ന്യൂഡൽഹി / 2026 / ജൂലൈ 31
രാജ്യത്തെ ഗ്രാമങ്ങളെ തുറസ്സായ മലമൂത്രവിസർജനമുക്ത നിലയിൽനിന്ന് മാലിന്യസംസ്കരണവും ദൃശ്യശുചിത്വവുമുള്ള ഒഡിഎഫ് പ്ലസ് മാതൃകാ ഗ്രാമങ്ങളാക്കി മാറ്റാനുള്ള സ്വച്ഛ് ഭാരത് മിഷൻ ഗ്രാമീൺ രണ്ടാംഘട്ടം 2020-21 മുതൽ 2026-27 വരെ നടപ്പാക്കുകയാണ്. സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളുടെയും സർക്കാരുകളാണ് പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. കേന്ദ്ര ജലശക്തി സഹമന്ത്രി വി. സോമണ്ണ ലോക്സഭയിൽ നൽകിയ എഴുത്തുപരമായ മറുപടിയിലാണ് വിവരങ്ങൾ അറിയിച്ചത്.
ഒഡിഎഫ് പ്ലസിന് മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങൾ
ശുചിത്വം സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ അധികാരപരിധിയിലുള്ള വിഷയമാണ്. കേന്ദ്ര സഹായത്തോടെ നടപ്പാക്കുന്ന പദ്ധതിയായ സ്വച്ഛ് ഭാരത് മിഷൻ ഗ്രാമീൺ രണ്ടാംഘട്ടം ഓരോ സംസ്ഥാനവും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശവും തങ്ങളുടെ ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലാണ് നടപ്പാക്കുന്നത്.
തുറസ്സായ മലമൂത്രവിസർജനമുക്ത നില നിലനിർത്തുന്നതിനൊപ്പം എല്ലാ ഗ്രാമങ്ങളിലും ഖര-ദ്രവ മാലിന്യസംസ്കരണ സംവിധാനങ്ങൾ ഒരുക്കുകയും ദൃശ്യശുചിത്വം ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുകയാണ് പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം.
ഒഡിഎഫ് നില നിലനിർത്തുകയും ഖരമാലിന്യസംസ്കരണമോ ദ്രവമാലിന്യസംസ്കരണമോ ഒരുക്കുകയും ചെയ്ത ഗ്രാമങ്ങളെ ‘ഒഡിഎഫ് പ്ലസ് ആസ്പയറിങ്’ വിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തും.
ഒഡിഎഫ് നില നിലനിർത്തി ഖര-ദ്രവ മാലിന്യസംസ്കരണ സംവിധാനങ്ങൾ രണ്ടും ഒരുക്കിയ ഗ്രാമങ്ങളാണ് ‘ഒഡിഎഫ് പ്ലസ് റൈസിങ്’ വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്നത്.
ഇവയ്ക്കൊപ്പം തെരുവുകളിൽ മാലിന്യം കുറവായിരിക്കുക, മലിനജലം കെട്ടിക്കിടക്കാതിരിക്കുക, പൊതുസ്ഥലങ്ങളിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യക്കൂമ്പാരങ്ങൾ ഇല്ലാതിരിക്കുക, ശുചിത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവര-വിദ്യാഭ്യാസ-ആശയവിനിമയ സന്ദേശങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിക്കുക തുടങ്ങിയ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കുന്ന ഗ്രാമങ്ങളെയാണ് ‘ഒഡിഎഫ് പ്ലസ് മോഡൽ’ വിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത്.
പത്ത് കോടിയിലധികം വീടുകളിൽ ശൗചാലയം
ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലെ കുടുംബങ്ങൾക്ക് ശൗചാലയ സൗകര്യം ലഭ്യമാക്കി 2019 ഒക്ടോബർ രണ്ടിനകം ഇന്ത്യയെ തുറസ്സായ മലമൂത്രവിസർജനമുക്തമാക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ 2014 ഒക്ടോബർ രണ്ടിനാണ് കേന്ദ്ര സർക്കാർ സ്വച്ഛ് ഭാരത് മിഷൻ ഗ്രാമീൺ ആരംഭിച്ചത്.
സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും നൽകിയ കണക്കനുസരിച്ച് 2014 മുതൽ 2019 വരെ പദ്ധതിയിലൂടെ പത്ത് കോടിയിലധികം വ്യക്തിഗത കുടുംബശൗചാലയങ്ങൾ നിർമിച്ചു.
ഇതോടെ ഗ്രാമീണ ശുചിത്വ പരിരക്ഷ 2014 ഒക്ടോബർ രണ്ടിലെ 39 ശതമാനത്തിൽനിന്ന് 100 ശതമാനമായി ഉയർന്നു. 2019ൽ രാജ്യത്തെ എല്ലാ ഗ്രാമങ്ങളും തുറസ്സായ മലമൂത്രവിസർജനമുക്ത നില കൈവരിച്ചതായി സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചു.
ഈ നേട്ടം നിലനിർത്തുന്നതിനും ഖര-ദ്രവ മാലിന്യസംസ്കരണ സംവിധാനങ്ങളും ദൃശ്യശുചിത്വവും ഉറപ്പാക്കി ഗ്രാമങ്ങളെ ഒഡിഎഫ് പ്ലസ് മാതൃകയിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നതിനുമാണ് രണ്ടാംഘട്ടം നടപ്പാക്കുന്നത്.
സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് സാമ്പത്തികവും സാങ്കേതികവുമായ സഹായം
ഗ്രാമീണ മേഖലകളിലെ ശുചിത്വവും ഖര-ദ്രവ മാലിന്യസംസ്കരണവും മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളുടെയും ശ്രമങ്ങൾക്ക് കേന്ദ്ര സർക്കാർ സാമ്പത്തികവും സാങ്കേതികവുമായ സഹായം നൽകുന്നുണ്ട്.
കുടിവെള്ള-ശുചിത്വ വകുപ്പിന്റെ കേന്ദ്രവിഹിതത്തിനും സംസ്ഥാനവിഹിതത്തിനും പുറമേ ധനകാര്യ കമ്മിഷൻ സഹായവും വിവിധ കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന പദ്ധതികളിലെ പണവും മാർഗനിർദേശങ്ങൾക്ക് അനുസരിച്ച് സംയോജിപ്പിക്കാം.
രണ്ടാംഘട്ടത്തിൽ ഓരോ ഘടകത്തിനോ പദ്ധതിക്കോ പ്രത്യേകമായോ അഭിലാഷ ജില്ലകൾക്കു മാത്രമായോ കുടിവെള്ള-ശുചിത്വ വകുപ്പ് പണം അനുവദിക്കുന്നില്ല. എന്നാൽ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾക്കും വാർഷിക പ്രവർത്തന പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി അഭിലാഷ ജില്ലകളിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രാദേശിക ആവശ്യത്തിന് അനുസരിച്ച് ശുചിത്വസൗകര്യങ്ങൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യാം.
സാമ്പത്തിക സഹായത്തിനു പുറമേ കുടിവെള്ള-ശുചിത്വ വകുപ്പ് പ്രവർത്തന മാർഗനിർദേശങ്ങളും ഉപദേശങ്ങളും നൽകുകയും പദ്ധതിയുടെ നടത്തിപ്പ് നിരീക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട്.
ഓൺലൈൻ സംവിധാനങ്ങളിലൂടെ നിരീക്ഷണം
രാജ്യത്തെ 34 സംസ്ഥാനങ്ങളിലെയും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളിലെയും പദ്ധതി പുരോഗതി നിരീക്ഷിക്കാൻ സ്വച്ഛ് ഭാരത് മിഷൻ ഗ്രാമീൺ പോർട്ടലും ഡാഷ്ബോർഡും മൊബൈൽ ആപ്ലിക്കേഷനുകളും ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.
