15 ഒക്ടോബർ 2026

വിതയ്ക്കാനൊരുങ്ങുന്ന മണ്ണ്. നല്ല വിളവിനായുള്ള കാത്തിരിപ്പ്. വീടുകളിലെ തിരക്കുകളിൽനിന്ന് മാറി, ദേവിയുടെ സങ്കേതത്തിൽ ഒത്തുകൂടുന്ന സ്ത്രീകൾ. പുരാതന ഗ്രീസിലെ തെസ്മോഫോറിയ എന്ന ഉത്സവത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലമാണിത്. കൃഷിയുടെയും സമൃദ്ധിയുടെയും ദേവതയായ ഡിമീറ്ററിനെയും മകൾ പെർസെഫോണിയെയുമാണ് ഇവിടെ ആരാധിച്ചിരുന്നത്. നവരാത്രിയെ ഓർമിപ്പിക്കുന്ന ദേവീആരാധനയും സമൃദ്ധിക്കായുള്ള പ്രാർഥനയും ഇതിലുണ്ട്. സ്വന്തം ചരിത്രവും ആചാരങ്ങളുമുള്ള ഗ്രീക്ക് ഉത്സവമായാണ് തെസ്മോഫോറിയയെ മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്.

രണ്ടായിരത്തിലേറെ വർഷങ്ങൾക്കപ്പുറത്തേക്ക്

ക്രി.മു. 411-ൽ അവതരിപ്പിച്ച അരിസ്റ്റോഫനീസിന്റെ തെസ്മോഫോറിയാസൂസെ എന്ന നാടകത്തിൽ ഈ ഉത്സവം പശ്ചാത്തലമാകുന്നു. അതായത്, 2,400 വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പുതന്നെ ഗ്രീക്ക് ജീവിതത്തിൽ ഉറച്ച സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നു തെസ്മോഫോറിയയ്ക്ക്.

ഗ്രീക്ക് ലോകത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിലും ആഘോഷമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും ഏഥൻസിലെ ചടങ്ങുകളെക്കുറിച്ചാണ് കൂടുതൽ വിശദാംശങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നത്. അവിടെ ഒക്ടോബർ–നവംബർ കാലയളവിൽ വരുന്ന മൂന്ന് ദിവസമായിരുന്നു പ്രധാന ആഘോഷം. ഗോതമ്പും ബാർലിയും പയർവർഗങ്ങളും വിതയ്ക്കുന്ന കാലം. വരാനിരിക്കുന്ന വിളവിനെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രതീക്ഷയും കുടുംബത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പും ഉത്സവത്തിൽ ഒന്നിച്ചുചേർന്നു.

മകളെ തേടിയ അമ്മ; തളിരിനായി കാത്ത ഭൂമി

ഐതീഹ്യത്തിൽ അധോലോകാധിപനായ ഹേഡീസ് പെർസെഫോണിയെ കൊണ്ടുപോകുന്നു. മകളെ നഷ്ടപ്പെട്ട ഡിമീറ്ററിന്റെ ദുഃഖത്തോടൊപ്പം ഭൂമിയുടെ ഫലസമൃദ്ധിയും മങ്ങുന്നു. പിന്നീട് വർഷത്തിൽ ഒരു ഭാഗം അമ്മയോടൊപ്പം കഴിയാൻ പെർസെഫോണിക്ക് അവസരം ലഭിക്കുന്നു. അമ്മയും മകളും വീണ്ടും ഒന്നിക്കുന്നതോടെ ഭൂമി സമൃദ്ധിയിലേക്കു മടങ്ങുന്നു.

നവരാത്രിയിലെ മഹിഷാസുരമർദിനിക്കഥ ധർമ്മത്തിന്റെ വിജയത്തെ മുന്നിൽവയ്ക്കുമ്പോൾ, ഇവിടെ വേർപാടും തിരിച്ചുവരവും ഭൂമിയുടെ പുതുജീവനുമാണ് കഥയുടെ ഹൃദയം. കാലാവസ്ഥയും ഭക്ഷണലഭ്യതയും ജീവിതത്തെ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്ന സമൂഹത്തിന്റെ അനുഭവങ്ങൾ ഈ ഐതീഹ്യത്തിൽ വായിക്കാം.

