സിന്ധു നദീജല കരാർ ഇന്ത്യ അവസാനിപ്പിച്ചിട്ടില്ല.എന്നാൽ അതിലെ മുഴുവൻ വ്യവസ്ഥകളും താൽക്കാലികമായി റദ്ദു ചെയ്തിരിക്കുകയാണ്.കരാറിൽ പറയുന്ന ഒരു കാര്യവും താൽക്കാലികമായി പാലിക്കാത്ത അവസ്ഥ ഇന്ത്യയുടെ പക്ഷത്ത്. ഇതാണ് ആ സാഹചര്യം.

ലോക ബാങ്കിൻറെ മധ്യസ്ഥതയിൽ ഇന്ത്യയും പാകിസ്ഥാനും ഒപ്പുവെച്ച് ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ വിജ്ഞാപനം ചെയ്തിട്ടുള്ള ഒന്നാണ് സിന്ധു നദി ജല കരാർ. അത് ഇന്ത്യ ഏകപക്ഷീയമായി സസ്പെൻഡ് ചെയ്തതോടെ പാക്കിസ്ഥാൻ രാഷ്ട്രീയം അതിന് ചുറ്റിലുമായി കറങ്ങുകയാണ്.ചില നേതാക്കൾ യുദ്ധഭൂഷണി മുഴക്കുന്നു.മറ്റു ചിലർ പാക്കിസ്ഥാന്റെ എല്ലാ ഗതികേടിനും കാരണം ഈ റദ്ദ് ചെയ്യലാണെന്ന് പറയുന്നു.വെള്ളം തരാതെ രാഷ്ട്രീയം കളിക്കുകയാണ് എന്ന് മറ്റു ചിലർ പറയുന്നു.ചുരുക്കത്തിൽ പാകിസ്ഥാനിലെ രാഷ്ട്രീയക്കാർക്ക് എടുത്തു വീശാൻ പറ്റിയ ഏറ്റവും വലിയ ആയുധമായി ഇതു മാറിയിട്ടുണ്ട്. വാർത്തകളിൽ നിരന്തരം വന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന വിഷയമാണിത്.ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ സിന്ധു നദീ ജല കരാറിന്റെ പ്രധാന ഉള്ളടക്കത്തെ കുറിച്ച് സംക്ഷിപ്തമായി പ്രതിപാദിക്കുകയാണ് ഈ ലേഖനത്തിൽ

ഈ രേഖ എന്താണ്?

ഇത് ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഔദ്യോഗിക ഇൻഡസ് ജലകരാറിന്റെ രേഖയാണ്. കരാറിൽ ഒപ്പുവെച്ചത് ഇന്ത്യ, പാകിസ്ഥാൻ, ലോകബാങ്ക് (International Bank for Reconstruction and Development) എന്നിവരാണ്. കരാർ ഒപ്പുവെച്ചത് 1960 സെപ്റ്റംബർ 19ന് കരാച്ചിയിലാണ്. പിന്നീട് ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു പ്രോട്ടോക്കോളും 1960 നവംബർ, ഡിസംബർ മാസങ്ങളിൽ ഒപ്പുവെച്ചു. ഔദ്യോഗിക ഭാഷ ഇംഗ്ലീഷാണ്.
1962 ജനുവരി 16ന് ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തു.

എന്തിനാണ് ഈ കരാർ?

ഇൻഡസ് നദീതടത്തിലെ ജലം ഏറ്റവും നല്ല രീതിയിൽ ഉപയോഗിക്കാനാണ് ഇന്ത്യയും പാകിസ്ഥാനും തീരുമാനിച്ചത്. ജല ഉപയോഗത്തിൽ ആർക്ക് എന്ത് അവകാശമെന്നത് വ്യക്തമായി എഴുതിവയ്ക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം. ഭാവിയിൽ പ്രശ്നങ്ങൾ വന്നാൽ സഹകരണത്തോടെ പരിഹരിക്കാനുള്ള സംവിധാനവും കരാറിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗത്ത് പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റുവും പാകിസ്ഥാന്റെ ഭാഗത്ത് പ്രസിഡന്റ് മുഹമ്മദ് അയൂബ് ഖാനും ഒപ്പുവച്ചു.
ഇതോടെയാണ് ഔദ്യോഗിക കരാർ ആരംഭിക്കുന്നത്.

