ഒഡിഷ | 2026 ജൂലൈ 17 |

രാവിലെ ജോലി തുടങ്ങിയത് പതിവുപോലെ തന്നെയായിരുന്നു. ഒരു വീടിന്റെ സെപ്റ്റിക് ടാങ്ക് വൃത്തിയാക്കാനായിരുന്നു രണ്ട് തൊഴിലാളികൾ എത്തിയത്. ടാങ്കിന്റെ കോൺക്രീറ്റ് മൂടി മാറ്റിയപ്പോൾ അകത്ത് നിന്ന് ദുർഗന്ധം വമിച്ചു. സുരക്ഷാ കയറോ ഓക്സിജൻ മാസ്കോ വിഷവാതകം അളക്കുന്ന ഉപകരണമോ ഒന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഒരാൾ പതുക്കെ ടാങ്കിനുള്ളിലേക്ക് ഇറങ്ങി. നിമിഷങ്ങൾക്കകം അയാൾ തലകറങ്ങി വീണു. മുകളിൽ നിന്നവർക്ക് ആദ്യം എന്താണ് സംഭവിച്ചതെന്ന് മനസ്സിലായില്ല. സഹപ്രവർത്തകൻ രക്ഷിക്കാൻ ഉടൻ അകത്തേക്ക് ചാടി. എന്നാൽ അതേ വിഷവാതകം അയാളെയും കീഴടക്കി. ഏതാനും നിമിഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ രണ്ടുപേരും ടാങ്കിനുള്ളിൽ അനങ്ങാതായി. പുറത്തുനിന്നവർ നിലവിളിച്ചെങ്കിലും ഒന്നും ചെയ്യാനായില്ല. അഗ്നിരക്ഷാസേനയും പോലീസും എത്തിയപ്പോഴേക്കും ഇരുവരുടെയും ജീവൻ നഷ്ടമായിരുന്നു. ഒരു ദിവസത്തെ കൂലിക്കായി ജോലിക്കിറങ്ങിയ രണ്ട് തൊഴിലാളികൾ സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങളുടെ അഭാവവും നിയമലംഘനവും ചേർന്നുണ്ടാക്കിയ മറ്റൊരു സെപ്റ്റിക് ടാങ്ക് ദുരന്തത്തിന്റെ ഇരകളായി മാറി. ഇത്തരത്തിലുള്ള മരണങ്ങൾ ഒറ്റപ്പെട്ട അപകടങ്ങളല്ല, രാജ്യത്ത് ആവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഗുരുതരമായ തൊഴിൽസുരക്ഷാ വീഴ്ചകളുടെ തുടർച്ചയാണെന്ന് ഈ സംഭവം വീണ്ടും ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

സെപ്റ്റിക് ടാങ്കുകളിൽ തുടരുന്ന മരണങ്ങൾ

ഒരു നിയമം കൊണ്ടുവന്നാൽ ഒരു ദുരാചാരം അവസാനിക്കുമോ?

പുസ്തകങ്ങളിൽ അതെ.

യാഥാർഥ്യത്തിൽ അല്ല.

രാജ്യത്ത് മാനുവൽ സ്കാവഞ്ചിങ് നിരോധിച്ചിട്ട് മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിലേറെയായി. 1993-ലാണ് ആദ്യ നിരോധന നിയമം വന്നത്. പിന്നീട് അതിന്റെ പോരായ്മകൾ പരിഹരിച്ച് “Prohibition of Employment as Manual Scavengers and their Rehabilitation Act, 2013” നിലവിൽ വന്നു. നിയമം വ്യക്തമായി പറയുന്നു. ഒരു മനുഷ്യനെയും മലിനജലക്കുഴിയിലേക്കോ സെപ്റ്റിക് ടാങ്കിലേക്കോ സുരക്ഷയില്ലാതെ ഇറക്കി ശുചീകരണ ജോലിക്ക് നിയോഗിക്കരുത്. കഴിയുന്നിടത്തോളം എല്ലാ ശുചീകരണവും യന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചായിരിക്കണം. അപകടകരമായ രീതിയിൽ ആളുകളെ സെപ്റ്റിക് ടാങ്കിലോ മലിനജല പൈപ്പുകളിലോ ഇറക്കുന്നത് നിയമവിരുദ്ധമാണ്.