മൂന്ന് ദിവസങ്ങളിൽ ഒരു ജീവിതചക്രം

ഒന്നാം ദിവസം—അനോഡോസ്: സ്ത്രീകൾ ദേവിയുടെ വിശുദ്ധസ്ഥലത്ത് ഒത്തുകൂടി താൽക്കാലിക താമസമൊരുക്കും. കൂട്ടായ ആരാധനയ്ക്കായി വീട്ടുജീവിതത്തിൽനിന്നുള്ള ഒരു മാറിനിൽപ്പായിരുന്നു ഇത്.

രണ്ടാം ദിവസം—നെസ്റ്റെയ: ഉപവാസത്തിന്റെ ദിവസം. നിലത്തിരുന്നുള്ള വ്രതാചരണം മകളെ നഷ്ടപ്പെട്ട ഡിമീറ്ററിന്റെ ദുഃഖത്തെ ഓർമിപ്പിച്ചു.

മൂന്നാം ദിവസം—കല്ലിഗെനെയ: സന്താനസൗഭാഗ്യത്തിനും നല്ല ജനനത്തിനുമായുള്ള പ്രാർഥനകൾക്ക് പ്രാധാന്യം. കൂട്ടായ ഭക്ഷണവും ആഘോഷവും പ്രതീക്ഷയുടെ തിരിച്ചുവരവായി.

ഉത്സവത്തിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ മറ്റൊരു ഘടകം പന്നിക്കുഞ്ഞുകളുടെ ബലിയായിരുന്നു. ഭൂമിയിലെ പ്രത്യേക കുഴികളിലിട്ട ബലിവസ്തുക്കളുടെ അഴുകിയ അവശിഷ്ടങ്ങൾ പിന്നീട് പുറത്തെടുത്ത് വിത്തുധാന്യവുമായി കലർത്തുന്ന ചടങ്ങുണ്ടായിരുന്നു. വിളസമൃദ്ധി ഉറപ്പാക്കുമെന്ന വിശ്വാസമായിരുന്നു ഇതിനു പിന്നിൽ. മണ്ണിലേക്ക് മടങ്ങുന്നതിൽനിന്ന് പുതിയ ജീവൻ ഉദിക്കുന്നു എന്ന ആശയം ഇവിടെ ആചാരമായി മാറുന്നു.

സ്ത്രീകൾക്കു സ്വന്തം ഇടം

ഏഥൻസിൽ പൗരന്മാരുടെ ഭാര്യമാരായിരുന്നു പ്രധാന പങ്കാളികൾ. ചടങ്ങുകളുടെ നടത്തിപ്പും സ്ത്രീകളുടെ കൈകളിലായിരുന്നു; ആചാരവേദി അവർക്കായി സംവരണം ചെയ്തിരുന്നു.

പൊതുജീവിതത്തിൽ പുരുഷന്മാർക്ക് മേൽക്കൈയുണ്ടായിരുന്ന സമൂഹത്തിൽ സ്ത്രീകൾ ഒത്തുകൂടുകയും ഉത്തരവാദിത്വമേറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്ത അവസരമായിരുന്നു ഇത്. തമാശകളും തുറന്ന സംസാരവും ഉത്സവത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയ്ക്കും സമൂഹത്തിന്റെ തുടർച്ചയ്ക്കും സ്ത്രീകളുടെ ആരാധനാപങ്കാളിത്തം പ്രാധാന്യമുള്ളതായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു.

പഴയ ഓർമയ്ക്ക് പുതിയ വേദി

ആധുനിക പുനരുജ്ജീവനത്തിന്റെ വ്യക്തമായ ഉദാഹരണമാണ് 2013 മേയ് 24–26-ന് ഏഥൻസിലെ അക്രോപോളിസ് മ്യൂസിയത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ച തെസ്മോഫോറിയ. കാർഷികോൽപ്പന്നപ്രദർശനം, പ്രാദേശിക രുചികളുടെ പരിചയം, ചരിത്രവും കൃഷിയും സംബന്ധിച്ച സമ്മേളനം എന്നിവയായിരുന്നു പ്രധാന പരിപാടികൾ.

