ന്യൂഡൽഹി, 2026 ഒക്ടോബർ 8-
ഡൽഹിയിലെ ചരിത്രസ്മാരകങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ ഗുരുതരമായ വീഴ്ച വരുത്തിയ ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയ്ക്കും ഡൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും സുപ്രീംകോടതിയുടെ രൂക്ഷവിമർശനം. ലോധി ഭരണകാലത്തെ ചരിത്രസ്മാരകം പശുത്തൊഴുത്തായും മാലിന്യം തള്ളുന്ന സ്ഥലമായും ഉപയോഗിക്കുന്നതായി കണ്ടെത്തിയതിനെ തുടർന്നാണ് നടപടി. 2026 ഒക്ടോബർ ഏഴിന് ജസ്റ്റിസ് അഹ്സാനുദ്ദീൻ അമാനുള്ള, ജസ്റ്റിസ് എൻ. കോടീശ്വർ സിങ് എന്നിവരടങ്ങിയ ബെഞ്ചാണ് കേസ് പരിഗണിച്ചത്. രാജീവ് സൂരിയാണ് ഹർജിക്കാരൻ. ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയാണ് പ്രധാന എതിർകക്ഷി. കോടതിയുടെ നിർദേശപ്രകാരം മുതിർന്ന അഭിഭാഷകൻ ഗോപാൽ ശങ്കരനാരായണൻ സ്മാരകങ്ങളുടെ അവസ്ഥ പരിശോധിച്ച് റിപ്പോർട്ട് സമർപ്പിച്ചു. ഡൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുവേണ്ടി മുതിർന്ന അഭിഭാഷകൻ എസ്.ഡി. സഞ്ജയ് ഹാജരായി. ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരെ കടുത്ത നടപടി സ്വീകരിക്കാൻ ആലോചിച്ച കോടതി, പുതിയ സത്യവാങ്മൂലം സമർപ്പിക്കാൻ അവസാന അവസരം നൽകി. ബന്ധപ്പെട്ട വകുപ്പുകളിലെ ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥർ നേരിട്ട് കോടതിയിൽ ഹാജരാകണമെന്നും നിർദേശിച്ചു.
നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള ശവകുടീരം പശുത്തൊഴുത്തായി
ഡൽഹിയിലെ ലോധി ഭരണകാലത്ത് നിർമിച്ച സമ്രൂദ്പൂർ ശവകുടീരങ്ങൾ പശുത്തൊഴുത്തായും മാലിന്യം തള്ളുന്ന സ്ഥലമായും മാറിയെന്നാണ് കോടതിയെ അറിയിച്ചത്.
കോടതി നിയോഗിച്ച കമ്മീഷണർ ഗോപാൽ ശങ്കരനാരായണനാണ് ഇക്കാര്യം ബെഞ്ചിന്റെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടുത്തിയത്.
ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള ശവകുടീരങ്ങളിൽ മാലിന്യം അടിഞ്ഞുകൂടിയതായും സംരക്ഷണത്തിന് ഉത്തരവാദികളായ വകുപ്പുകൾ ആവശ്യമായ നടപടി സ്വീകരിച്ചിട്ടില്ലെന്നും അദ്ദേഹം അറിയിച്ചു.
ഇതുകേട്ട ജസ്റ്റിസ് അഹ്സാനുദ്ദീൻ അമാനുള്ള പുരാവസ്തു വകുപ്പ് ഡയറക്ടർ ജനറലിനോട് വിശദീകരണം തേടി.
ചരിത്രസ്മാരകം പശുത്തൊഴുത്തായി ഉപയോഗിക്കാൻ എങ്ങനെ അനുവദിച്ചുവെന്നായിരുന്നു കോടതിയുടെ ചോദ്യം.
സ്മാരകങ്ങളിൽ വർഷങ്ങളായി മാലിന്യം; ഉദ്യോഗസ്ഥർ എന്തുചെയ്തു?