എന്നാൽ നിയമം നിലവിലുണ്ടെങ്കിലും രാജ്യത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിലും ദുരന്തങ്ങൾ ആവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.

ഏറ്റവും ഒടുവിൽ ഒഡിഷയിൽ സെപ്റ്റിക് ടാങ്ക് വൃത്തിയാക്കുന്നതിനിടെ വിഷവാതകം ശ്വസിച്ച് രണ്ട് തൊഴിലാളികൾ മരിച്ചു. അവർ സുരക്ഷാ ഉപകരണങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ ടാങ്കിനുള്ളിൽ ഇറങ്ങിയതായാണ് റിപ്പോർട്ടുകൾ പറയുന്നത്. ഇത് ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവമല്ല. ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഏതാനും ആഴ്ചകൾക്കൊരിക്കൽ സമാനമായ വാർത്തകൾ ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്നു.

മാനുവൽ സ്കാവഞ്ചിങ് എന്നാൽ എന്താണ്?

പലരും ഇന്നും മാനുവൽ സ്കാവഞ്ചിങ് എന്നാൽ വരണ്ട ശൗചാലയങ്ങളിൽ നിന്ന് മനുഷ്യ വിസർജ്യം കൈകൊണ്ട് നീക്കം ചെയ്യുന്നതാണെന്ന് കരുതുന്നു.

എന്നാൽ 2013ലെ നിയമം അതിന്റെ പരിധി വിപുലമാക്കി. മനുഷ്യ വിസർജ്യവുമായി നേരിട്ട് സമ്പർക്കത്തിലാകുന്ന തരത്തിൽ ശൗചാലയങ്ങൾ, മലിനജല പൈപ്പുകൾ, സെപ്റ്റിക് ടാങ്കുകൾ എന്നിവ അപകടകരമായി കൈകൊണ്ട് ശുചീകരിക്കുന്നതും നിയമം നിരോധിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സെപ്റ്റിക് ടാങ്കിൽ സുരക്ഷയില്ലാതെ തൊഴിലാളിയെ ഇറക്കുന്നതും നിയമത്തിന്റെ ലംഘനമാണ്.

നിയമത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം എന്തായിരുന്നു?

2013ലെ നിയമം നിരോധനം മാത്രം ലക്ഷ്യമിട്ടതല്ല.

അതിന് നാല് പ്രധാന ഉദ്ദേശ്യങ്ങളുണ്ട്.

മാനുവൽ സ്കാവഞ്ചിങ് പൂർണമായും അവസാനിപ്പിക്കുക.
അപകടകരമായ സെപ്റ്റിക് ടാങ്ക്, മലിനജല പൈപ്പ് ശുചീകരണം നിരോധിക്കുക.
ഈ തൊഴിലിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നവരെ കണ്ടെത്തി പുനരധിവസിപ്പിക്കുക.
യന്ത്രവത്കരിച്ച ശുചീകരണ സംവിധാനം നടപ്പാക്കുക.

ഇതിനായി കേന്ദ്ര സർക്കാർ പിന്നീട് NAMASTE (National Action for Mechanised Sanitation Ecosystem) പദ്ധതി ആരംഭിച്ചു. രാജ്യത്തെ ശുചീകരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ യന്ത്രവത്കരിക്കാനും തൊഴിലാളികൾക്ക് പരിശീലനം, സുരക്ഷാ ഉപകരണങ്ങൾ, പുനരധിവാസം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കാനുമാണ് പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം.

നിയമമുണ്ടെങ്കിൽ പിന്നെ എന്തുകൊണ്ട് മരണം തുടരുന്നു?

