ന്യൂഡൽഹി / 2026 / ഓഗസ്റ്റ് 21
ഡൽഹിയുടെ അടുത്ത ഇരുപത് വർഷത്തെ നഗരവികസനത്തിന് വഴികാട്ടിയായ ഡൽഹി മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ 2047 കേന്ദ്ര ഭവന-നഗരകാര്യ, വൈദ്യുതി മന്ത്രി മനോഹർ ലാൽ പുറത്തിറക്കി. ഡൽഹി ലെഫ്റ്റനന്റ് ഗവർണർ തരൺജിത് സിങ് സന്ധുവും മുഖ്യമന്ത്രി രേഖ ഗുപ്തയും ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. നഗരത്തിലെ ഭാവിയിലുള്ള ഭവനാവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ ഏകദേശം 40 ലക്ഷം പുതിയ വിലകുറഞ്ഞ വീടുകൾ സൃഷ്ടിക്കുകയാണ് പദ്ധതിയുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം. വർധിച്ചുവരുന്ന ജനസംഖ്യ, ഗതാഗത ആവശ്യങ്ങൾ, മലിനീകരണം, പഴയ താമസമേഖലകളുടെ പുനർവികസനം എന്നിവ പരിഗണിച്ചാണ് പദ്ധതി തയ്യാറാക്കിയിരിക്കുന്നത്.
40 ലക്ഷം വീടുകൾ; പുനർവികസനത്തിന് ഇളവുകൾ
നിലവിലുള്ള ഗ്രൂപ്പ് ഹൗസിങ്, ഡൽഹി വികസന അതോറിറ്റി ഭവനങ്ങൾ, സർക്കാർ ഭവനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പുനർവികസനത്തിന് വേണ്ട കുറഞ്ഞ ഭൂവിസ്തീർണം 40,000 ചതുരശ്ര മീറ്ററിൽ നിന്ന് 3,000 ചതുരശ്ര മീറ്ററായി കുറയ്ക്കും. ഇതിലൂടെ ഏകദേശം ഏഴ് ലക്ഷം അധിക വീടുകൾ ലഭിക്കുമെന്നാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. മെട്രോ ഇടനാഴികളിലെ ഗതാഗതകേന്ദ്രിത വികസന മേഖലകളിൽ ഏകദേശം 18 ലക്ഷം വിലകുറഞ്ഞ വീടുകൾ ലക്ഷ്യമിടുന്നു. ചേരികളിലെ 17 ലക്ഷത്തിലധികം താമസക്കാർക്ക് മെച്ചപ്പെട്ട വീടുകൾ ഒരുക്കും. 5,000 ചതുരശ്ര മീറ്ററോ അതിലധികമോ വിസ്തീർണമുള്ള വ്യവസായ പ്ലോട്ടുകളിൽ തൊഴിലാളികളുടെ താമസസൗകര്യത്തിന് 15 ശതമാനം അധിക ഫ്ലോർ ഏരിയ റേഷ്യോ അനുവദിക്കും. ഉയർന്ന സാന്ദ്രതയുള്ള ഇടനാഴികളിലും വിലകുറഞ്ഞ വീടുകൾ വികസിപ്പിക്കും. വിദ്യാർഥികൾ, ജോലി ചെയ്യുന്നവർ, കുടിയേറ്റ തൊഴിലാളികൾ, കുറഞ്ഞ വരുമാനക്കാർ എന്നിവർക്കായുള്ള വാടകവീടുകൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാൻ 50 ശതമാനം ഫ്ലോർ ഏരിയ റേഷ്യോ പ്രോത്സാഹനവും നൽകും.
