ഇൻഡോർ, 2026 ഒക്ടോബർ 24 –

ഭാര്യയുടെ സമ്മതപത്രം മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കി പ്രായപൂർത്തിയായ ഭർത്താവിനെ സ്വകാര്യ ലഹരിവിമുക്തി കേന്ദ്രത്തിൽ നിർബന്ധിച്ച് താമസിപ്പിക്കാനാവില്ലെന്ന് മധ്യപ്രദേശ് ഹൈക്കോടതി. വ്യക്തിയുടെ സ്വന്തം സമ്മതമോ നിയമപരമായ അധികാരമുള്ള ഉത്തരവോ വൈദ്യശാസ്ത്രപരമായ അംഗീകാരമോ ഇല്ലാതെ ഒരാളെ ലഹരിവിമുക്തി കേന്ദ്രത്തിൽ തടഞ്ഞുവയ്ക്കുന്നത് നിയമവിരുദ്ധമാണെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. 2026 ഒക്ടോബർ ഏഴിനാണ് ജസ്റ്റിസ് സുബോധ് അഭ്യങ്കർ, ജസ്റ്റിസ് ജയ് കുമാർ പിള്ള എന്നിവരടങ്ങിയ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച് ഉത്തരവിട്ടത്. ജസ്റ്റിസ് ജയ് കുമാർ പിള്ളയാണ് വിധി തയ്യാറാക്കിയത്.

ഇൻഡോർ സ്വദേശിയായ രാജേഷ് പാട്ടീദാർ സഹോദരൻ ബാബുലാലിനെ മോചിപ്പിക്കണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ട് നൽകിയ ഹേബിയസ് കോർപ്പസ് ഹർജിയിലാണ് വിധി. മധ്യപ്രദേശ് സർക്കാരും സ്വകാര്യ ലഹരിവിമുക്തി കേന്ദ്രവും ബാബുലാലിന്റെ ഭാര്യയും ഉൾപ്പെടെയുള്ളവരായിരുന്നു എതിർകക്ഷികൾ. ഹർജിക്കാരനുവേണ്ടി അഭിഭാഷകൻ മോനേഷ് ജിൻഡൽ, സംസ്ഥാന സർക്കാരിനുവേണ്ടി ഗവൺമെന്റ് അഭിഭാഷകൻ അമിത് ഭാട്ടിയ, ഭാര്യയ്ക്കുവേണ്ടി അഭിഭാഷകൻ ശുഭം മണ്ഡിൽ എന്നിവർ ഹാജരായി. ബാബുലാലിനെ തടഞ്ഞുവച്ചത് നിയമവിരുദ്ധമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച കോടതി ഉടൻ മോചിപ്പിക്കാൻ പൊലീസിനും സ്വകാര്യ കേന്ദ്രത്തിനും നിർദേശം നൽകി.

കുടുംബത്തർക്കത്തിനിടെ ഭർത്താവിനെ ലഹരിവിമുക്തി കേന്ദ്രത്തിലാക്കി

ബാബുലാലും ഭാര്യയും തമ്മിൽ ദീർഘകാലമായി കുടുംബപ്രശ്നങ്ങൾ നിലനിന്നിരുന്നു. ഇരുവരും ഇൻഡോർ ജില്ലയിലെ റാവു പ്രദേശത്ത് വേർപിരിഞ്ഞാണ് താമസിച്ചിരുന്നത്. ഭാര്യയും ബന്ധുക്കളും തന്നെ മർദിക്കുകയും ഉപദ്രവിക്കുകയും ചെയ്തതായി ആരോപിച്ച് ബാബുലാൽ നേരത്തേ പൊലീസിൽ പരാതികൾ നൽകിയിരുന്നു. 2025ൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത രണ്ട് പരാതികളും കോടതിയുടെ പരിഗണനയിലെത്തി.

