ന്യൂഡൽഹി  / 2026  / സെപ്റ്റംബർ 30 

രാജ്യത്തെ 50 നഗരങ്ങളെ ശുചിത്വത്തിൽ മാതൃകാനഗരങ്ങളാക്കാനുള്ള പ്രഗതി–50 പദ്ധതിക്ക് കേന്ദ്ര ഭവന, നഗരകാര്യ മന്ത്രി മനോഹർ ലാൽ തുടക്കമിട്ടു. സെപ്റ്റംബർ 29ന് ന്യൂഡൽഹിയിലായിരുന്നു ഉദ്ഘാടനം. പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ അധ്യക്ഷതയിൽ നടന്ന 51-ാമത് പ്രഗതി യോഗത്തിലെ നിർദേശങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ഭവന, നഗരകാര്യ മന്ത്രാലയം നഗരങ്ങളെ തിരഞ്ഞെടുത്തത്. സ്വച്ഛ് ഭാരത് മിഷൻ–അർബൻ രണ്ടാംഘട്ടത്തിന്റെ ഭാഗമായി, വ്യക്തമായ പ്രവർത്തനലക്ഷ്യങ്ങളും സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ചുള്ള നിരീക്ഷണവും വഴി ശുചിത്വനിലവാരം ഉയർത്തുകയാണ് ലക്ഷ്യം.

24 സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ നഗരങ്ങൾ മാതൃകയാകും

24 സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ഈ 50 നഗരങ്ങൾ രാജ്യത്തെ മറ്റു നഗരങ്ങൾക്ക് ശുചിത്വത്തിൽ മാതൃകയാകുമെന്ന് മനോഹർ ലാൽ പറഞ്ഞു. പതിവ് ശുചീകരണപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കപ്പുറം, കണ്ണിൽ കാണാവുന്ന വൃത്തിയും ഉയർന്ന പ്രവർത്തനനിലവാരവും തുടർച്ചയായി നിലനിർത്തണം. പ്രധാന നഗരങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക പ്രാധാന്യമുള്ള നഗരങ്ങൾ, പ്രമുഖ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ, സാമ്പത്തിക കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവയെ പദ്ധതിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

നഗരശുചിത്വം, ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം, ഉപയോഗിച്ച വെള്ളത്തിന്റെ പരിപാലനം, ശുചിത്വസൗകര്യങ്ങൾ, ജനപങ്കാളിത്തം എന്നിവയിൽ നിശ്ചിത സമയത്തിനുള്ളിൽ വ്യക്തമായ പുരോഗതിയുണ്ടാക്കും. ഇതിനായി ചിട്ടയായ നിരീക്ഷണവും അവലോകനവും നടത്തും. പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഫലം വിലയിരുത്തിയും സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ചും പുരോഗതി തുടർച്ചയായി പരിശോധിക്കും. രണ്ട് മാസത്തിലൊരിക്കൽ താൻ നേരിട്ട് അവലോകനയോഗങ്ങൾക്ക് അധ്യക്ഷത വഹിക്കുമെന്നും മന്ത്രി വ്യക്തമാക്കി.

കഴിഞ്ഞ പത്ത് വർഷത്തിനിടെ ശുചിത്വം ഒരു ജനകീയ പ്രസ്ഥാനത്തിൽനിന്ന് ജീവിതരീതിയായി മാറിയെന്ന് കേന്ദ്ര ഭവന, നഗരകാര്യ സഹമന്ത്രി തോഖൻ സാഹു പറഞ്ഞു. നിശ്ചിത സമയത്തിനുള്ളിൽ മാലിന്യമുക്ത നഗരങ്ങളാകാനും മറ്റു നഗരങ്ങൾക്ക് മാതൃകയാകാനും പുതിയ പദ്ധതി സഹായിക്കും. സംസ്ഥാനങ്ങളും നഗര തദ്ദേശസ്ഥാപനങ്ങളും സൂക്ഷ്മതല പ്രവർത്തനപദ്ധതികൾ തയ്യാറാക്കി വേഗത്തിലും ഫലപ്രദമായും നടപ്പാക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു.

നഗരത്തെ മുഴുവനായി പരിഗണിച്ച് പ്രവർത്തനം

ജനങ്ങൾക്ക് മെച്ചപ്പെട്ട അനുഭവവും സമഗ്രമായ സേവനങ്ങളും ഉറപ്പാക്കാൻ ശ്രമിക്കുമെന്ന് മന്ത്രാലയത്തിലെ നഗരവികസന വകുപ്പ് സെക്രട്ടറി സതേന്ദ്ര സിങ് പറഞ്ഞു. നഗരത്തെ ഒന്നാകെ പരിഗണിക്കുന്ന സമീപനമാണ് പദ്ധതിയുടേത്. ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ വിഭാഗങ്ങളെയും പങ്കാളികളെയും നഗര തദ്ദേശസ്ഥാപനങ്ങളെയും ആസൂത്രണത്തിലും നടത്തിപ്പിലും ഉൾപ്പെടുത്തും.