ജലം ഉപയോഗിക്കുന്ന രീതികൾ

കാർഷിക ആവശ്യത്തിനുള്ള ജല ഉപയോഗത്തെ Agricultural Use എന്നു പറയുന്നു.
കുടിവെള്ളം, കുളി, ശുചിത്വം, വീടുകളിലെ ഉപയോഗം എന്നിവ Domestic Use ആണ്.
മീൻപിടിത്തം, നാവിഗേഷൻ തുടങ്ങിയവ Non-Consumptive Use വിഭാഗത്തിൽപ്പെടും.
ലോകബാങ്കിന്റെ പങ്കും സ്ഥിരം ഇൻഡസ് കമ്മീഷനും ഇവിടെ നിർവചിക്കുന്നു.
തുടർന്ന് കരാറിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാന ഭാഗമായ കിഴക്കൻ നദികളെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യവസ്ഥകൾ ആരംഭിക്കുന്നു. കിഴക്കൻ നദികളിലെ ജലം ഇന്ത്യയ്ക്ക് ഉപയോഗിക്കാമെന്നാണ് കരാറിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വം.

കിഴക്കൻ നദികൾ സംബന്ധിച്ച വ്യവസ്ഥകൾ

ചില പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങൾ ഒഴികെ പാകിസ്ഥാൻ കിഴക്കൻ നദികളുടെ ഒഴുക്ക് തടയാൻ പാടില്ല. ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് പാകിസ്ഥാനിലേക്ക് പോകുന്ന ചില ജലപ്രവാഹങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച സാങ്കേതിക വ്യവസ്ഥകളും പറയുന്നു. ഇന്ത്യ പാകിസ്ഥാനിലേക്ക് കുറച്ചുകാലം വെള്ളം വിട്ടുകൊടുക്കേണ്ട ഇടക്കാല സംവിധാനം (Transition Period) ഏർപ്പെടുത്തി. ഈ കാലയളവിൽ ഇന്ത്യ സ്വന്തം ജല ഉപയോഗത്തിനും ചില നിയന്ത്രണങ്ങൾ പാലിക്കണം. ഇടക്കാല സംവിധാനം 1960 ഏപ്രിൽ 1ന് ആരംഭിച്ചു.

പടിഞ്ഞാറൻ നദികളുടെ അവകാശം

പടിഞ്ഞാറൻ നദികളിലെ പ്രധാന ജലം പാകിസ്ഥാനാണ് ഉപയോഗിക്കുക.
ഇന്ത്യയ്ക്ക് ചില പരിമിത ആവശ്യങ്ങൾക്ക് മാത്രമാണ് ഈ നദികളിലെ ജലം ഉപയോഗിക്കാൻ അനുവാദമുള്ളത്.
അവയിൽ:

• കുടിവെള്ളം
• ഗാർഹിക ഉപയോഗം
• നിശ്ചിത കാർഷിക ഉപയോഗം
• ജലവൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദനം

അതിനപ്പുറം ജലത്തിന്റെ ഒഴുക്ക് തടസ്സപ്പെടുത്താൻ ഇന്ത്യയ്ക്ക് കഴിയില്ല.

ഇരുരാജ്യങ്ങളുടെയും ഉത്തരവാദിത്തം

പാകിസ്ഥാൻ പുതിയ ജലസേചന സംവിധാനങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കണമെന്ന് കരാർ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. വെള്ളപ്പൊക്ക നിയന്ത്രണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുമ്പോൾ മറുരാജ്യത്തിന് നാശമുണ്ടാകരുത്. നദികളുടെ സ്വാഭാവിക ഒഴുക്ക് കഴിയുന്നത്ര നിലനിർത്തണം. ഇന്ത്യ പടിഞ്ഞാറൻ നദികളിൽ അധിക ജലസംഭരണികൾ പണിയാൻ പാടില്ലെന്ന അടിസ്ഥാന തത്വവും വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുന്നു.