2026 സെപ്റ്റംബർ ഏഴിന് ഭാര്യ ബാബുലാലിനെ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് വിളിച്ചുവരുത്തിയശേഷം സ്വകാര്യ ലഹരിവിമുക്തി കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയെന്നാണ് സഹോദരന്റെ ആരോപണം. ബാബുലാലിന്റെ സമ്മതമില്ലാതെയാണ് കേന്ദ്രത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചതെന്നും തുടർന്ന് പുറത്തുപോകാൻ അനുവദിച്ചില്ലെന്നും ഹർജിയിൽ വ്യക്തമാക്കി.

സെപ്റ്റംബർ എട്ടിന് സഹോദരനെ മോചിപ്പിക്കാനായി രാജേഷ് പാട്ടീദാർ കേന്ദ്രത്തിലെത്തി. എന്നാൽ അധികൃതർ വിട്ടയയ്ക്കാൻ തയ്യാറായില്ല. തുടർന്ന് പൊലീസിൽ രേഖാമൂലം പരാതി നൽകിയെങ്കിലും ഫലപ്രദമായ നടപടിയുണ്ടായില്ലെന്നാണ് ഹർജിക്കാരന്റെ ആരോപണം.

സ്വത്ത് കൈക്കലാക്കാൻ തടവിലാക്കിയെന്ന് സഹോദരന്റെ ആരോപണം

ബാബുലാൽ സ്ഥിരമായി ലഹരിമരുന്ന് ഉപയോഗിക്കുന്ന വ്യക്തിയല്ലെന്നും നിർബന്ധിത ലഹരിവിമുക്തി ചികിത്സ ആവശ്യമില്ലെന്നുമായിരുന്നു ഹർജിക്കാരന്റെ വാദം. ഭാര്യ സ്വകാര്യ കേന്ദ്രവുമായി ചേർന്ന് സ്വത്ത് കൈക്കലാക്കാനുള്ള ഉദ്ദേശ്യത്തോടെയാണ് ബാബുലാലിനെ തടഞ്ഞുവച്ചതെന്നും ആരോപിച്ചു.

ബാബുലാലിന്റെ ശരീരത്തിന്റെ ഇടതുഭാഗത്ത് പക്ഷാഘാതത്തിന്റെ അവശേഷിക്കുന്ന ബുദ്ധിമുട്ടുകളുണ്ടെന്നും തുടർച്ചയായ നാഡീരോഗ ചികിത്സ ആവശ്യമാണെന്നും ഹർജിക്കാരൻ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ആവശ്യമായ ചികിത്സാസൗകര്യങ്ങളില്ലാത്ത ലഹരിവിമുക്തി കേന്ദ്രത്തിൽ നിർബന്ധിച്ച് താമസിപ്പിക്കുന്നത് ആരോഗ്യത്തിന് അപകടകരമാണെന്നും വാദിച്ചു.

പ്രായപൂർത്തിയായ ഒരാളെ ഭാര്യയുടെ സമ്മതപത്രം മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കി തടഞ്ഞുവയ്ക്കാൻ സ്വകാര്യ സ്ഥാപനത്തിന് നിയമപരമായ അധികാരമില്ലെന്നും ഭരണഘടനയുടെ ഇരുപത്തിയൊന്നാം അനുച്ഛേദം ഉറപ്പുനൽകുന്ന വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ലംഘനമാണിതെന്നും ഹർജിക്കാരൻ കോടതിയെ അറിയിച്ചു.

ജീവൻ രക്ഷിക്കാനാണ് കേന്ദ്രത്തിലാക്കിയതെന്ന് ഭാര്യ

ബാബുലാൽ ദീർഘകാലമായി ലഹരിക്ക് അടിമയാണെന്നായിരുന്നു ഭാര്യയുടെ വാദം. ലഹരി ഉപയോഗത്തെ തുടർന്ന് നിരവധി ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളുണ്ടായിരുന്നുവെന്നും ലഹരിയുടെ സ്വാധീനത്തിൽ തന്നെ പതിവായി ശാരീരികമായി ഉപദ്രവിച്ചിരുന്നുവെന്നും ഭാര്യ കോടതിയെ അറിയിച്ചു.