ദേശീയ, സംസ്ഥാന, ജില്ലാ, ബ്ലോക്ക്, ഗ്രാമ തലങ്ങളിലെ പുരോഗതി കേന്ദ്രീകൃത പോർട്ടലും ഡാഷ്ബോർഡും വഴി നിരീക്ഷിക്കുന്നു. ഒഡിഎഫ് പ്ലസ് നില, വ്യക്തിഗത കുടുംബശൗചാലയങ്ങളുടെയും സാമൂഹിക ശുചിത്വ സമുച്ചയങ്ങളുടെയും നിർമാണം, ഖര-ദ്രവ മാലിന്യസംസ്കരണ ആസ്തികൾ, വിവര-വിദ്യാഭ്യാസ-ആശയവിനിമയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വിവരങ്ങൾ ഡാഷ്ബോർഡിൽ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.
വ്യക്തിഗത കുടുംബശൗചാലയങ്ങളുടെ ഭൂമിശാസ്ത്ര അടയാളപ്പെടുത്തലിനായി എംഎസ്ബിഎം ആപ്ലിക്കേഷനും സാമൂഹിക ശുചിത്വ സമുച്ചയങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഖര-ദ്രവ മാലിന്യസംസ്കരണ ആസ്തികളുടെ ഭൂമിശാസ്ത്ര അടയാളപ്പെടുത്തലിനായി എസ്ബിഎം 2.0 ആപ്ലിക്കേഷനും ഉപയോഗിക്കുന്നു. പദ്ധതിയിൽ നിർമിച്ച ആസ്തികളുടെ വിവരങ്ങളും എസ്ബിഎം 2.0 ആപ്ലിക്കേഷനിൽ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.
ഒഡിഎഫ് പ്ലസ് ഗ്രാമങ്ങൾക്കായി അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ നിർമിക്കുക മാത്രമല്ല രണ്ടാംഘട്ടത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. മികച്ച ശുചിത്വശീലങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാൻ ജനങ്ങളുടെ പെരുമാറ്റത്തിൽ മാറ്റമുണ്ടാക്കുകയും വേണം.
ഇതിനായി വിവര-വിദ്യാഭ്യാസ-ആശയവിനിമയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പദ്ധതിയുടെ അവിഭാജ്യഘടകമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. സ്ഥിരമായ പെരുമാറ്റമാറ്റത്തിനും ജനപങ്കാളിത്തത്തിനും ഇത് അടിത്തറയിടുകയും പദ്ധതിയിലൂടെ നിർമിച്ച ആസ്തികളുടെ സാമൂഹിക ഉടമസ്ഥാവകാശം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യും.
ശുചിത്വം സംസ്ഥാന വിഷയമായതിനാൽ ശുചിത്വം, ആരോഗ്യപരിപാലനം, മാലിന്യസംസ്കരണം എന്നിവ കേന്ദ്രീകരിച്ച് സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും ബോധവത്കരണ പരിപാടികൾ തയ്യാറാക്കി നടപ്പാക്കണം. വിവര-വിദ്യാഭ്യാസ-ആശയവിനിമയ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും ശേഷിവികസനത്തിനുമായി മൊത്തം പദ്ധതി ഫണ്ടിന്റെ അഞ്ചുശതമാനം വരെ ചെലവഴിക്കാം. ഇതിൽ രണ്ടുശതമാനം വരെ കേന്ദ്രതലത്തിലും മൂന്നുശതമാനം വരെ സംസ്ഥാന-ജില്ലാ തലത്തിലും വിനിയോഗിക്കാം.
സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കു നൽകിയ കേന്ദ്രവിഹിതം
2020-21 മുതൽ 2025-26 വരെയുള്ള സാമ്പത്തിക വർഷങ്ങളിൽ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾക്കും അനുവദിച്ച കേന്ദ്രവിഹിതം കോടി രൂപയിൽ ചുവടെ:
ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ — 7.07, 0, 0.29, 0.75, 1.60, 0
ആന്ധ്രപ്രദേശ് — 212.27, 58.26, 147.03, 0, 75.52, 166.45
അരുണാചൽപ്രദേശ് — 15.28, 4.10, 14.72, 15.81, 7.41, 4.51
അസം — 276.81, 256.78, 214.45, 389.77, 105.21, 163.46
ബിഹാർ — 88.56, 128.01, 711.49, 700, 166.51, 490.75
ഛത്തീസ്ഗഢ് — 68.43, 0, 177.54, 83.98, 0, 68.27
ദാദ്രാ നഗർ ഹവേലി, ദാമൻ ദിയു — 1.65, 0, 0, 0, 0, 0.57
ഗോവ — 0.23, 15.32, 25.18, 19.61, 9.70, 4.57
ഗുജറാത്ത് — 312.56, 171.36, 53.63, 109.61, 151.40, 249.30
ഹരിയാന — 80.60, 29.95, 0, 0, 25.11, 9.25
ഹിമാചൽപ്രദേശ് — 23.62, 41.95, 38.28, 42, 28.65, 46.71
ജമ്മു കശ്മീർ — 24.89, 120, 116.79, 241.33, 185, 158.75
ഝാർഖണ്ഡ് — 153.31, 0, 70.03, 50, 0, 66.79
കർണാടക — 126.31, 0, 155.84, 42.34, 95.27, 87.74
കേരളം — 103.73, 5.66, 74, 0, 11.66, 27.12
ലഡാക്ക് — 2.71, 3.56, 1.28, 5.75, 2.55, 8.39
ലക്ഷദ്വീപ് — 0, 0, 1.94, 0, 0, 0
മധ്യപ്രദേശ് — 291.48, 334.48, 184.56, 113.39, 121.05, 46.54
മഹാരാഷ്ട്ര — 276.75, 0, 0, 110.45, 189.14, 436.73
മണിപ്പൂർ — 17.51, 12.09, 12.86, 0, 0, 0
മേഘാലയ — 65.41, 36.56, 16.57, 20.81, 0, 45.28
മിസോറം — 14.05, 13.22, 9.84, 4.98, 8.84, 8.85
നാഗാലാൻഡ് — 22.17, 9.01, 19.72, 31.07, 20.69, 30
ഒഡിഷ — 58.92, 0, 0, 46.52, 111.26, 112.91
പുതുച്ചേരി — 0.11, 0, 0, 0, 0, 4.27
പഞ്ചാബ് — 65.94, 0, 42.05, 54.81, 41.30, 48.37
രാജസ്ഥാൻ — 229.26, 275.93, 288.78, 69.43, 98.18, 173.29
സിക്കിം — 6.15, 4.49, 5.79, 6.66, 7.60, 6.27
തമിഴ്നാട് — 162.89, 0, 78.47, 239.74, 99.56, 246.91
തെലങ്കാന — 46.86, 0, 0, 14.18, 9.56, 28.60
ത്രിപുര — 24.33, 17.14, 28.28, 35.79, 21.78, 56.73
ഉത്തർപ്രദേശ് — 800.32, 370.59, 910.23, 2506.71, 785.64, 577.50
ഉത്തരാഖണ്ഡ് — 50.69, 14.25, 37.29, 63.75, 8.89, 22.91
പശ്ചിമ ബംഗാൾ — 261.31, 135.45, 406.01, 720, 150.47, 512.45
ആകെ കേന്ദ്രവിഹിതം യഥാക്രമം 3892.17 കോടി, 2058.15 കോടി, 3842.94 കോടി, 5739.24 കോടി, 2539.55 കോടി, 3910.24 കോടി രൂപയാണ്.