ഇതാണ് ഏറ്റവും വലിയ ചോദ്യം.

പല നഗരങ്ങളിലും സെപ്റ്റിക് ടാങ്ക് വൃത്തിയാക്കാൻ ആവശ്യമായ യന്ത്രങ്ങളുണ്ട്. എന്നിട്ടും കരാർ തൊഴിലാളികളെ സുരക്ഷയില്ലാതെ ടാങ്കിനുള്ളിലേക്ക് ഇറക്കുന്നു.

കാരണം യന്ത്രം ഉപയോഗിക്കുന്നത് ചെലവേറിയതാണ്. ദിവസക്കൂലിക്കാരനെ ഇറക്കുന്നത് വിലകുറവാണ്.

ജീവന്റെ വിലയെക്കാൾ കരാറിന്റെ ചെലവ് കുറയ്ക്കലാണ് പലപ്പോഴും മുൻഗണനയാകുന്നത്.

കണക്കുകൾ പറയുന്നത് ഭീതിജനകം

കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ പാർലമെന്റ് മറുപടികൾ പ്രകാരം 2017 മുതൽ രാജ്യത്ത് നൂറുകണക്കിന് ആളുകൾ സെപ്റ്റിക് ടാങ്കുകളും മലിനജല പൈപ്പുകളും ശുചീകരിക്കുന്നതിനിടെ മരിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2021 വരെ മാത്രം കഴിഞ്ഞ അഞ്ച് വർഷത്തിനിടെ 309 മരണങ്ങൾ സർക്കാർ രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.

സാമൂഹിക സംഘടനയായ സഫായി കർമചാരി ആന്ദോളൻ ശേഖരിച്ച കണക്കുകൾ ഇതിലും ആശങ്കാജനകമാണ്. അവരുടെ കണക്കുപ്രകാരം 2013ൽ നിയമം വന്നതിനുശേഷം രാജ്യത്ത് 1,700ൽ അധികം തൊഴിലാളികൾ സെവറുകളിലും സെപ്റ്റിക് ടാങ്കുകളിലും മരിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2026ന്റെ ആദ്യ പകുതിയിലേയ്ക്ക് തന്നെ നൂറിലധികം മരണങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തതായി സംഘടന പറയുന്നു.

ഇത് സർക്കാർ കണക്കുകളും സാമൂഹിക സംഘടനകളുടെ കണക്കുകളും തമ്മിൽ വലിയ അന്തരം ഉണ്ടെന്നതും വ്യക്തമാക്കുന്നു.

മരിക്കുന്നവരുടെ കഥ ഒരുപോലെയാണ്

ഒരു തൊഴിലാളി ആദ്യം ടാങ്കിലിറങ്ങും.

വിഷവാതകം ശ്വസിച്ച് ബോധരഹിതനാകും.

അയാളെ രക്ഷിക്കാൻ രണ്ടാമൻ ഇറങ്ങും.

അയാളും വീഴും.

പിന്നീട് മൂന്നാമൻ.

അവസാനം ഒരു കുടുംബത്തിലെ രണ്ടോ മൂന്നോ പേരാണ് ഒരേ ദിവസം മരിക്കുന്നത്.

രാജ്യത്ത് ആവർത്തിക്കുന്ന ദുരന്തങ്ങളുടെ പൊതുരൂപം ഇതാണ്.

എന്തുകൊണ്ട് ദളിത് സമൂഹമാണ് കൂടുതലായി ഇരയാകുന്നത്?

ചരിത്രപരമായി ഈ ജോലി ചില പ്രത്യേക സമുദായങ്ങളിലേക്ക് തള്ളിവിടപ്പെട്ടതാണ്. നിയമം മാറിയെങ്കിലും സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യം അതിവേഗം മാറിയില്ല.

