ജൽ ജീവൻ മിഷൻ 2.0 പരിശീലനത്തിന് പുതിയ രൂപരേഖ; ദേശീയ ശിൽപ്പശാല നടത്തി

ന്യൂഡൽഹി  / 2026 / ഓഗസ്റ്റ്21

ജൽ ജീവൻ മിഷൻ 2.0യുടെ ഭാഗമായി ഗ്രാമതലത്തിലുള്ള ശേഷിവികസനം ശക്തമാക്കാൻ ജലശക്തി മന്ത്രാലയത്തിലെ കുടിവെള്ള-ശുചിത്വ വകുപ്പ് ദേശീയ ശിൽപ്പശാല സംഘടിപ്പിച്ചു. ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ, ഗ്രാമ ജല-ശുചിത്വ സമിതികൾ, സുജലം ശക്തി ഗ്രൂപ്പുകൾ എന്നിവർക്കായുള്ള പരിശീലനരീതികൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിനായിരുന്നു വിവിധ പങ്കാളികളെ ഉൾപ്പെടുത്തിയ കൂടിയാലോചന. സംസ്ഥാന-കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലെ പ്രതിനിധികൾ, ഗ്രാമീണ ജല-ശുചിത്വ പങ്കാളികൾ, പരിശീലന സ്ഥാപനങ്ങൾ, മറ്റ് പ്രധാന പങ്കാളികൾ എന്നിവർ പങ്കെടുത്തു. ഗ്രാമീണ കുടിവെള്ള സേവനങ്ങളുടെ ദീർഘകാല നിലനിൽപ്പ് ഉറപ്പാക്കാൻ പരിശീലനത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കവും പഠിപ്പിക്കുന്ന രീതിയും പ്രായോഗിക ഉപയോഗവും മെച്ചപ്പെടുത്തുകയാണ് ലക്ഷ്യം.

പരിശീലനം ഗ്രാമതല ആവശ്യങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമാക്കും

ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് പ്രതിനിധികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗ്രാമതല പ്രവർത്തകർക്കായി തയ്യാറാക്കിയ ശേഷിവികസന പരിശീലനഘടകങ്ങൾ ശിൽപ്പശാലയിൽ പരിശോധിച്ചു. വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലെയും അനുഭവങ്ങളും ഗ്രാമതല യാഥാർഥ്യങ്ങളും പരിഗണിച്ച് ഉള്ളടക്കം, പരിശീലനരീതി, പ്രായോഗിക ഉപയോഗം എന്നിവ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ചർച്ച ചെയ്തു. ഇതിലൂടെ പരിശീലനഘടകങ്ങൾ അന്തിമമാക്കി ജൽ ജീവൻ മിഷൻ 2.0യുടെ കീഴിൽ ഫലപ്രദമായി നടപ്പാക്കാനാണ് ലക്ഷ്യമിടുന്നത്.

അടിസ്ഥാനസൗകര്യം മാത്രം പോരെന്ന് കമൽ കിഷോർ സോൻ

ദേശീയ ജൽ ജീവൻ മിഷൻ അഡീഷണൽ സെക്രട്ടറിയും മിഷൻ ഡയറക്ടറുമായ കമൽ കിഷോർ സോൻ ജൽ ജീവൻ മിഷൻ 2.0യിൽ ശേഷിവികസനത്തിന് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നതായി പറഞ്ഞു. ഗ്രാമീണ കുടിവെള്ള സേവനങ്ങൾ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കാൻ അടിസ്ഥാനസൗകര്യം മാത്രം മതിയാകില്ലെന്നും അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾക്കും പ്രാദേശിക പങ്കാളികൾക്കും ഗ്രാമത്തിലെ ജലവിതരണ സംവിധാനങ്ങൾ കാര്യക്ഷമമായി കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ ആവശ്യമായ അറിവും കഴിവും സ്ഥാപനപരമായ പിന്തുണയും നൽകണമെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. വ്യക്തമായ ചുമതലകൾ, ജനപങ്കാളിത്തം, ശക്തമായ സാങ്കേതിക പിന്തുണാ സംവിധാനം എന്നിവ ഗ്രാമീണ കുടുംബങ്ങൾക്ക് സ്ഥിരമായും സുരക്ഷിതമായും വിശ്വസനീയമായും കുടിവെള്ളം ലഭിക്കാൻ നിർണായകമാണെന്നും വ്യക്തമാക്കി.

ലളിതവും പ്രായോഗികവുമായ പരിശീലനത്തിന് നിർദേശം

പരിശീലനഘടകങ്ങൾ ലളിതവും പ്രായോഗികവും നേരിട്ട് ഉപയോഗിക്കാവുന്നതുമായിരിക്കണമെന്ന് കമൽ കിഷോർ സോൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഗ്രാമതല പങ്കാളികളുടെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നായിരിക്കണം ശേഷിവികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തേണ്ടത്. പരിശീലനത്തിൽ പഠിക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ ദൈനംദിന പ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റാൻ കഴിയണമെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. പങ്കെടുത്തവരുടെ കൂട്ടായ അനുഭവവും വൈദഗ്ധ്യവും ജൽ ജീവൻ മിഷൻ 2.0യ്ക്ക് സമഗ്രവും ഭാവിയിലേക്ക് അനുയോജ്യവുമായ ശേഷിവികസന സംവിധാനം രൂപപ്പെടുത്താൻ സഹായിക്കുമെന്ന വിശ്വാസവും അദ്ദേഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു.