ജല ഉപയോഗത്തിന് കൂടുതൽ നിയന്ത്രണങ്ങൾ

വ്യാവസായിക ആവശ്യങ്ങൾക്കുള്ള ജല ഉപയോഗത്തിനും പരിധി നിശ്ചയിക്കുന്നു.
ഉപയോഗിച്ച വെള്ളം കഴിയുന്നത്ര അതേ നദിയിലേക്ക് തിരികെ എത്തിക്കണം. കരാറിന് വിരുദ്ധമായി ജലം ഉപയോഗിച്ചാൽ അതുകൊണ്ട് പുതിയ അവകാശം ലഭിക്കില്ല. നദികളുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ ഉടമസ്ഥാവകാശം ഈ കരാർ മാറ്റുന്നില്ല.
തുടർന്ന് സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥകൾ ആരംഭിക്കുന്നു. പാകിസ്ഥാന്റെ പകരം ജലസംവിധാനങ്ങൾക്കായി ഇന്ത്യ 62.06 മില്യൺ പൗണ്ട് സംഭാവന നൽകുമെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു

സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥകൾ

ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക സംഭാവന 10 വാർഷിക ഗഡുക്കളായി നൽകും. ഈ പണം ലോകബാങ്കിന്റെ ഇൻഡസ് ബേസിൻ ഡെവലപ്മെന്റ് ഫണ്ടിലേക്കാണ് നൽകുക.
പാകിസ്ഥാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടാൽ Transition Period നീട്ടാം. അങ്ങനെ നീട്ടിയാൽ ലോകബാങ്ക് ഇന്ത്യയ്ക്ക് നഷ്ടപരിഹാരം നൽകുന്ന രീതിയും പട്ടികയായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. കരാറിൽ പ്രത്യേകം പറഞ്ഞിട്ടുള്ളതൊഴികെ, ഒരു രാജ്യവും മറ്റേ രാജ്യത്തോട് വെള്ളത്തിന് പണം ആവശ്യപ്പെടാൻ പാടില്ല

സ്ഥിരം ഇൻഡസ് കമ്മീഷൻ

കരാർ നടപ്പാക്കാൻ സ്ഥിരം ഇൻഡസ് കമ്മീഷൻ (Permanent Indus Commission) രൂപീകരിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയും പാകിസ്ഥാനും ഓരോ കമ്മീഷണർമാരെ നിയമിക്കും.
ഇവർ തമ്മിൽ സ്ഥിരമായി ബന്ധം പുലർത്തണം. കരാർ ശരിയായി നടപ്പാകുന്നുണ്ടോ എന്ന് നിരീക്ഷിക്കുന്നതാണ് പ്രധാന ചുമതല. ചെറിയ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ ആദ്യം ഈ കമ്മീഷനാണ് പരിഹരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുക.

കമ്മീഷന്റെ ചുമതലകൾ

• കരാർ ലംഘിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കുക.
• സാങ്കേതിക വിവരങ്ങൾ കൈമാറുക.
• സംയുക്ത പരിശോധനകൾ നടത്തുക.
• ആവശ്യമെങ്കിൽ നദീതട പ്രദേശങ്ങൾ സന്ദർശിക്കുക.
• പ്രശ്നങ്ങൾ വലുതാകുന്നതിന് മുമ്പ് പരിഹാരം കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കുക.
• വർഷത്തിൽ കുറഞ്ഞത് ഒരിക്കലെങ്കിലും യോഗം ചേരണമെന്ന് കരാർ നിർദേശിക്കുന്നു.

പരിശോധനാ സന്ദർശനങ്ങൾ

• ഇന്ത്യയിലെ പദ്ധതികൾ പാകിസ്ഥാൻ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് സന്ദർശിക്കാം.
• അതുപോലെ പാകിസ്ഥാനിലെ പദ്ധതികൾ ഇന്ത്യയ്ക്കും പരിശോധിക്കാം.
• സന്ദർശനത്തിന് മുമ്പ് അറിയിപ്പ് നൽകണം.
• പരിശോധനയിൽ ആവശ്യമായ രേഖകളും വിവരങ്ങളും ലഭ്യമാക്കണം.
• പരസ്പര വിശ്വാസം ഉറപ്പാക്കാനാണ് ഈ സംവിധാനം

അഭിപ്രായവ്യത്യാസവും തർക്കവും രണ്ടാണ്

എല്ലാ പ്രശ്നങ്ങളും നേരിട്ട് അന്താരാഷ്ട്ര തർക്കമാകില്ലെന്ന് കരാർ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ആദ്യം അത് “Difference” ആണോ എന്ന് പരിശോധിക്കും. സാങ്കേതിക പ്രശ്നമാണെങ്കിൽ കമ്മീഷൻ തന്നെ പരിഹരിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. സാധിക്കാത്തപ്പോൾ മാത്രമാണ് അടുത്ത ഘട്ടത്തിലേക്ക് പോകുന്നത്. ഇതിലൂടെ ചെറിയ പ്രശ്നങ്ങൾ വലിയ രാഷ്ട്രീയ വിഷയങ്ങളാകുന്നത് ഒഴിവാക്കാനാണ് ശ്രമം.

