.ന്യൂഡൽഹി  / 2026 / ഓഗസ്റ്റ് 23

ഹിന്ദിയിലെ ജനപ്രിയ ശാസ്ത്ര മാസികയായ ‘വിജ്ഞാൻ പ്രഗതി’യുടെ 75 വർഷം ആഘോഷിച്ച് സി.എസ്.ഐ.ആർ.-നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ് കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ ആൻഡ് പോളിസി റിസർച്ച് പ്ലാറ്റിനം ജൂബിലി ചടങ്ങ് സംഘടിപ്പിച്ചു. 1952-ൽ ആരംഭിച്ച മാസിക ശാസ്ത്രീയ വിവരങ്ങൾ ലളിതവും എല്ലാവർക്കും മനസ്സിലാകുന്ന രീതിയിലും ജനങ്ങളിലെത്തിക്കാൻ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു. ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവവും ബോധവത്കരണവും വളർത്തുകയും ശാസ്ത്ര നേട്ടങ്ങൾ സമൂഹവുമായി പങ്കുവെക്കുകയും ചെയ്ത മാസികയുടെ പാരമ്പര്യവും പുതിയ കാലത്തെ ശാസ്ത്ര ആശയവിനിമയ രീതികളും ചടങ്ങിൽ ചർച്ചയായി. നളന്ദ സർവകലാശാല വൈസ് ചാൻസലർ പ്രൊഫ. സച്ചിൻ ചതുർവേദി മുഖ്യാതിഥിയായി പങ്കെടുത്തു.

ശാസ്ത്രം ജനങ്ങളിലേക്ക് ലളിതമായി

സി.എസ്.ഐ.ആർ.-എൻ.ഐ.എസ്.സി.പി.ആർ. ഡയറക്ടർ ഡോ. ഗീത വാണി രായസം അതിഥികളെ സ്വാഗതം ചെയ്തു. ‘വിജ്ഞാൻ പ്രഗതി’യുടെ 75 വർഷത്തെ യാത്ര അഭിമാനകരമാണെന്ന് അവർ പറഞ്ഞു. ഓരോ കാലഘട്ടത്തിലും ശാസ്ത്ര ആശയവിനിമയം ശക്തിപ്പെടുത്താൻ മാസികയ്ക്ക് കഴിഞ്ഞു. ലളിതവും എല്ലാവർക്കും വായിച്ചറിയാവുന്നതുമായ ഹിന്ദിയിൽ ശാസ്ത്രം ജനങ്ങളിലെത്തിക്കാനും ശാസ്ത്രീയ ബോധം വളർത്താനും മാസിക നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചതായും അവർ പറഞ്ഞു.

മുൻ ആരോഗ്യ ഗവേഷണ വകുപ്പ് സെക്രട്ടറിയും ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ ഗവേഷണ കൗൺസിലിന്റെ മുൻ ഡയറക്ടർ ജനറലുമായ ഡോ. വിശ്വ മോഹൻ കറ്റോച്ച് രാജ്യത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയവും വ്യാവസായികവുമായ പുരോഗതിയിലും സാമൂഹിക മാറ്റങ്ങളിലും സി.എസ്.ഐ.ആറിന്റെ പങ്ക് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള ഫലപ്രദമായ സമീപനമാണ് ശാസ്ത്രമെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവത്തിന്റെ പ്രാധാന്യവും ‘വിജ്ഞാൻ പ്രഗതി’യുടെ സംഭാവനയും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു.