ലാൻഡ് പൂളിങ് നയത്തിലൂടെ ഏകദേശം 200 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ പ്രദേശത്ത് ആസൂത്രിത നഗരവികസനം നടത്തി 12 ലക്ഷം പുതിയ വീടുകളും 600 കിലോമീറ്റർ റോഡ് ശൃംഖലയും സൃഷ്ടിക്കും. 30 മീറ്ററും അതിലധികവും വീതിയുള്ള റോഡുകൾ ഡൽഹി വികസന അതോറിറ്റി മുൻകൂട്ടി വികസിപ്പിക്കുന്ന അടിസ്ഥാനസൗകര്യ കേന്ദ്രീകൃത മാതൃകയാണ് സ്വീകരിക്കുക. ടൗൺ പ്ലാനിങ് പദ്ധതികൾ ഉൾപ്പെടെ വിവിധ നടപ്പാക്കൽ മാതൃകകൾ ഉപയോഗിക്കും. കുറഞ്ഞത് 20 ഹെക്ടർ വിസ്തീർണമുള്ള മേഖലകളിൽ ഭൂമി കൂട്ടിച്ചേർത്ത് വേഗത്തിൽ വികസനം നടപ്പാക്കും. യു.ഇ.ആർ.-രണ്ടിനോട് ചേർന്ന 250 മീറ്റർ വീതിയുള്ള ഉയർന്ന സാന്ദ്രതാ ഇടനാഴികളിൽ ഫ്ലോർ ഏരിയ റേഷ്യോ 400 വരെ അനുവദിക്കാനും വ്യവസ്ഥയുണ്ട്. ഗാഡി ഖസ്രോ, ഇബ്രാഹിംപുർ ഗ്രാമങ്ങളിലെ സോൺ പി-രണ്ടിലെ സെക്ടർ എട്ട് ബി നടപ്പാക്കലിന് തയ്യാറായ ആദ്യ വിജ്ഞാപിത മേഖലയാണ്.
വ്യാപാരകേന്ദ്രങ്ങളും വ്യവസായമേഖലകളും മാറും
കുറഞ്ഞത് 1,000 ചതുരശ്ര മീറ്റർ വിസ്തീർണമുള്ള വാണിജ്യകേന്ദ്രങ്ങളുടെ പുനർവികസനത്തിന് അധിക ഫ്ലോർ ഏരിയ റേഷ്യോ അനുവദിക്കും. 30 മീറ്ററോ അതിലധികമോ വീതിയുള്ള റോഡുകൾക്കരികിൽ മിശ്ര ഉപയോഗ വികസനം അനുവദിച്ച് താഴത്തെ നിലയിലും അതിന് താഴെയുള്ള ആദ്യ നിലയിലും വാണിജ്യപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് അവസരം നൽകും. ആധുനിക വ്യവസായ പാർക്കുകൾക്ക് കൂടുതൽ ഇളവുള്ള സോണിങ് കൊണ്ടുവരും. വലിയ റീട്ടെയിൽ സ്ഥാപനങ്ങൾ, ഇ-കൊമേഴ്സ്, വെയർഹൗസിങ് എന്നിവ വ്യവസായമേഖലകളിൽ അനുവദിക്കും. സഹപ്രവർത്തന കേന്ദ്രങ്ങൾ, ഡാറ്റാ സെന്ററുകൾ, സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾ എന്നിവയ്ക്കും ഇടമൊരുക്കും.