ന്യൂട്രൽ എക്സ്പർട്ടിന്റെ പങ്ക്

സാങ്കേതിക വിഷയങ്ങളിൽ ഒരു സ്വതന്ത്ര വിദഗ്ധനെ (Neutral Expert) നിയമിക്കാം. ഇരു രാജ്യങ്ങൾക്കും അംഗീകരിക്കാവുന്ന വ്യക്തിയായിരിക്കും അദ്ദേഹം. അണക്കെട്ടുകൾ, ജലസംഭരണം, എഞ്ചിനീയറിങ് തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം അഭിപ്രായം പറയും. അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീരുമാനം പല സാങ്കേതിക വിഷയങ്ങളിലും നിർണായകമായിരിക്കും. അതിനുശേഷവും പ്രശ്നം തുടർന്നാൽ മാത്രമാണ് അത് ഔദ്യോഗിക തർക്കമാകുന്നത്.

തർക്കപരിഹാരത്തിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടം

കമ്മീഷന് പരിഹരിക്കാൻ കഴിയാത്ത വിഷയം ഇരു സർക്കാരുകൾക്കും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യും. ഏത് കാര്യങ്ങളിലാണ് യോജിപ്പെന്നും ഏതാണ് തർക്കമെന്നും റിപ്പോർട്ടിൽ വ്യക്തമാക്കും. തുടർന്ന് സർക്കാർതല ചർച്ചകൾ ആരംഭിക്കും.
ആവശ്യമെങ്കിൽ മധ്യസ്ഥരെ ഉൾപ്പെടുത്താം. ഇതും വിജയിക്കാത്ത സാഹചര്യത്തിലാണ് ആർബിട്രേഷൻ കോടതിയിലേക്ക് പോകുന്ന വഴി തുറക്കുന്നത്. ഇതാണ് പിന്നീട് വരുന്ന പേജുകളിൽ വിശദമായി വിവരിക്കുന്നത്.

കമ്മീഷനിൽ നിന്ന് സർക്കാരുകളിലേക്ക്

കമ്മീഷന് ഒരു പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ അത് ഇനി ഇരു രാജ്യങ്ങളുടെയും സർക്കാരുകളുടെ പരിഗണനയിലേക്ക് പോകും. കമ്മീഷൻ തയ്യാറാക്കുന്ന റിപ്പോർട്ടിൽ ഏത് കാര്യങ്ങളിൽ യോജിപ്പുണ്ടെന്നും എവിടെയാണ് തർക്കമെന്നും വ്യക്തമായി രേഖപ്പെടുത്തും. ഓരോ കമ്മീഷണറുടെയും അഭിപ്രായവും അതിനുള്ള കാരണവും റിപ്പോർട്ടിൽ ഉൾപ്പെടും. ഇതോടെ വിഷയം സാങ്കേതിക തലത്തിൽ നിന്ന് നയതന്ത്ര തലത്തിലേക്ക് മാറുന്നു. സർക്കാർ തലത്തിൽ നേരിട്ടുള്ള ചർച്ചകൾക്കാണ് ആദ്യ അവസരം നൽകുന്നത്.

ആദ്യം ചർച്ച, പിന്നെ മധ്യസ്ഥൻ

റിപ്പോർട്ട് ലഭിച്ച ശേഷം ഇന്ത്യയോ പാകിസ്ഥാനോ മറ്റേ രാജ്യത്തെ ചർച്ചയ്ക്ക് ക്ഷണിക്കാം. ആരൊക്കെയാണ് ചർച്ചയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതെന്ന് മുൻകൂട്ടി അറിയിക്കണം. ചർച്ച എവിടെ, എപ്പോൾ നടത്തണമെന്ന് ഇരുരാജ്യങ്ങളും ചേർന്ന് തീരുമാനിക്കും. ആവശ്യമെങ്കിൽ ഇരുരാജ്യങ്ങൾക്കും അംഗീകരിക്കാവുന്ന മധ്യസ്ഥരെ (Mediator) നിയമിക്കാം. കോടതി നടപടിക്ക് മുമ്പ് പരമാവധി ഒത്തുതീർപ്പ് കണ്ടെത്തുകയാണ് ഈ ഘട്ടത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം.