പ്രാദേശിക ഉൽപ്പാദനം, ഭക്ഷ്യസംസ്കാരം, വിനോദസഞ്ചാരം, ഗ്രാമീണ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ എന്നിവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സാംസ്കാരിക സംരംഭമായാണ് ഇവിടെ പഴയ പേര് പുതുജീവൻ നേടിയത്.

പുതുതലമുറയെ ഈ ചരിത്രലോകവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു വഴിയാണ് മ്യൂസിയം പഠനപരിപാടികൾ. അക്രോപോളിസ് മ്യൂസിയത്തിന്റെ ‘Attic Festivals’ പരിപാടിയിൽ കൗമാരക്കാരായ വിദ്യാർഥികൾ പുരാവസ്തുക്കളിലൂടെ പുരാതന ഉത്സവങ്ങളെ പരിചയപ്പെടുകയും സാങ്കൽപ്പിക ദേവോത്സവം കൂട്ടായി ആസൂത്രണം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് അറ്റിക്കയിലെ ഉത്സവങ്ങളെ പൊതുവായി പഠിക്കുന്ന അനുഭവപരിപാടിയാണ്. യുവ ഗവേഷകരുടെയും വിദ്യാർഥികളുടെയും ചരിത്രരചനയും ഈ പൈതൃകത്തെ പുതിയ വായനക്കാരിലേക്കെത്തിക്കുന്നു.

അസമിൽ ഗോത്രപാരമ്പര്യവും ദേവീആരാധനയും കൈകോർക്കുമ്പോൾ

അസമിലെ ശരത്കാല ദുർഗാപൂജയിൽ പ്രാദേശിക ദേവീവിശ്വാസങ്ങളുടെ സംഗമവും കാണാം. ബോഗ്രിബാരിയിലെ മഹാമായ ധാം ഇതിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ ഉദാഹരണമാണ്. കചാരി, കോച്ച്, നാഥ് തുടങ്ങിയ പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങൾ ആരാധിച്ചിരുന്ന മഹാമായ പിന്നീട് വിപുലമായ ഭക്തസമൂഹത്തിന്റെ ദേവിയായി. ദുർഗാപൂജ ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആഘോഷാവസരമാണ്.

ഗോത്രപാരമ്പര്യത്തിൽ വേരുള്ള ആരാധന വിപുലമായ ശാക്താചാരവുമായി ചേർന്നുവളർന്ന ചരിത്രമാണ് ഇവിടെ തെളിയുന്നത്. അതോടൊപ്പം ബോഡോകളുടെ ഖെറായി, റാഭകളുടെ ബൈഖോ, മിസിങ്ങുകളുടെ അലി-ഐ-ലിഗാങ് എന്നിവ സ്വന്തം കാലക്രമവും ആചാരങ്ങളുമുള്ള ഉത്സവങ്ങളായി തുടരുന്നു. ഈ വൈവിധ്യമാണ് അസമിലെ ദേവീആരാധനയെയും കാർഷികസംസ്കാരത്തെയും കൂടുതൽ സമ്പന്നമാക്കുന്നത്.

Sources

1. MIT — Aristophanes: The Thesmophoriazusae . The Thesmophoriazusae by Aristophanes
2. Hellenic Museum — The Thesmophoria — hellenic.org.au
3. Encyclopedia of Religion — Thesmophoria —  Encyclopedia.com
4. Greek Ministry of Rural Development and Food — Thesmophoria 2013 —  minagric.gov.gr
5. Acropolis Museum — Attic Festivals —  Official website
6. Government of Assam — Mahamaya Dham — Government Of Assam, India
7. Bodoland Tourism — Heritage Sites — tourism.bodoland.gov.in
8. Government of Assam — Festivals of Assam —