ഡൽഹിയിലെ നിരവധി ചരിത്രസ്മാരകങ്ങൾ വർഷങ്ങളായി അവഗണിക്കപ്പെടുകയാണെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.
ചില സ്മാരകങ്ങളുടെ നിലത്ത് 14 മുതൽ 16 ഇഞ്ച് വരെ ഉയരത്തിൽ മാലിന്യം അടിഞ്ഞുകൂടിയിട്ടുണ്ടെന്ന് ജസ്റ്റിസ് അമാനുള്ള പറഞ്ഞു.
ഏകദേശം 20 വർഷമായി കെട്ടിക്കിടക്കുന്ന മാലിന്യം നീക്കം ചെയ്യേണ്ട സാഹചര്യമാണുള്ളതെന്നും കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു.
ഒറ്റ സ്മാരകത്തിലെ വീഴ്ച യാദൃച്ഛികമായി കാണാമെങ്കിലും നിരവധി സ്മാരകങ്ങളിൽ ഒരേ അവസ്ഥയുണ്ടാകുന്നത് ഗുരുതരമായ അനാസ്ഥയാണെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.
ഡൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന് ചരിത്രസ്മാരകങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ശേഷിയുണ്ടോയെന്നും ബെഞ്ച് സംശയം പ്രകടിപ്പിച്ചു.
പുരാവസ്തു വകുപ്പിന് വിശ്വാസ്യത നഷ്ടപ്പെട്ടെന്ന് കോടതി
ചരിത്രസ്മാരകങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കേണ്ട ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ പ്രവർത്തനത്തെയും കോടതി രൂക്ഷമായി വിമർശിച്ചു.
വകുപ്പിന് പണം ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും സ്മാരകങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിന് ആവശ്യമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടക്കുന്നില്ലെന്നായിരുന്നു കോടതിയുടെ വിമർശനം.
സ്മാരകങ്ങളിൽ കാവൽക്കാരെ നിയോഗിക്കുന്നതിനപ്പുറം കാര്യമായ സംരക്ഷണപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടക്കുന്നില്ലെന്നും കോടതി പറഞ്ഞു.
നൂറുകണക്കിന് ജീവനക്കാർ ശമ്പളം വാങ്ങുന്നുണ്ടെങ്കിലും ചരിത്രസ്മാരകങ്ങളുടെ അവസ്ഥ ദയനീയമാണെന്ന് ബെഞ്ച് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.
ഡൽഹിയിലെ പുരാവസ്തു വകുപ്പിന്റെ സ്മാരകങ്ങൾ സന്ദർശിക്കാൻ ആളുകൾക്ക് താൽപര്യമുണ്ടാകാത്ത അവസ്ഥയാണെന്നും വകുപ്പ് വിശ്വാസ്യത പൂർണമായി നഷ്ടപ്പെടുത്തിയെന്നും ജസ്റ്റിസ് അമാനുള്ള വിമർശിച്ചു.
പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കൊട്ടാരവും കൈയേറ്റത്തിൽ
ഡൽഹിയിലെ നിസാമുദ്ദീനിലുള്ള പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ലാൽ മഹലിന്റെ അവസ്ഥയും കോടതിയുടെ പരിഗണനയിലെത്തി.
ചരിത്രപ്രസിദ്ധനായ സഞ്ചാരി ഇബ്നു ബത്തൂത്തയുടെ രചനകളിലും പരാമർശിക്കുന്ന കൊട്ടാരമാണിതെന്ന് ഗോപാൽ ശങ്കരനാരായണൻ കോടതിയെ അറിയിച്ചു.
കൊട്ടാരത്തിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങൾ പൊളിച്ചുമാറ്റിയതായും സ്വകാര്യ നിർമാണക്കാർ സ്ഥലം കൈയേറിയതായും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി.
പരിശോധനയ്ക്കായി എത്തിയ സംഘത്തെ സ്വകാര്യസ്വത്താണെന്ന കാരണം പറഞ്ഞ് സ്ഥലത്തേക്ക് പ്രവേശിപ്പിച്ചില്ലെന്നും കോടതിയെ അറിയിച്ചു.