ആർബിട്രേഷൻ കോടതി എപ്പോൾ?

നേരിട്ടുള്ള ചർച്ച പരാജയപ്പെട്ടാൽ ആർബിട്രേഷൻ കോടതി രൂപീകരിക്കാം. ഇരു രാജ്യങ്ങളും സമ്മതിച്ചാൽ ഉടൻ കോടതിയിലേക്ക് പോകാം. ഒരു രാജ്യം മനപ്പൂർവം ചർച്ച വൈകിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന് മറ്റേ രാജ്യം കരുതിയാലും കോടതിയെ സമീപിക്കാം. ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞിട്ടും കാര്യമായ പുരോഗതിയില്ലെങ്കിൽ കോടതിയിലേക്ക് പോകാനുള്ള അവകാശം കരാർ നൽകുന്നു. അവസാന നിയമപരമായ പരിഹാരമാർഗമാണ് ആർബിട്രേഷൻ കോടതി.

അടിയന്തര സാഹചര്യം എന്ത്?

കരാറിൽ പ്രത്യേകമായി ഒരു Emergency Provision ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. വലിയ അന്താരാഷ്ട്ര യുദ്ധം പോലുള്ള അസാധാരണ സാഹചര്യം ഉണ്ടായാൽ ഇത് ബാധകമാകും. അത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ ആവശ്യമായ യന്ത്രസാമഗ്രികൾ വിദേശത്ത് നിന്ന് ലഭിക്കാത്ത പ്രശ്നം ഉണ്ടായേക്കാമെന്ന് കരാർ മുൻകൂട്ടി കണ്ടിരുന്നു.
പ്രത്യേകിച്ച് പാകിസ്ഥാനിലെ പകരം ജലസേചന പദ്ധതികൾ സമയത്ത് പൂർത്തിയാകാതിരിക്കാനുള്ള സാധ്യതയാണ് ഇവിടെ പറയുന്നത്. ഇത് സാധാരണ ഭരണപ്രശ്നമല്ല, ആഗോള പ്രതിസന്ധിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വ്യവസ്ഥയാണ്.

കരാറിൽ മാറ്റം വരുത്താമോ?

അടിയന്തര സാഹചര്യത്തിൽ കരാറിലെ ചില വ്യവസ്ഥകൾ മാറ്റേണ്ട സാഹചര്യം ഉണ്ടായേക്കാം. എന്നാൽ അത് ഏകപക്ഷീയമായി ചെയ്യാനാവില്ല. ഇന്ത്യയും പാകിസ്ഥാനും ചേർന്നുള്ള ചർച്ചയിലൂടെയാണ് മാറ്റം തീരുമാനിക്കേണ്ടത്.
ഈ ചർച്ചയിൽ ലോകബാങ്ക് നല്ലോഫീസുകൾ (Good Offices) നൽകും.
പരസ്പര ധാരണയില്ലാതെ കരാർ മാറ്റാനാവില്ലെന്ന് ഈ വ്യവസ്ഥ വ്യക്തമാക്കുന്നു

പൊതുവ്യവസ്ഥകൾ

ഈ കരാർ നദീജല ഉപയോഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാര്യങ്ങൾക്കു മാത്രമാണ് ബാധകമെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതിർത്തി, കാശ്മീർ, പരമാധികാരം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ ഈ കരാർ ബാധകമല്ല. കരാറിൽ ഇല്ലാത്ത മറ്റേതെങ്കിലും അവകാശവാദത്തിന് ഇതിനെ തെളിവായി ഉപയോഗിക്കാനാവില്ല. അതിനാൽ ജലകരാറിനെ രാഷ്ട്രീയ തർക്കങ്ങളുമായി കൂട്ടിക്കലർത്തരുതെന്ന നിലപാടാണ് രേഖ സ്വീകരിക്കുന്നത്.