സ്വന്തം ജീവൻ സംരക്ഷിക്കാനും വിവാഹബന്ധം നിലനിർത്താനുമാണ് ഭർത്താവിനെ ലഹരിവിമുക്തി കേന്ദ്രത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചതെന്നായിരുന്നു വിശദീകരണം. കേന്ദ്രത്തിൽ ബാബുലാലിന് സ്വതന്ത്രമായി തീരുമാനങ്ങളെടുക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടെന്നും നിയമവിരുദ്ധമായി തടഞ്ഞുവച്ചിട്ടില്ലെന്നും ഭാര്യയുടെ അഭിഭാഷകൻ വാദിച്ചു. ഹർജി തള്ളണമെന്നും ആവശ്യപ്പെട്ടു.

മെഡിക്കൽ ബോർഡ് റിപ്പോർട്ടിൽ ലഹരിയാസക്തി സ്ഥിരീകരിച്ചില്ല

ഭാര്യയുടെ ആരോപണങ്ങൾ പരിശോധിക്കാൻ 2026 സെപ്റ്റംബർ 28ന് ഹൈക്കോടതി സ്വതന്ത്ര മെഡിക്കൽ ബോർഡിനെ നിയോഗിച്ചു. ബാബുലാലിനെ പരിശോധിച്ച ബോർഡ് ഒക്ടോബർ ഒന്നിന് റിപ്പോർട്ട് സമർപ്പിച്ചു.

മാനസികാരോഗ്യ പരിശോധനയിൽ ഗുരുതരമായ മാനസികരോഗ ലക്ഷണങ്ങളൊന്നും കണ്ടെത്തിയില്ലെന്നാണ് റിപ്പോർട്ടിൽ വ്യക്തമാക്കിയത്. എന്നാൽ ശരീരത്തിന്റെ ഇടതുഭാഗത്ത് പക്ഷാഘാതത്തിന്റെ അവശേഷിക്കുന്ന ബലഹീനതയുണ്ടെന്നും നാഡീരോഗ വിദഗ്ധന്റെ പരിശോധന ആവശ്യമാണെന്നും ബോർഡ് അറിയിച്ചു.

ബാബുലാലിനെ നിർബന്ധിതമായി ലഹരിവിമുക്തി കേന്ദ്രത്തിൽ പാർപ്പിക്കേണ്ട തരത്തിലുള്ള മാനസികരോഗമോ ലഹരിയാസക്തിയോ ഉണ്ടെന്ന് തെളിയിക്കുന്ന രേഖകളൊന്നും കോടതിക്ക് മുന്നിലില്ലെന്ന് ബെഞ്ച് കണ്ടെത്തി. ഭാര്യയുടെ ആരോപണങ്ങളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന മതിയായ വൈദ്യശാസ്ത്ര തെളിവുകൾ ഹാജരാക്കിയിട്ടില്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

സ്വന്തം ചികിത്സ തീരുമാനിക്കാനുള്ള അവകാശം വ്യക്തിക്കുണ്ട്

മാനസികമായി തീരുമാനമെടുക്കാൻ ശേഷിയുള്ള പ്രായപൂർത്തിയായ വ്യക്തിക്ക് സ്വന്തം ശരീരത്തെയും ചികിത്സയെയും സംബന്ധിച്ച് തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ടെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഒരു വ്യക്തിയെ ലഹരിവിമുക്തി കേന്ദ്രത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കുന്നതിന് അയാളുടെ സ്വതന്ത്രമായ സമ്മതം ആവശ്യമാണ്. അതല്ലെങ്കിൽ നിർബന്ധിത പ്രവേശനത്തിന് അധികാരം നൽകുന്ന നിയമപരമോ വൈദ്യശാസ്ത്രപരമോ ആയ ഉത്തരവുണ്ടാകണം.