ഇത്രയും ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള സ്മാരകത്തെ എന്തുകൊണ്ട് സംരക്ഷിത സ്മാരകമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടില്ലെന്ന ചോദ്യവും ഉയർന്നു.
ഭൂമി ആരുടേതെന്ന് അറിയില്ല; ഉദ്യോഗസ്ഥരെ സസ്പെൻഡ് ചെയ്യുമെന്ന് മുന്നറിയിപ്പ്
ലാൽ മഹൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഭൂമി ആരുടെ ഉടമസ്ഥതയിലാണെന്ന് കോടതി ഡൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനോട് ചോദിച്ചു.
സ്ഥലം സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിലാണെന്നും കോർപ്പറേഷന്റെ അധികാരപരിധിയിൽ വരുന്നതല്ലെന്നുമായിരുന്നു അഭിഭാഷകൻ എസ്.ഡി. സഞ്ജയിന്റെ മറുപടി.
എന്നാൽ ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥാവകാശ രേഖകളെക്കുറിച്ചും ബന്ധപ്പെട്ട വിവരങ്ങളെക്കുറിച്ചും കോടതി ചോദിച്ചപ്പോൾ വ്യക്തമായ മറുപടി നൽകാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
അടിസ്ഥാന വിവരങ്ങൾ പോലും പരിശോധിക്കാതെ സത്യവാങ്മൂലം സമർപ്പിച്ച ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ നടപടിയെ കോടതി വിമർശിച്ചു.
തെറ്റായ വിവരങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സത്യവാങ്മൂലം നൽകിയ മൂന്ന് ഉദ്യോഗസ്ഥരെ സസ്പെൻഡ് ചെയ്യേണ്ട സാഹചര്യമാണുള്ളതെന്ന് കോടതി മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി.
അഭിഭാഷകന് നിർദേശങ്ങൾ നൽകിയ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പേരുകൾ അറിയിക്കാനും ബെഞ്ച് ആവശ്യപ്പെട്ടു.
കർശന നടപടി തൽക്കാലം ഒഴിവാക്കി; അവസാന അവസരം നൽകി
ചരിത്രസ്മാരകങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ വിവിധ സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ തമ്മിൽ ഏകോപനമില്ലെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി.
വകുപ്പുകൾക്ക് തങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെ ഗൗരവം മനസ്സിലായിട്ടില്ലെന്നും കോടതിയിൽ നൽകുന്ന ഉറപ്പുകൾ നടപ്പാക്കാൻ ആവശ്യമായ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കുന്നില്ലെന്നും ബെഞ്ച് വിമർശിച്ചു.
ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥത, കൈവശാവകാശം, സ്മാരകങ്ങളുടെ നിലവിലെ സ്ഥിതി തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന വിവരങ്ങൾ പോലും ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് വ്യക്തമല്ലെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.
ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ കർശന ഉത്തരവുകൾ പുറപ്പെടുവിക്കേണ്ട സമയമായെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.
എന്നാൽ അഭിഭാഷകരുടെ അഭ്യർഥന പരിഗണിച്ച് കടുത്ത നടപടി തൽക്കാലം ഒഴിവാക്കുകയായിരുന്നു.
പുതിയ സത്യവാങ്മൂലം സമർപ്പിക്കാൻ ബന്ധപ്പെട്ട വകുപ്പുകൾക്ക് അവസാന അവസരം നൽകി.
ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥർ നേരിട്ട് ഹാജരാകണം; പകരക്കാരെ അനുവദിക്കില്ല
ചരിത്രസ്മാരകങ്ങളുടെ സംരക്ഷണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വകുപ്പുകൾ തമ്മിലുള്ള ഏകോപനം ഉറപ്പാക്കാൻ കേന്ദ്ര സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്തം നൽകണമെന്ന് കോടതി നിർദേശിച്ചു.