ഈ കരാർ ഒരു മാതൃകയല്ല

ഈ കരാറിനെ അന്താരാഷ്ട്ര നിയമത്തിലെ പൊതുതത്വമായി കാണരുതെന്ന് രേഖ പറയുന്നു. ഭാവിയിലെ മറ്റു രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ജലകരാറുകൾക്ക് ഇത് സ്വയം മാതൃകയാകില്ല. ഇൻഡസ് നദീതടത്തിന്റെ പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങൾ പരിഗണിച്ചാണ് ഈ കരാർ രൂപപ്പെടുത്തിയതെന്ന് ഇതിലൂടെ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ഇൻഡസ് ബേസിൻ ഡെവലപ്മെന്റ് ഫണ്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റ് കരാറുകൾ ഈ കരാറിലെ അവകാശങ്ങളെ ബാധിക്കില്ലെന്നും പറയുന്നു.

കരാർ എപ്പോൾ നിലവിൽ വന്നു?

ഈ രേഖയുടെ ഔദ്യോഗിക പേര് ഇൻഡസ് വാട്ടേഴ്സ് ട്രീറ്റി, 1960 എന്നാണ്. ഇന്ത്യയും പാകിസ്ഥാനും അംഗീകാരരേഖകൾ കൈമാറിയതോടെ കരാർ പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു. എന്നാൽ പ്രാബല്യം 1960 ഏപ്രിൽ 1 മുതൽ കണക്കാക്കണമെന്ന് വ്യവസ്ഥ ചെയ്തു. ഭാവിയിൽ മാറ്റം വരുത്തണമെങ്കിൽ ഇരുരാജ്യങ്ങളും അംഗീകരിച്ച പുതിയ കരാർ വേണം. അവസാനിപ്പിക്കണമെങ്കിലും അതേ രീതിയിൽ പുതിയ കരാർ ആവശ്യമാണ്.

കരാർ ഒപ്പുവെച്ചത് 1960 സെപ്റ്റംബർ 19ന് കരാച്ചിയിലാണ്.

ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗത്ത് നിന്ന് പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഒപ്പുവച്ചു. പാകിസ്ഥാന്റെ ഭാഗത്ത് നിന്ന് പ്രസിഡന്റ് മുഹമ്മദ് അയൂബ് ഖാൻ ഒപ്പുവച്ചു. ലോകബാങ്കിന്റെ പ്രതിനിധിയായ ഡബ്ല്യു. എ. ബി. ഇലിഫ് (W. A. B. Iliff) നിർദിഷ്ട വ്യവസ്ഥകൾക്കായി സാക്ഷിയായി ഒപ്പുവച്ചു. ഇതോടെയാണ് കരാറിന്റെ പ്രധാന ഭാഗം അവസാനിക്കുന്നത്. അടുത്ത പേജുകളിൽ അനുബന്ധ രേഖകളും 1948ലെ കനാൽ ജല തർക്കവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കത്തുകളും അനുബന്ധങ്ങളും ആരംഭിക്കുന്നു

അനുബന്ധം  B എന്താണ് പറയുന്നത്?

അനുബന്ധം B പൂർണമായും കാർഷിക ജല ഉപയോഗത്തെക്കുറിച്ചാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് രവി നദിയിലേക്കുള്ള ചില അനുബന്ധ നദികളിൽ നിന്ന് പാകിസ്ഥാൻ എങ്ങനെ വെള്ളം ഉപയോഗിക്കാമെന്ന് ഇതിൽ പറയുന്നു. ഇന്ത്യയ്ക്ക് ലഭിച്ച കിഴക്കൻ നദികളാണെങ്കിലും, ചില പഴയ ജലസേചന അവകാശങ്ങൾ പാകിസ്ഥാനു തുടർന്നും അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ അതെല്ലാം ഈ അനുബന്ധത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന നിബന്ധനകൾക്ക് വിധേയമായിരിക്കും. ജല ഉപയോഗം ക്രമപ്പെടുത്താനുള്ള സാങ്കേതിക മാർഗരേഖയാണിത്.

നിലവിലുള്ള കൃഷി സംരക്ഷിക്കണം

കരാർ നിലവിൽ വന്നപ്പോൾ കൃഷിയിലുണ്ടായിരുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുകയാണ് പ്രധാന ലക്ഷ്യം. ഇതിനകം ജലസേചനം ലഭിച്ചിരുന്ന കൃഷിയിടങ്ങൾക്ക് പെട്ടെന്ന് വെള്ളം നിഷേധിക്കരുത്. പുതിയ തർക്കങ്ങൾ ഉണ്ടാകാതിരിക്കാനാണ് ഈ വ്യവസ്ഥ. കർഷകർക്ക് ആഘാതമുണ്ടാകാതിരിക്കാൻ പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. കരാർ രാഷ്ട്രീയത്തെക്കാൾ കാർഷിക സ്ഥിരതയ്ക്കാണ് ഇവിടെ മുൻഗണന നൽകുന്നത്.