സ്വാതന്ത്ര്യത്തിൽ നിന്ന് വികസിത ഇന്ത്യയിലേക്ക്

ന്യൂഡൽഹിയിലെ ഇന്ത്യ ഹാബിറ്റാറ്റ് സെന്റർ ഡയറക്ടർ പ്രൊഫ. കെ.ജി. സുരേഷ്, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം, 1952-ൽ ‘വിജ്ഞാൻ പ്രഗതി’യുടെ തുടക്കം, 2047-ലെ വികസിത ഇന്ത്യ എന്ന ലക്ഷ്യം എന്നിവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വിശദീകരിച്ചു. ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവം വളർത്തണമെന്ന ഭരണഘടനയുടെ ആത്മാവിനൊത്ത് 75 വർഷമായി മാസിക ശാസ്ത്ര ആശയവിനിമയത്തിനും ശാസ്ത്രീയ ബോധവത്കരണത്തിനും തുടർച്ചയായി സംഭാവന നൽകിയതായി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. സി.എസ്.ഐ.ആർ.-എൻ.ഐ.എസ്.സി.പി.ആറിലെ പോപ്പുലർ സയൻസ് ഡിവിഷൻ മേധാവി സി.ബി. സിങ് പരിപാടിയുടെ രൂപരേഖയും മാസികയുടെ 75 വർഷത്തെ യാത്രയും അവതരിപ്പിച്ചു.

പ്രധാന ചടങ്ങിന് മുന്നോടിയായി ഓഗസ്റ്റ് 21-ന് സി.എസ്.ഐ.ആർ.-എൻ.ഐ.എസ്.സി.പി.ആറിൽ ശിൽപശാലയും സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഡൽഹിയിലെ വിവിധ സ്കൂളുകളിൽ നിന്നായി 50-ലധികം വിദ്യാർഥികൾ പങ്കെടുത്തു. ശാസ്ത്ര എഴുത്തുകാരി നേഹ ത്രിപാഠി ശാസ്ത്രകവിതാ രചനയും കാർട്ടൂൺ തയ്യാറാക്കലുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രായോഗിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തി. ‘ജിജ്ഞാസ’ ശാസ്ത്ര ക്വിസിലും കുട്ടികൾ പങ്കെടുത്തു. മുൻ സയന്റിസ്റ്റ്-എഫും ശാസ്ത്ര ആശയവിനിമയ പ്രവർത്തകനുമായ ഡോ. ബി.കെ. ത്യാഗി ‘ശാസ്ത്രകഥകളുടെ ആവേശകരമായ ലോകം’ എന്ന വിഷയത്തിൽ കുട്ടികളുമായി സംവദിച്ചു. ശാസ്ത്രവും ഭാവനയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും അദ്ദേഹം പരിചയപ്പെടുത്തി. പങ്കെടുത്തവർക്ക് സർട്ടിഫിക്കറ്റുകളും വിതരണം ചെയ്തു.

പ്രത്യേക പതിപ്പുകളും പുസ്തകങ്ങളും പുറത്തിറക്കി

പ്രധാന ചടങ്ങിൽ ‘വിജ്ഞാൻ പ്രഗതി’യുടെ 2026 ഓഗസ്റ്റ് പ്രത്യേക പതിപ്പ് പുറത്തിറക്കി. സി.എസ്.ഐ.ആർ.-എൻ.ഐ.എസ്.സി.പി.ആർ. പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളായ ‘മാനവ് സ്വാസ്ഥ്യ ഔർ നിരോഗി ജീവൻ’, ‘റോമാഞ്ചക് വിജ്ഞാൻ കഥായേൻ’ എന്നിവയും സ്ഥാപനത്തിന്റെ ദ്വിഭാഷാ വിവരപുസ്തികകളും പുറത്തിറക്കി. ‘വിജ്ഞാൻ പ്രഗതി @75’ ശാസ്ത്രകഥ, ശാസ്ത്ര കാർട്ടൂൺ മത്സരങ്ങളുടെ ഫലങ്ങളും പ്രഖ്യാപിച്ചു. മാസികയെക്കുറിച്ചുള്ള വീഡിയോ പ്രദർശിപ്പിക്കുകയും എഡിറ്റോറിയൽ, ഡിസൈൻ ടീമുകളെ ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു.