കേന്ദ്ര സാംസ്കാരിക മന്ത്രാലയത്തെ കേസിൽ എതിർകക്ഷിയായി ഉൾപ്പെടുത്താനും തീരുമാനിച്ചു.
അടുത്ത വാദം കേൾക്കുമ്പോൾ കേന്ദ്ര സാംസ്കാരിക മന്ത്രാലയം സെക്രട്ടറി, ഡൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ കമ്മീഷണർ, ന്യൂഡൽഹി മുനിസിപ്പൽ കൗൺസിൽ പ്രതിനിധി, ഡൽഹി പുരാവസ്തു വകുപ്പ് സെക്രട്ടറി, ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ ഡയറക്ടർ ജനറൽ, ഡൽഹി വികസന അതോറിറ്റി വൈസ് ചെയർമാൻ, കേന്ദ്ര പൊതുമരാമത്ത് വകുപ്പ് ഡയറക്ടർ ജനറൽ എന്നിവർ നേരിട്ട് ഹാജരാകണമെന്നാണ് നിർദേശം.
മറ്റ് ഔദ്യോഗിക പരിപാടികൾ ഉണ്ടെങ്കിലും കോടതിയിൽ ഹാജരാകണമെന്നും പകരം ഉദ്യോഗസ്ഥരെ അയയ്ക്കാൻ അനുവദിക്കില്ലെന്നും ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി.
ഡൽഹി ഗോൾഫ് ക്ലബ് സമർപ്പിച്ച സത്യവാങ്മൂലത്തിലും കോടതി അതൃപ്തി രേഖപ്പെടുത്തി. ബന്ധപ്പെട്ട ചട്ടങ്ങളും നടപടിക്രമങ്ങളും വിശദീകരിക്കുന്ന പുതിയ സത്യവാങ്മൂലം സമർപ്പിക്കാനും നിർദേശിച്ചു.
2026 ഒക്ടോബർ 16ന് ഉച്ചയ്ക്ക് ഒരു മണിക്ക് കേസ് വീണ്ടും പരിഗണിക്കാനാണ് ഉത്തരവിൽ വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നത്.
ചരിത്രസ്മാരകങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ കൂടുതൽ പരിശോധനയ്ക്ക് വഴി
2026 ഒക്ടോബർ ഏഴിലെ ഉത്തരവിലൂടെ ചരിത്രസ്മാരകങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ വീഴ്ച വരുത്തിയ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരെ കോടതി ഇതുവരെ ശിക്ഷാനടപടി സ്വീകരിച്ചിട്ടില്ല.
എന്നാൽ വിവിധ വകുപ്പുകളിലെ ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥരെ നേരിട്ട് വിളിച്ചുവരുത്തിയതിലൂടെ സംരക്ഷണപ്രവർത്തനങ്ങളുടെ നിലവിലെ സ്ഥിതി പരിശോധിക്കാൻ കോടതി തീരുമാനിച്ചിരിക്കുകയാണ്.
നിയമപരമായി, ചരിത്രസ്മാരകങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിന് ഉത്തരവാദികളായ സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നുണ്ടോയെന്നതാണ് പ്രധാന വിഷയം.
സാമൂഹികമായി, നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള സ്മാരകങ്ങൾ കൈയേറ്റത്തിനും മാലിന്യനിക്ഷേപത്തിനും ഇരയാകുന്നത് രാജ്യത്തിന്റെ ചരിത്രപൈതൃക സംരക്ഷണത്തെ ബാധിക്കുന്ന പ്രശ്നമാണ്.
ജുഡീഷ്യറിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, സർക്കാർ വകുപ്പുകളുടെ സത്യവാങ്മൂലങ്ങളും യഥാർഥ സ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം പരിശോധിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയാണ് ഈ കേസിൽ ഉയർന്നിരിക്കുന്നത്.
സ്മാരകങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി തുടർനടപടികൾ എന്തൊക്കെയായിരിക്കുമെന്ന് അടുത്ത വാദം കേട്ടശേഷമായിരിക്കും വ്യക്തമാകുക.