പുതിയ കൃഷിയിടങ്ങൾക്ക് നിയന്ത്രണം

പുതിയ കൃഷിയിടങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കണമെങ്കിൽ നിശ്ചിത പരിധികൾ പാലിക്കണം. നിയന്ത്രണമില്ലാതെ ജലസേചന വിസ്തൃതി കൂട്ടാൻ കഴിയില്ല. ജലലഭ്യതയും കരാറിലെ വ്യവസ്ഥകളും പരിഗണിച്ചായിരിക്കും വികസനം. ഭാവിയിൽ ജലക്ഷാമം ഒഴിവാക്കാനാണ് ഈ നിയന്ത്രണം

പരിധി ലംഘിച്ചാൽ എന്ത്?

അനുവദിച്ചതിലും കൂടുതൽ ജലം ഉപയോഗിച്ചാൽ അത് രേഖപ്പെടുത്തണം. അത്തരം സാഹചര്യം ഉണ്ടായാൽ കമ്മീഷൻ വിഷയം പരിശോധിക്കും. പ്രശ്നം പരസ്പര ധാരണയിലൂടെ പരിഹരിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഉടൻ ശിക്ഷ എന്നതല്ല, ആദ്യം സാങ്കേതിക പരിശോധനയാണ് കരാർ പറയുന്നത്.

ഇന്ത്യയ്ക്ക് ജലവൈദ്യുതി പദ്ധതി നിർമ്മിക്കാമോ?

ജലകരാറിലെ ഏറ്റവും നിർണായകമായ അനുബന്ധങ്ങളിലൊന്നായ Annexure D നെക്കുറിച്ചാണ്. ഇന്ത്യയ്ക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ നദികളായ ഇൻഡസ്, ജെഹ്‌ലം, ചിനാബ് എന്നിവയിൽ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ നിർമ്മിക്കാൻ അനുമതിയുണ്ടെങ്കിലും, അതിന് കർശനമായ സാങ്കേതിക നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. പിന്നീട് ബഗ്ലിഹാർ, കിഷൻഗംഗ, രത്‌ലെ തുടങ്ങിയ എല്ലാ വിവാദങ്ങളിലും ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉദ്ധരിക്കപ്പെട്ട ഭാഗം ഇതാണ്.

പടിഞ്ഞാറൻ നദികളിൽ ഇന്ത്യയ്ക്ക് ജലവൈദ്യുതി പദ്ധതികൾ നിർമ്മിക്കാം. എന്നാൽ കരാറിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന എല്ലാ സാങ്കേതിക നിബന്ധനകളും കൃത്യമായി പാലിക്കണം. വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദനത്തിന് അനുമതിയുണ്ട്, ജലത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥാവകാശം മാറ്റാൻ അനുമതിയില്ല.

പദ്ധതി എങ്ങനെയായിരിക്കണം?

അണക്കെട്ടിന്റെ രൂപകൽപ്പന കരാർ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കണം. അനാവശ്യമായി വലിയ ജലസംഭരണം ഉണ്ടാകരുത്. ജലപ്രവാഹം പൂർണമായി തടയുന്ന രീതിയിലുള്ള പദ്ധതി പാടില്ല. നദിയുടെ സ്വാഭാവിക ഒഴുക്ക് പരമാവധി നിലനിർത്തണം. വൈദ്യുതി പദ്ധതിയുടെ പേരിൽ ജലനിയന്ത്രണം നേടരുത് എന്നതാണ് കരാറിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം.

പാകിസ്ഥാനെ അറിയിക്കണം

പുതിയ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഇന്ത്യ പാകിസ്ഥാനെ അറിയിക്കണം. പദ്ധതിയുടെ രൂപരേഖ കൈമാറണം. അണക്കെട്ടിന്റെ ഉയരം, സംഭരണശേഷി, ടർബൈൻ ശേഷി തുടങ്ങിയ വിവരങ്ങൾ നൽകണം. പാകിസ്ഥാന് പദ്ധതി പരിശോധിക്കാൻ അവസരം ലഭിക്കും. സുതാര്യത ഉറപ്പാക്കാനാണ് ഈ വ്യവസ്ഥ.