ഡൽഹിയിലെ ഏകദേശം 1,500 പൈതൃക സ്വത്തുക്കൾ സംരക്ഷിക്കാൻ സാംസ്കാരിക വിഭവ പരിപാലന പദ്ധതികൾ തയ്യാറാക്കും. ചരിത്രസ്വഭാവം നിലനിർത്തി പൈതൃക കെട്ടിടങ്ങളെ ഹോട്ടൽ, മ്യൂസിയം, ഓഫീസ്, ലൈബ്രറി, സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കായി പുനരുപയോഗിക്കാം. ആദ്യമായി പൈതൃക പ്രോത്സാഹനമായി 50 ട്രാൻസ്ഫറബിൾ ഡെവലപ്മെന്റ് റൈറ്റ്സ് അനുവദിക്കും. യമുന പ്രളയതടത്തിലെ ഏകദേശം 1,700 ഹെക്ടർ പ്രദേശം 13 പ്രധാന പദ്ധതികളിലൂടെ സംരക്ഷിക്കുകയും പരിസ്ഥിതി പുനരുദ്ധാരണം നടത്തുകയും ചെയ്യും. യമുന തീരത്ത് 52 കിലോമീറ്റർ സൈക്കിൾ പാതയും സൃഷ്ടിക്കും. നരേലയിൽ 138 ഹെക്ടർ ഭൂമി സർക്കാർ-സ്വകാര്യ സർവകലാശാലകൾക്കായി മാറ്റിവച്ച് ലോകോത്തര വിദ്യാഭ്യാസകേന്ദ്രമാക്കും. ദ്വാരകയെ അന്താരാഷ്ട്ര പ്രവേശനകവാടവും നിക്ഷേപകേന്ദ്രവുമായി വികസിപ്പിച്ച് വിവരസാങ്കേതികവിദ്യ, സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾ, ഡാറ്റാ സെന്ററുകൾ, വ്യവസായ പാർക്കുകൾ തുടങ്ങിയവയ്ക്ക് അടിസ്ഥാനസൗകര്യം ഒരുക്കും.
ഗതാഗതം മുതൽ അനധികൃത കോളനികൾ വരെ
സംയോജിത ഗതാഗത സംവിധാനത്തിന്റെ ആസൂത്രണം, വികസനം, നയനടപ്പാക്കൽ എന്നിവയ്ക്കായി ഏകീകൃത മെട്രോപൊളിറ്റൻ ഗതാഗത അതോറിറ്റി രൂപപ്പെടുത്തും. മെട്രോ, പ്രാദേശിക അതിവേഗ ഗതാഗത സംവിധാനം, ബസ്, ഇടത്തരം പൊതുഗതാഗതം, നടപ്പാത, സൈക്കിൾ സൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ബഹുമുഖ ഗതാഗതകേന്ദ്രങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കും. യു.ഇ.ആർ.-ഒന്ന്, രണ്ട്, മൂന്ന് ഇടനാഴികൾ നഗരത്തിനകത്തെയും സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കിടയിലെയും ബന്ധം ശക്തമാക്കും. ഏകീകൃത പാർക്കിങ് ആസൂത്രണ സംവിധാനവും നടപ്പാക്കും. അനുമതികൾ ഓൺലൈനാക്കുകയും നടപടിക്രമങ്ങൾ ലളിതമാക്കുകയും ചെയ്യും. ഉപയോഗവിഭാഗങ്ങളുടെ എണ്ണം 133ൽ നിന്ന് 45 ആക്കും. താമസ, വാണിജ്യ, വ്യവസായ മേഖലകളിൽ കൂടുതൽ ഇളവ് നൽകുന്ന നെഗറ്റീവ് ലിസ്റ്റ് സമീപനവും വരും.
നാല് ഹെക്ടർ എന്ന മേഖലാതല നിബന്ധന ഒഴിവാക്കി പ്ലോട്ട് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള പുനർവികസനം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കും. വാണിജ്യ പുനർവികസനത്തിനുള്ള കുറഞ്ഞ പ്ലോട്ട് വിസ്തീർണം 1,000 ചതുരശ്ര മീറ്ററായി കുറയ്ക്കും. 1,511 അനധികൃത കോളനികളിലെ താമസകെട്ടിടങ്ങൾ നിലവിലുള്ള അവസ്ഥയിൽ തന്നെ ക്രമവത്കരിക്കും. ഇതിനായി ലേഔട്ട് പ്ലാൻ നിർബന്ധമല്ല. ഏകദേശം 45 ലക്ഷം താമസക്കാർക്ക് സ്വത്തവകാശ സുരക്ഷ വർധിക്കുമെന്നാണ് പദ്ധതി പറയുന്നത്. സുരക്ഷിതവും സജീവവുമായ ഇരുപത്തിനാലുമണിക്കൂർ നഗരം ലക്ഷ്യമിട്ട് സാംസ്കാരിക ഇടനാഴികളും ആസൂത്രണം ചെയ്യും.
