ഒരു സിനിമ റിലീസ് ചെയ്യുന്നത് തടയാൻ എത്ര വഴികളുണ്ട്? സെൻസർ ബോർഡിന്റെ എതിർപ്പ്, പേരുമാറ്റം, നൂറിലേറെ കട്ടുകൾ ആവശ്യപ്പെടൽ, തിയേറ്റർ റിലീസ് മുടങ്ങൽ, ഒടുവിൽ ഒ.ടി.ടി.യിൽ എത്തിയതിന് പിന്നാലെ ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് പിൻവലിക്കൽ. പഞ്ചാബി ഗായകനും നടനുമായ ദിൽജിത് ദോസാഞ്ജ് അഭിനയിച്ച ‘സത്‌ലുജ്’ എന്ന സിനിമയുടെ യാത്ര അതാണ് പറയുന്നത്. ഇത് ഒരു സിനിമയുടെ കഥ മാത്രമല്ല. ചരിത്രവും മനുഷ്യാവകാശവും അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷത്തിന്റെ കഥ കൂടിയാണ്.

ആരാണ് ജസ്വന്ത് സിങ് ഖൽറ?

‘സത്‌ലുജ്’ ഒരു സാങ്കൽപ്പിക കഥയല്ല. മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തകനായ ജസ്വന്ത് സിങ് ഖൽറയുടെ ജീവിതത്തെ ആസ്പദമാക്കിയ ജീവചരിത്ര സിനിമയാണ് ഇത്. 1980കളുടെയും 1990കളുടെയും പഞ്ചാബ് കലാപകാലത്ത് ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളെ നിയമവിരുദ്ധമായി കൊലപ്പെടുത്തി രഹസ്യമായി സംസ്കരിച്ചെന്ന ഗുരുതര ആരോപണങ്ങൾ അന്വേഷിച്ച് രേഖപ്പെടുത്തിയ വ്യക്തിയായിരുന്നു ഖൽറ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്വേഷണങ്ങളാണ് ഈ സിനിമയുടെ പ്രമേയം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ തുടക്കം മുതൽ ചിത്രം അതീവ രാഷ്ട്രീയവും ചരിത്രപരവുമായ വിവാദങ്ങൾക്ക് നടുവിലായി.

ഒരു സിനിമയ്ക്ക് മൂന്ന് പേരുകൾ!

ഈ ചിത്രത്തിന്റെ യാത്ര തന്നെ അസാധാരണമാണ്.

ആദ്യം ‘ഘല്ലുഘാര’ എന്ന പേരിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു. പിന്നീട് ‘പഞ്ചാബ് 95’ എന്നാക്കി. ഒടുവിൽ ‘സത്‌ലുജ്’ എന്ന പേരിൽ പുറത്തിറങ്ങി. പേര് മാറിയെങ്കിലും വിവാദം മാറിയില്ല. സിനിമയിലെ ഉള്ളടക്കത്തെക്കുറിച്ച് കേന്ദ്ര ചലച്ചിത്ര സർട്ടിഫിക്കേഷൻ ബോർഡ് (CBFC) നിരവധി എതിർപ്പുകൾ ഉയർത്തി. റിപ്പോർട്ടുകൾ പ്രകാരം നൂറിലധികം രംഗങ്ങളും സംഭാഷണങ്ങളും വെട്ടിമാറ്റാൻ നിർദേശിച്ചിരുന്നു. അതിന്റെ ഫലമായി വർഷങ്ങളോളം റിലീസ് മുടങ്ങി.

ഒ.ടി.ടി.യിൽ എത്തിയിട്ട് രണ്ട് ദിവസം മാത്രം

നീണ്ട കാത്തിരിപ്പിനൊടുവിൽ ചിത്രം വിദേശത്ത് റിലീസ് ചെയ്യുകയും പിന്നീട് ഒ.ടി.ടി. പ്ലാറ്റ്ഫോമിൽ ലഭ്യമാവുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഇന്ത്യയിലെ പ്രേക്ഷകർക്ക് ആശ്വാസം നീണ്ടുനിന്നില്ല.