പാകിസ്ഥാന് എതിർപ്പുണ്ടെങ്കിൽ?

പദ്ധതി കരാർ ലംഘിക്കുന്നുവെന്ന് തോന്നിയാൽ പാകിസ്ഥാന് എതിർപ്പ് അറിയിക്കാം. ആദ്യം വിഷയം സ്ഥിരം ഇൻഡസ് കമ്മീഷനിൽ ചർച്ച ചെയ്യും.
അവിടെ പരിഹാരമില്ലെങ്കിൽ ന്യൂട്രൽ എക്സ്പർട്ടിലേക്കോ ആർബിട്രേഷനിലേക്കോ പോകാം. നേരിട്ട് കോടതി സമീപിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് പല ഘട്ടങ്ങളുള്ള നടപടിക്രമമാണ് കരാർ നിർദേശിക്കുന്നത്.

ഭാവിയിലെ തർക്കങ്ങൾക്ക് അടിസ്ഥാനം

ഇന്ത്യയുടെ പുതിയ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ ഈ അനുബന്ധം അനുസരിച്ചാണോ എന്ന് പിന്നീട് പരിശോധിക്കാനാകും. ഈ പേജുകളിലെ വ്യവസ്ഥകളാണ് പിന്നീട് ഉണ്ടായ പല ഇന്ത്യ, പാകിസ്ഥാൻ തർക്കങ്ങളിലും പ്രധാന തെളിവായത്. അതിനാൽ Annexure D ഒരു സാങ്കേതിക അനുബന്ധം മാത്രമല്ല, ഭാവിയിലെ നിയമപരമായ പരിശോധനയ്ക്കുള്ള മാനദണ്ഡവുമാണ്

അനുബന്ധം ഡിയിൽ അനുവദിച്ചിട്ടുള്ള കാര്യങ്ങൾ ആണ് ഇന്ത്യ ചെയ്യുന്നത് ഇപ്പോൾ

അനുബന്ധം ഡി പ്രകാരം അനുവദിച്ചിട്ടുള്ള പദ്ധതികൾ നടപ്പാക്കാൻ മുൻപ് ഇന്ത്യ വ്യഗ്രത കാണിച്ചിരുന്നില്ല.എന്നാൽ പഹൽഗാം സംഭവങ്ങളെ തുടർന്ന് കരാർ മരവിപ്പിക്കുകയും അനുബന്ധം പറയുന്ന അവകാശങ്ങൾ പൂർണ്ണ തോതിൽ അതിവേഗം നിർവഹിക്കുന്ന നടപടികളിലേക്ക് നീങ്ങുകയും ആണ് ഉണ്ടായിട്ടുള്ളത്.കരാർ മരവിപ്പിച്ചത് കൊണ്ട് അതിലെ വ്യവസ്ഥകൾ പ്രകാരം ഏകപക്ഷീയമായി നടപടികൾ സ്വീകരിക്കുവാൻ പാകിസ്ഥാന് കഴിയുകയില്ല.ഇന്ത്യയുടെ കരാർ പൂർണമായി റദ്ദ് ചെയ്തിട്ടുമില്ല.കരാറിന്റെ ഉള്ളടക്കത്തിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നുമില്ല.കരാറിൽ അനുവദിച്ചിരുന്ന ജലവിനിയോഗങ്ങൾ ഇന്ത്യ പൂർണമായും നടപ്പാക്കിയിരുന്നില്ല.അത് നടപ്പാക്കാത്തതിന്റെ ഗുണം പാക്കിസ്ഥാനാണ് കിട്ടിയത്.അതിൽ ദാക്ഷിണ്യം വേണ്ട എന്നാണ് തീരുമാനം.അതുകൊണ്ടുതന്നെ അവയെല്ലാം ഒറ്റയടിക്ക് നടപ്പാക്കി എടുക്കുകയാണ്.അതേപ്പറ്റി എന്തെങ്കിലും തർക്കങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുവാൻ പാകിസ്ഥാന് അവസരം കൊടുക്കാതിരിക്കുവാൻ വേണ്ടിയാണ് കരാർ തന്നെ മരവിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്.കരാറും മരവിപ്പിച്ചത് കൊണ്ട് തർക്കം ഉന്നയിക്കാൻ കഴിയുകയില്ല ഉന്നയിച്ചാൽ അതിന് ചെവി കൊടുക്കേണ്ടതും ഇല്ല.