തൊഴിൽ ഇല്ലായ്മ, കടബാധ്യത, കരാർ സംവിധാനം, ദാരിദ്ര്യം എന്നിവ ചേർന്നപ്പോൾ പലരും ഇന്നും ജീവൻ പണയം വെച്ച് ഈ ജോലിക്ക് പോകേണ്ടിവരുന്നു.

നിയമം പറയുന്നത് വ്യക്തമാണ്.

തിരിച്ചറിയപ്പെട്ട തൊഴിലാളികൾക്ക് ഒറ്റത്തവണ ധനസഹായം, നൈപുണ്യ പരിശീലനം, വായ്പ, മറ്റുതൊഴിലിലേക്ക് മാറാനുള്ള സഹായം എന്നിവ നൽകണം. SRMS, പിന്നീട് NAMASTE പദ്ധതി എന്നിവ അതിനായിട്ടാണ്.

എന്നാൽ പല സംസ്ഥാനങ്ങളിലും തൊഴിലാളികളെ കണ്ടെത്തുന്നതുതന്നെ പൂർണമല്ലെന്ന വിമർശനം ഉയരുന്നു.

സുപ്രീംകോടതിയും പറഞ്ഞത്

സെവറിലോ സെപ്റ്റിക് ടാങ്കിലോ മനുഷ്യൻ മരിക്കുന്നത് ഒരു “അപകടം” മാത്രമല്ല. അത് ഭരണപരമായ വീഴ്ചയാണെന്ന നിലപാടാണ് സുപ്രീംകോടതി പല കേസുകളിലും സ്വീകരിച്ചത്. യന്ത്രവത്കരണം, സുരക്ഷാ ഉപകരണങ്ങൾ, നഷ്ടപരിഹാരം, ഉത്തരവാദികളായ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരായ നടപടി എന്നിവ ശക്തമായി നടപ്പാക്കണമെന്ന് കോടതി നിർദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്.

നിയമം പരാജയപ്പെട്ടിട്ടില്ല.

പക്ഷേ നിയമം നടപ്പാക്കുന്ന സംവിധാനം പല സ്ഥലങ്ങളിലും പരാജയപ്പെടുകയാണ്.

ഒരു വശത്ത് സർക്കാർ യന്ത്രവത്കരണ പദ്ധതികൾ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. മറുവശത്ത് കരാറുകാർ ഇന്നും സുരക്ഷാ ഉപകരണങ്ങളില്ലാതെ തൊഴിലാളികളെ ടാങ്കിലിറക്കുന്നു.

അതുകൊണ്ടാണ് ഓരോ മരണത്തിനും ശേഷം അതേ ചോദ്യം വീണ്ടും ഉയരുന്നത്.

“നിയമം ഉണ്ടായിരുന്നു. പിന്നെ ഈ മനുഷ്യൻ എന്തുകൊണ്ട് ടാങ്കിനുള്ളിൽ ഇറങ്ങി?”

ചന്ദ്രനിൽ പേടകമിറക്കുന്ന രാജ്യം.

ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളിലൊന്ന്.

എന്നാൽ ഒരു സെപ്റ്റിക് ടാങ്ക് വൃത്തിയാക്കാൻ ഇന്നും മനുഷ്യൻ തന്നെ അകത്തിറങ്ങേണ്ടി വരുന്നു.

ഓരോ തവണയും വിഷവാതകം ശ്വസിച്ച് ഒരാൾ മരിക്കുമ്പോൾ, മരിക്കുന്നത് ഒരു തൊഴിലാളി മാത്രമല്ല. മനുഷ്യാഭിമാനത്തെ സംരക്ഷിക്കുമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്ത നിയമത്തിന്റെയും ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെയും വിശ്വാസ്യത കൂടിയാണ്. അതുകൊണ്ട് മാനുവൽ സ്കാവഞ്ചിങ് അവസാനിപ്പിക്കുന്ന പോരാട്ടം ഒരു തൊഴിൽ പ്രശ്നമല്ല. അത് ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകുന്ന മനുഷ്യാന്തസ്സിന്റെ പരീക്ഷണമാണ്.