേസ് അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള പൊലീസ് റിപ്പോർട്ട് തള്ളിയതും രേഖകൾ പ്രോസിക്യൂഷൻ അനുമതിക്കായി കൈമാറാൻ നിർദേശിച്ചതും നിലനിർത്തി. എന്നാൽ ഉദ്യോഗസ്ഥനെതിരെ പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ കുറ്റം നിലനിൽക്കുന്നുവെന്ന പ്രത്യേക കോടതിയുടെ പരാമർശം നിർബന്ധിത നിയമനിഗമനമല്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയാണ് ഉത്തരവ് പരിഷ്കരിച്ചത്.

ഇതോടെ കേസ് അവസാനിപ്പിക്കണമെന്ന ഹർജിക്കാരന്റെ പ്രധാന ആവശ്യം അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടില്ല. അതേസമയം പ്രോസിക്യൂഷന് അനുമതി നൽകുന്ന അധികാരിയുടെ സ്വതന്ത്ര തീരുമാനാധികാരം ഹൈക്കോടതി സംരക്ഷിച്ചു. അന്വേഷണ രേഖകളും തെളിവുകളും പരിശോധിച്ച് അനുമതി നൽകണോ നിരസിക്കണോ എന്ന് ബന്ധപ്പെട്ട അധികാരി തീരുമാനിക്കണം. പ്രത്യേക കോടതിയുടെ പരാമർശങ്ങൾ ആ തീരുമാനത്തെ ഒരു തരത്തിലും സ്വാധീനിക്കാൻ പാടില്ലെന്നാണ് ഉത്തരവ്.

സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരായ അഴിമതിക്കേസുകളിൽ അനുമതി നടപടികൾക്ക് വ്യക്തമായ നിയമപരിധി

മധ്യപ്രദേശിലെ സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരായ അഴിമതിക്കേസുകളിൽ പ്രോസിക്യൂഷൻ അനുമതി സംബന്ധിച്ച തീരുമാനങ്ങൾ എങ്ങനെ എടുക്കണമെന്നതിൽ വ്യക്തത നൽകുന്നതാണ് ഹൈക്കോടതിയുടെ വിധി. പൊലീസിന്റെ കേസ് അവസാനിപ്പിക്കൽ റിപ്പോർട്ട് കോടതി തള്ളിയാലും അതുമാത്രം പ്രോസിക്യൂഷന് അനുമതി നൽകാനുള്ള നിർബന്ധിത അടിസ്ഥാനമാകില്ലെന്ന നിയമനിലപാടാണ് കോടതി വ്യക്തമാക്കിയത്.

നിയമപരമായി ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് അനുവദിച്ചിരിക്കുന്ന നടപടിക്രമ സംരക്ഷണം നിലനിർത്തുന്നതിനൊപ്പം അഴിമതി ആരോപണങ്ങളിലെ തെളിവുകൾ സ്വതന്ത്രമായി പരിശോധിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയും വിധി വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഭരണപരമായ തീരുമാനാധികാരവും കോടതിയുടെ അധികാരപരിധിയും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസത്തിനാണ് ഇവിടെ പ്രാധാന്യം. സുപ്രീംകോടതിയുടെ മുൻവിധികൾ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഹൈക്കോടതി ഈ നിലപാട് സ്വീകരിച്ചത്. അഴിമതിക്കേസുകളിൽ കോടതിയുടെ പ്രാഥമിക വിലയിരുത്തലും പ്രോസിക്യൂഷൻ അനുമതി സംബന്ധിച്ച അന്തിമ ഭരണപരമായ തീരുമാനവും വേറിട്ട നടപടികളാണെന്നതാണ് വിധിയുടെ കാതൽ.