കാര്യക്ഷമമായ നിരീക്ഷണത്തിനായി സ്വച്ഛതം പോർട്ടലിൽ പ്രഗതി മാതൃകയിലുള്ള ഡിജിറ്റൽ അവലോകനസംവിധാനം ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഓരോ നഗരത്തിന്റെയും പതിവ് മേൽനോട്ടത്തിനും ആവശ്യമായ സഹായത്തിനുമായി മന്ത്രാലയത്തിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് ചുമതല നൽകും.

നഗരങ്ങളിലെ മാറ്റങ്ങൾ നിലനിർത്താൻ പ്രവർത്തനശേഷി വർധിപ്പിക്കുകയും തുടർച്ചയായി പഠിക്കുകയും വേണമെന്ന സമീപനമാണ് സ്വച്ഛ് ഭാരത് മിഷൻ–അർബന്റേത്. ഇതിനായി സാങ്കേതിക മാർഗനിർദേശങ്ങളും മാതൃകാ രൂപരേഖകളും പ്രത്യേക ഉപദേശങ്ങളും ബന്ധപ്പെട്ട വിഭാഗങ്ങൾക്ക് നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

പദ്ധതികൾ സ്ഥലത്ത് നടപ്പാക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന രണ്ട് രേഖകളും ചടങ്ങിൽ പുറത്തിറക്കി. നിർമാണവും പൊളിക്കലും മൂലമുള്ള മാലിന്യത്തിന്റെ ദ്വിതീയ ശേഖരണകേന്ദ്രങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രവർത്തനക്രമവും നഗര ഖരമാലിന്യം ഉറവിടത്തിൽത്തന്നെ വേർതിരിക്കുന്നതിനുള്ള മാർഗനിർദേശങ്ങളുമാണിവ. ഖരമാലിന്യ പരിപാലന ചട്ടങ്ങൾ, 2026 പ്രകാരമുള്ള ആവശ്യങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഇവ തയ്യാറാക്കിയത്.

ശുചിത്വ സാങ്കേതികവിദ്യയ്ക്ക് പരീക്ഷണകേന്ദ്രവും സ്റ്റാർട്ടപ്പുകളും

ഗവേഷണത്തിനും പുതിയ ആശയങ്ങൾക്കും ശുചിത്വപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പ്രധാന സ്ഥാനം നൽകുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി ദുർഗാപുരിൽ സ്വച്ഛ് ഭാരത് പരീക്ഷണ–നവീകരണ കേന്ദ്രത്തിന് തുടക്കമിട്ടു. സി.എസ്.ഐ.ആർ.–സി.എം.ഇ.ആർ.ഐ.യുമായി സഹകരിച്ചാണ് മന്ത്രാലയം കേന്ദ്രം ആരംഭിച്ചത്. ശുചിത്വ സാങ്കേതികവിദ്യകളിൽ ഗവേഷണം, ഉൽപ്പന്ന വികസനം, പരീക്ഷണം, സാധുത പരിശോധിക്കൽ, സർട്ടിഫിക്കേഷൻ, പരിശീലനം എന്നിവയ്ക്കുള്ള ദേശീയ കേന്ദ്രമാണിത്.

കഴിഞ്ഞ പത്ത് വർഷത്തിനിടെ സ്വച്ഛ് ഭാരത് മിഷൻ–അർബൻ പരമ്പരാഗത മാലിന്യപരിപാലനത്തിൽനിന്ന് അത്യാധുനിക സാങ്കേതിക പരിഹാരങ്ങളിലേക്ക് മാറിയിട്ടുണ്ട്. മാലിന്യപരിപാലനത്തിന്റെ വിവിധ ഘട്ടങ്ങളിൽ പുതിയ പരിഹാരങ്ങൾ വേഗത്തിലാക്കാൻ 75 സ്റ്റാർട്ടപ്പുകളെ ദൗത്യവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു.

കാൻപുർ ഐ.ഐ.ടി.യിലെ സ്റ്റാർട്ടപ്പ് ഇൻകുബേഷൻ ആൻഡ് ഇന്നൊവേഷൻ സെന്ററുമായി സഹകരിച്ച് സ്റ്റാർട്ടപ്പുകളുടെ മൂന്നാം സംഘത്തിനും തുടക്കമിട്ടു. ശുചിത്വത്തിലും മാലിന്യപരിപാലനത്തിലും പുതിയ പരിഹാരങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്ന 13 സ്റ്റാർട്ടപ്പുകളാണ് ഈ സംഘത്തിലുള്ളത്. നഗരങ്ങളെ കൂടുതൽ വൃത്തിയുള്ളതാക്കുന്ന സാങ്കേതിക പരിഹാരങ്ങൾ വേഗത്തിൽ നടപ്പാക്കാൻ ഇവ സഹായിക്കും.