ശുദ്ധമായ യമുനയും സാങ്കേതിക നഗരഭരണവും
ജലഗുണനിലവാരം ഉയർത്താനും യമുനയെ ശുചിയാക്കാനും മലിനജല ശുദ്ധീകരണ പ്ലാന്റുകളും മലിനജല ശൃംഖലയും വികസിപ്പിക്കും. ഊർജക്ഷമ കെട്ടിടങ്ങളും കുറഞ്ഞ കാർബൺ നഗരാസൂത്രണവും ഉപയോഗിച്ച് നെറ്റ് സീറോ വികസനം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കും. മേൽക്കൂര സൗരോർജം, മഴവെള്ള സംഭരണം, ജല പുനരുപയോഗം, മാലിന്യത്തെ വിഭവമാക്കുന്ന പദ്ധതികൾ, ഹരിത ഗതാഗതം എന്നിവയ്ക്കും പ്രാധാന്യം നൽകും. ഭൂമിശാസ്ത്ര വിവര സംവിധാനം അടിസ്ഥാനമാക്കിയ ആസൂത്രണവും ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളും വഴി സുതാര്യവും കാര്യക്ഷമവും ഡാറ്റാ അധിഷ്ഠിതവുമായ നഗരഭരണം ലക്ഷ്യമിടുന്നു.
വിനോദമേഖലകളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം മെച്ചപ്പെടുത്താനും പരിസ്ഥിതി ബന്ധം ശക്തമാക്കാനും ഗ്രീൻ കണക്ട് ശൃംഖല വരും. നഗരവനങ്ങൾ, ജൈവവൈവിധ്യ പാർക്കുകൾ, പരിസ്ഥിതി ഇടനാഴികൾ, തദ്ദേശീയ സസ്യത്തൈകൾ എന്നിവയിലൂടെ ഹരിതാവരണം വർധിപ്പിക്കും. തലസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭരണ-ചടങ്ങ് മേഖലയും ശക്തിപ്പെടുത്തും. കർത്തവ്യപഥ് ലോകോത്തര പൊതുസാംസ്കാരിക ഇടമായി പുനർവികസിപ്പിക്കും. ഏകദേശം 1.25 ലക്ഷം ചതുരശ്ര മീറ്റർ വിസ്തീർണമുള്ള യുഗേ യുഗീൻ ദേശീയ മ്യൂസിയവും വികസിപ്പിക്കും. ദേശീയ തലസ്ഥാന പ്രദേശത്തിന്റെ അതിർത്തി ഗ്രാമങ്ങളോടും വിജ്ഞാപനം ചെയ്ത 23 കുറഞ്ഞ സാന്ദ്രതാ ഗ്രാമങ്ങളോടും ചേർന്ന ഏകദേശം 150 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ പ്രദേശത്ത് നിയന്ത്രിത വികസന ചട്ടക്കൂട് കൊണ്ടുവരും. ലാൻഡ് പൂളിങ് മേഖലയിലെ പ്രധാന റോഡുകളുടെ തുടർച്ച ഉറപ്പാക്കി താമസ, വിനോദ, പൊതുസേവന, വാണിജ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ഏകീകൃത ആസൂത്രണരീതി അനുവദിക്കും.