ജലസ്രോതസ്സുമുതൽ സാമ്പത്തിക നടത്തിപ്പ് വരെ

ജോയിന്റ് സെക്രട്ടറി സ്വാതി മീന നായിക് ശിൽപ്പശാലയുടെ ലക്ഷ്യങ്ങളും പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന ഫലങ്ങളും വിശദീകരിച്ചു. സ്ഥിരവും വിശ്വസനീയവുമായ ഗ്രാമീണ കുടിവെള്ള സേവനം ഉറപ്പാക്കാൻ ശക്തമായ ശേഷിവികസന സംവിധാനം വേണമെന്ന് അവർ പറഞ്ഞു. ജലവിതരണ സംവിധാനങ്ങളുടെ ദീർഘകാല വിജയം അടിസ്ഥാനസൗകര്യത്തെ മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നതല്ല. പ്രാദേശിക സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും സമൂഹത്തിന്റെയും കഴിവും പ്രധാനമാണെന്ന് അവർ വ്യക്തമാക്കി. ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ, സമൂഹ സ്ഥാപനങ്ങൾ, സാങ്കേതിക സഹായ ഏജൻസികൾ എന്നിവയുടെ ചുമതലകൾ വ്യക്തമായിരിക്കണം. ജലസ്രോതസ്സുകളുടെ നിലനിൽപ്പ്, ജലഗുണനിലവാരം, പ്രവർത്തനവും പരിപാലനവും, സാമ്പത്തിക നടത്തിപ്പ്, സമൂഹപങ്കാളിത്തം എന്നിവ പരിശീലനത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങളായിരിക്കണമെന്നും അവർ പറഞ്ഞു. പ്രാദേശിക ജലസ്രോതസ്സുകളുടെ നടത്തിപ്പിലും സംരക്ഷണത്തിലും സമൂഹം സജീവ പങ്കാളികളാകണമെന്നും ആവശ്യപ്പെട്ടു.

ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനത്തിനും എട്ട് പരിശീലനഘടകങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം

ജൽ ജീവൻ മിഷൻ 2.0യുടെ ഡിജിറ്റൽ പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഭാഗമായി ജോലികളുടെ പുരോഗതി പിന്തുടരാനും നിരീക്ഷണം നടത്താനും ഉത്തരവാദിത്വം ഉറപ്പാക്കാനും പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിച്ച ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനം വേണമെന്ന് സ്വാതി മീന നായിക് പറഞ്ഞു. ഡിജിറ്റൽ ഉപകരണങ്ങൾ സേവനനടത്തിപ്പ് ശക്തമാക്കുകയും എല്ലാ തലങ്ങളിലും വിവരങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ തീരുമാനമെടുക്കാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുമെന്നും അവർ വ്യക്തമാക്കി. സാങ്കേതിക സഹായവും സ്ഥാപന പിന്തുണയും ഉറപ്പാക്കിയുള്ള തുടർച്ചയായ ശേഷിവികസനം ഗ്രാമതലത്തിലെ സ്ഥിരമായ ജലസേവനത്തിന് നിർണായകമാണെന്നും പറഞ്ഞു. ദേശീയ ജൽ ജീവൻ മിഷൻ തയ്യാറാക്കിയ എട്ട് പരിശീലന-ശേഷിവികസന ഘടകങ്ങളെക്കുറിച്ചും പങ്കെടുത്തവർക്ക് വിശദീകരിച്ചു. സംഘങ്ങളായി നടത്തിയ കൂടിയാലോചനയിൽ ഇവയുടെ പ്രസക്തി, പ്രായോഗികത, കൂടുതൽ വ്യാപിപ്പിക്കാനുള്ള സാധ്യത എന്നിവ പരിശോധിച്ച് മെച്ചപ്പെടുത്തലുകൾ നിർദേശിച്ചു. പുതിയ ശേഷിവികസന ആവശ്യങ്ങൾ കണ്ടെത്തി പരിശീലനരൂപരേഖ ശക്തമാക്കാനുള്ള ശുപാർശകളും തയ്യാറാക്കി. ശേഷിവികസന സംവിധാനം കൂടുതൽ ശക്തമാക്കാനും സമഗ്രവും ഭാവിയിലേക്ക് അനുയോജ്യവുമായ രൂപരേഖ വികസിപ്പിക്കാനും പങ്കാളികൾ ധാരണയിലെത്തി. കൂടിയാലോചനയിൽ ഉയർന്ന നിർദേശങ്ങൾ പരിശീലനഘടകങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനും സംസ്ഥാനങ്ങളിലും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലും നടപ്പാക്കാനുള്ള ശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്നതിനും ഉപയോഗിക്കും.