യുവശക്തിയും സാങ്കേതികവിദ്യയും കൂടുതൽ ഒന്നിച്ചുവരുന്നതായി തോഖൻ സാഹു ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ലോകത്തെ മൂന്നാമത്തെ വലിയ സ്റ്റാർട്ടപ്പ് സംവിധാനമായി ഇന്ത്യ മാറിയിട്ടുണ്ട്. മൂന്നാം സംഘത്തിന്റെ വരവോടെ ദൗത്യത്തിനുകീഴിൽ 75 സ്റ്റാർട്ടപ്പുകളെ ഉൾപ്പെടുത്തി വളർത്തിയെടുക്കാനുള്ള ദേശീയ ലക്ഷ്യം കൈവരിച്ചതായും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

പരാതികൾക്ക് വാട്സ്ആപ്പ്; ശുചിത്വശീലത്തിന് ഡിജിറ്റൽ ശേഖരം

ശുചിത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പരാതികൾ നൽകാനും പരിഹാരം തേടാനും ജനങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന സ്വച്ഛത ആപ്പിന്റെ സേവനം വിപുലീകരിച്ച് പ്രത്യേക വാട്സ്ആപ്പ് ചാനൽ ആരംഭിച്ചു. പരാതികൾ കൂടുതൽ എളുപ്പത്തിൽ നൽകാനും നഗരങ്ങളെ വൃത്തിയായി സൂക്ഷിക്കുന്നതിൽ സജീവമായി പങ്കാളികളാകാനും ഇത് സഹായിക്കും.

ശുചിത്വശീലങ്ങൾ വളർത്താനുള്ള സ്വച്ഛത ബിഹേവിയർ ചേഞ്ച് ഡിജിറ്റൽ കോശും മനോഹർ ലാൽ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. വൃത്തിയുള്ളതും സുസ്ഥിരവുമായ ഇന്ത്യയ്ക്കായി ആശയങ്ങൾ, പ്രചാരണ രൂപകൽപ്പനകൾ, ക്യാമ്പയിനുകൾ, സഹായസാമഗ്രികൾ എന്നിവ ഒരുമിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന ഡിജിറ്റൽ ശേഖരമാണിത്.

സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും നഗര തദ്ദേശസ്ഥാപനങ്ങൾക്കും ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റു വിഭാഗങ്ങൾക്കും നേരിട്ട് ഉപയോഗിക്കാവുന്ന ആശയവിനിമയ സാമഗ്രികളും പുതിയ പ്രചാരണ ആശയങ്ങളും ബോധവത്കരണ സാമഗ്രികളും ലഭിക്കും. അറിവ് പങ്കുവെക്കാനും വിജയകരമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ മറ്റു സ്ഥലങ്ങളിൽ ആവർത്തിക്കാനും ജനങ്ങളെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള ആശയവിനിമയം നടത്താനും ഈ സംവിധാനം സഹായിക്കും. ശുചിത്വത്തെ ശീലവും ജീവിതരീതിയുമാക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം.

സർക്കാർ ഓഫീസിലും പുനരുപയോഗത്തിന് തുടക്കം

സ്വച്ഛത ഹി സേവ 2026ന്റെ ഭാഗമായി ന്യൂഡൽഹിയിലെ സങ്കൽപ് ഭവനിൽ ഉപയോഗം കുറയ്ക്കൽ, പുനരുപയോഗം, പുനഃചംക്രമണം എന്നിവയ്ക്കുള്ള കേന്ദ്രം മനോഹർ ലാൽ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. കേന്ദ്ര മന്ത്രാലയത്തിന്റെ ഓഫീസിലെ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ കേന്ദ്രമായാണ് ഇത് വിഭാവനം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.

സർക്കാർ ഓഫീസുകളിൽ വിഭവങ്ങൾ കരുതലോടെ ഉപയോഗിക്കുക, സാധനങ്ങൾ വീണ്ടും ഉപയോഗിക്കുക, ഉപേക്ഷിക്കുന്ന വസ്തുക്കളിൽനിന്ന് ഉപയോഗപ്രദമായ വിഭവങ്ങൾ വീണ്ടെടുക്കുക, അവ വീണ്ടും ഉപയോഗചക്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരിക എന്നിവ കേന്ദ്രം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കും.

നഗരശുചിത്വത്തിൽ മുന്നേറ്റമുണ്ടാക്കാൻ പുതിയ ആശയങ്ങൾക്കും പരസ്പര പഠനത്തിനും പ്രവർത്തനശേഷി വർധിപ്പിക്കലിനുമാണ് മന്ത്രാലയം ഊന്നൽ നൽകുന്നത്. പ്രതിസന്ധികളെ നേരിടാൻ കഴിയുന്ന, ഭാവിയിലെ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് സജ്ജമായ നഗരങ്ങളാണ് ലക്ഷ്യം. വികസിത ഭാരത് 2047ലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ ശാസ്ത്രീയ മാലിന്യപരിപാലനവും ചാക്രിക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയും സുസ്ഥിര നഗരസംവിധാനങ്ങളും വഴി മാലിന്യമുക്ത നഗരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനാണ് ശ്രമം.