ഡൽഹിയുടെ വർധിച്ചുവരുന്ന ജനസംഖ്യയും സമഗ്രവികസന ആവശ്യങ്ങളും കണക്കിലെടുത്താൽ മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ തലസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാവി രൂപപ്പെടുത്തുന്ന നാഴികക്കല്ലാകുമെന്ന് കേന്ദ്രമന്ത്രി മനോഹർ ലാൽ പറഞ്ഞു. പൊതുഗതാഗത ഇടനാഴികൾ ശക്തമാക്കാൻ ഗതാഗതകേന്ദ്രിത വികസന നയം ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. റെസിഡന്റ് വെൽഫെയർ അസോസിയേഷനുകൾ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത് നിലവിലുള്ള കോളനികൾ ആസൂത്രിതമായി പുനർവികസിപ്പിക്കാൻ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കും. പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ‘സപ്തധാര’ കാഴ്ചപ്പാടിനൊത്ത് ഉയരത്തിലേക്കുള്ള നഗരവികസനം, ഗതാഗതകേന്ദ്രിത വളർച്ച, ഗുണമേന്മയുള്ള ഭവനങ്ങൾ, വിജ്ഞാന-വിദ്യാഭ്യാസ-ആരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങൾ, പൈതൃക സംരക്ഷണം എന്നിവയ്ക്ക് പദ്ധതി ശക്തമായ രൂപരേഖ നൽകുന്നുവെന്ന് ലെഫ്റ്റനന്റ് ഗവർണർ തരൺജിത് സിങ് സന്ധു പറഞ്ഞു. പദ്ധതി കടലാസിൽ ഒതുങ്ങാതെ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതസൗകര്യം ഉയർത്തുന്ന ഫലങ്ങളായി മാറണമെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
മുഖ്യമന്ത്രി രേഖ ഗുപ്തയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഗ്രാമങ്ങൾ, അനധികൃത കോളനികൾ, പഴയ താമസകോളനികൾ, വിപണിമേഖലകൾ തുടങ്ങി ഡൽഹിയുടെ വിവിധ ആവശ്യങ്ങൾ പദ്ധതിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഉയർന്ന ഫ്ലോർ ഏരിയ റേഷ്യോ പുനർവികസനത്തിന് പുതിയ അവസരങ്ങൾ നൽകും. ലളിതമായ ചട്ടങ്ങൾ നഗരസൗകര്യങ്ങളുടെ വിപുലീകരണം എളുപ്പമാക്കും. ‘ചേരി ഉള്ളിടത്ത് വീട്’ എന്ന ആശയത്തിന് പദ്ധതി കൂടുതൽ ശക്തി നൽകുമെന്നും സ്ഥിരവീട് എന്ന ദരിദ്ര കുടുംബങ്ങളുടെ സ്വപ്നത്തിന് ഇത് സഹായിക്കുമെന്നും അവർ പറഞ്ഞു. വികസിത ഭാരതം 2047 എന്ന കാഴ്ചപ്പാടിനൊത്ത് ഡൽഹിയെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതും സുസ്ഥിരവും പ്രതിസന്ധികളെ അതിജീവിക്കാൻ കഴിയുന്നതുമായ ആഗോള മത്സരക്ഷമ തലസ്ഥാനമാക്കുകയാണ് പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം. നിലവിലുള്ള വികസിത പ്രദേശങ്ങളിൽ മേഖലാധിഷ്ഠിത പുനർവികസനവും പുതിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ റോഡ് അവകാശവീതി അടിസ്ഥാനമാക്കിയ ആസൂത്രണവുമാണ് സ്വീകരിക്കുക. നിലവിലുള്ള മേഖലകളിൽ ഗതാഗതകേന്ദ്രിത വികസനം, മിശ്ര ഉപയോഗം, അടിസ്ഥാനസൗകര്യ വർധന എന്നിവയ്ക്കും പുതിയ മേഖലകളിൽ ബന്ധിപ്പിച്ച റോഡ് ശൃംഖല, ലാൻഡ് പൂളിങ്, കുറഞ്ഞ സാന്ദ്രതാ വികസനം എന്നിവയ്ക്കും പ്രാധാന്യം നൽകും.