റിലീസ് ചെയ്ത് രണ്ട് ദിവസത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ ഇന്ത്യയിലെ കാറ്റലോഗിൽ നിന്ന് ചിത്രം പിൻവലിക്കപ്പെട്ടു. വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ ചിത്രം ലഭ്യമായിരുന്നെങ്കിലും ഇന്ത്യയിൽ അത് കാണാനാകാത്ത സ്ഥിതിയുണ്ടായി. ഇതോടെയാണ് പുതിയ വിവാദം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്.

ദിൽജിത്തിന്റെ പ്രതികരണം

ചിത്രം ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് പിൻവലിക്കപ്പെടുമെന്ന് താൻ മുൻകൂട്ടി പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നുവെന്ന് ദിൽജിത് ദോസാഞ്ജ് പിന്നീട് തുറന്നുപറഞ്ഞു. സിനിമ കാണാൻ കഴിഞ്ഞവർ അത് മറ്റുള്ളവരിലേക്കും എത്തിക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം അഭ്യർഥിച്ചതും വലിയ ചർച്ചയായി. അതേസമയം ചിത്രത്തിന്റെ രചയിതാവ് നിരേൻ ഭട്ട്, ഇതൊന്നും പ്രചാരണ തന്ത്രമല്ലെന്നും തിയേറ്റർ റിലീസിനായിട്ടാണ് സിനിമ നിർമ്മിച്ചതെന്നും വ്യക്തമാക്കി.

‘വിവാദം അവസാനിച്ചിട്ടില്ല’

ചിത്രത്തിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളിലൊരാളെ അവതരിപ്പിച്ച നടൻ സുവിന്ദർ പാൽ വിക്കിയുടെ പ്രതികരണവും ശ്രദ്ധേയമായി. സിനിമയെ തടയാനുള്ള ശ്രമം ഇപ്പോഴും തുടരുകയാണെന്ന തോന്നലാണ് തനിക്കുള്ളതെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് സിനിമ പിൻവലിക്കപ്പെട്ടതോടെ ഈ വിവാദം അവസാനിച്ചിട്ടില്ലെന്ന വിലയിരുത്തലും ശക്തമായി.

സിനിമയോ? സെൻസറോ? ചരിത്രമോ?

‘സത്‌ലുജ്’ വിവാദം ഒരു സിനിമയുടെ റിലീസ് പ്രശ്നത്തിൽ ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ചരിത്ര സംഭവങ്ങളെ സിനിമയാക്കുമ്പോൾ എവിടെവരെ കലാസ്വാതന്ത്ര്യം അനുവദിക്കണം? ദേശീയ സുരക്ഷയും പൊതുതാൽപര്യവും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ഭരണകൂടത്തിന് എത്രത്തോളം നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്താം? ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യത്യസ്ത കാഴ്ചപ്പാടുകൾ സിനിമയിൽ അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള അവകാശം എവിടെ അവസാനിക്കുന്നു?

ഈ ചോദ്യങ്ങളാണ് ഇപ്പോൾ വീണ്ടും ദേശീയതലത്തിൽ ഉയരുന്നത്. സിനിമയെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നവർ ഇത് ചരിത്രം പറയാനുള്ള അവകാശമാണെന്ന് വാദിക്കുമ്പോൾ, നിയന്ത്രണത്തെ അനുകൂലിക്കുന്നവർ അതീവ സെൻസിറ്റീവ് വിഷയങ്ങൾ സമൂഹത്തിൽ പ്രത്യാഘാതമുണ്ടാക്കാമെന്നാണ് ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത്.

ഒരു സിനിമയുടെ പേര് മാറി. റിലീസ് തീയതി മാറി. പ്രദർശന വേദി മാറി. പക്ഷേ അതിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ ചോദ്യങ്ങൾ മാത്രം മാറിയില്ല.

‘സത്‌ലുജ്’ ഇന്ന് ഒരു സിനിമയെക്കാൾ വലിയ ചർച്ചയാണ്. ഇന്ത്യയിൽ ചരിത്രവും മനുഷ്യാവകാശവും അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യവും സിനിമയും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി എവിടെയാണെന്ന് വീണ്ടും ചോദിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സംഭവം.