‘വിജ്ഞാൻ പ്രഗതിയുടെ 75 വർഷം: പാരമ്പര്യം, സംവാദം, ഭാവി’ എന്ന വിഷയത്തിൽ പാനൽ ചർച്ചയും നടന്നു. സി.എസ്.ഐ.ആർ. ജോയിന്റ് സെക്രട്ടറി മഹേന്ദ്ര കുമാർ ഗുപ്ത അധ്യക്ഷത വഹിച്ചു. ‘വിജ്ഞാൻ പ്രഗതി’ എഡിറ്ററും സയന്റിസ്റ്റ്-ഡിയുമായ ഡോ. മനീഷ് മോഹൻ ഗോർ ചർച്ച നയിച്ചു. ‘കാർട്ടൂണുകൾക്കും ശാസ്ത്രം വിശദീകരിക്കാം’ എന്ന വിഷയത്തിൽ ഡോ. പ്രദീപ് ശ്രീവാസ്തവയും ‘ശാസ്ത്ര എഴുത്തിലെ മനുഷ്യ സൃഷ്ടിപരതയും യന്ത്രബുദ്ധിയും’ എന്ന വിഷയത്തിൽ ഡോ. മുകേഷ് എ. പണ്ടും അഭിപ്രായങ്ങൾ പങ്കുവെച്ചു. സൃഷ്ടിപരത, ദൃശ്യ മാധ്യമങ്ങൾ, മനുഷ്യ സൃഷ്ടിപരത, ശാസ്ത്ര ആശയവിനിമയത്തിലെ കൃത്രിമ ബുദ്ധിയുടെ പങ്ക് എന്നിവ ചർച്ചയായി.

പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾക്കൊത്ത് മാറണം

ഇന്ത്യൻ വിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പിലെ ജോയിന്റ് ഡയറക്ടറും മൗറീഷ്യസിലെ വേൾഡ് ഹിന്ദി സെക്രട്ടേറിയറ്റിന്റെ മുൻ ഡെപ്യൂട്ടി സെക്രട്ടറി ജനറലുമായ ഡോ. ശുഭങ്കർ മിശ്ര പ്രത്യേക അതിഥി പ്രസംഗം നടത്തി. സി.എസ്.ഐ.ആർ.-എൻ.ഐ.എസ്.സി.പി.ആർ. സയന്റിസ്റ്റ്-ജിയും പ്ലാറ്റിനം ജൂബിലി സംഘാടക സമിതി ചെയർമാനുമായ ഡോ. നരേഷ് കുമാർ സമാപന പ്രസംഗം നടത്തി.

‘വിജ്ഞാൻ പ്രഗതി’ എഡിറ്റർ ഡോ. മനീഷ് മോഹൻ ഗോർ അതിഥികൾക്ക് നന്ദി അറിയിച്ചു. എഴുത്തുകാരനേക്കാൾ ലേഖനത്തിനും അതിന്റെ നിലവാരത്തിനുമാണ് മാസിക പ്രാധാന്യം നൽകുന്നതെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. സമൂഹത്തിന് പ്രയോജനപ്പെടുന്ന നിലവാരമുള്ളതും വായനക്കാരെ ആകർഷിക്കുന്നതുമായ വിഷയങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതാണ് മാസികയുടെ ജനപ്രീതിയുടെ പ്രധാന കാരണങ്ങളിലൊന്നെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. വർഷങ്ങളായി വിവിധ സൃഷ്ടിപരമായ അവതരണരീതികളിലൂടെ ശാസ്ത്രീയ അറിവ് വായനക്കാരിലെത്തിക്കാൻ മാസികയ്ക്ക് കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.

സി.എസ്.ഐ.ആർ.-എൻ.ഐ.എസ്.സി.പി.ആറിലെ ശാസ്ത്രജ്ഞർ, ഉദ്യോഗസ്ഥർ, വിദ്യാർഥികൾ, ജീവനക്കാർ എന്നിവർ പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുത്തു. ശാസ്ത്ര ആശയവിനിമയം കൂടുതൽ ഫലപ്രദവും എല്ലാവരെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമായിരിക്കണമെന്നും പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾക്കും പുതിയ മാധ്യമങ്ങൾക്കും അനുയോജ്യമായി അത് മാറണമെന്നും പ്രസംഗകർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. ‘വിജ്ഞാൻ പ്രഗതി’ അസോസിയേറ്റ് എഡിറ്റർ ശുഭദ കപിൽ പരിപാടി നിയന്ത്രിച്ചു.