ഭാര്യയോ ഭർത്താവോ നൽകിയ സമ്മതപത്രം മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് സ്വകാര്യ ലഹരിവിമുക്തി കേന്ദ്രത്തിന് തടങ്കൽ കേന്ദ്രമായി പ്രവർത്തിക്കാനാവില്ല. ബാബുലാലിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഈ രണ്ട് നിയമപരമായ അടിസ്ഥാനങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി.

സ്വമേധയാ എത്തിയ ആളെ പുറത്തുപോകാൻ അനുവദിക്കാത്തതെന്തെന്ന് കോടതി

ബാബുലാൽ സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരമാണ് കേന്ദ്രത്തിൽ കഴിയുന്നതെന്ന എതിർകക്ഷികളുടെ വാദവും കോടതി തള്ളി. സ്വമേധയാ ചികിത്സയ്ക്കെത്തിയ വ്യക്തിയാണെങ്കിൽ കേന്ദ്രത്തിൽനിന്ന് പുറത്തുപോകുന്നത് തടയാൻ അധികൃതർക്ക് അധികാരമില്ലെന്ന് ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി.

2026 സെപ്റ്റംബർ എട്ടിന് സഹോദരനെ വിട്ടയയ്ക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടും കേന്ദ്രം അതിന് തയ്യാറായില്ലെന്ന കാര്യം കോടതി പരിഗണിച്ചു. ബാബുലാലിന് പൂർണ സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ടെന്ന വാദവുമായി ഈ നടപടി പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ലെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി.

ഒരു വ്യക്തിയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം നിയന്ത്രിക്കുന്നത് നിയമപരമായ അധികാരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണോയെന്നതാണ് ഹേബിയസ് കോർപ്പസ് ഹർജിയിൽ പ്രധാനമായി പരിശോധിക്കേണ്ടതെന്നും ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി.

തടങ്കൽ നിയമവിരുദ്ധം; ഉടൻ മോചിപ്പിക്കാൻ ഉത്തരവ്

മെഡിക്കൽ ബോർഡ് റിപ്പോർട്ടും കേസിലെ രേഖകളും പരിശോധിച്ച ഹൈക്കോടതി ബാബുലാലിനെ സ്വകാര്യ ലഹരിവിമുക്തി കേന്ദ്രത്തിൽ തടഞ്ഞുവച്ചത് നിയമവിരുദ്ധമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.

ഭരണഘടനയുടെ ഇരുപത്തിയൊന്നാം അനുച്ഛേദം ഉറപ്പുനൽകുന്ന ജീവിക്കാനും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുമുള്ള അവകാശത്തിന്റെ ലംഘനമാണ് നടപടിയെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ബാബുലാലിനെ നിർബന്ധിച്ച് പാർപ്പിക്കുന്നതിന് നിയമപരമോ വൈദ്യശാസ്ത്രപരമോ ആയ ന്യായീകരണം നൽകാൻ എതിർകക്ഷികൾക്ക് കഴിഞ്ഞില്ലെന്നും കണ്ടെത്തി.

തുടർന്ന് രാജേഷ് പാട്ടീദാറിന്റെ ഹേബിയസ് കോർപ്പസ് ഹർജി അനുവദിച്ചു. ബാബുലാലിനെ ഉടൻ മോചിപ്പിക്കാൻ പൊലീസിനും സ്വകാര്യ ലഹരിവിമുക്തി കേന്ദ്രത്തിനും നിർദേശം നൽകി. സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന സ്ഥലത്തോ സഹോദരനൊപ്പമോ താമസിക്കാൻ ബാബുലാലിന് സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ടെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

പുതിയ മെഡിക്കൽ റിപ്പോർട്ടുണ്ടെങ്കിൽ ഭാര്യയ്ക്ക് വീണ്ടും അപേക്ഷിക്കാം

ഭാവിയിൽ സ്വതന്ത്ര മെഡിക്കൽ ബോർഡിന്റെ പരിശോധനയിൽ അടിയന്തരമായി ലഹരിവിമുക്തി ചികിത്സ ആവശ്യമാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയാൽ ബാബുലാലിനെ ലഹരിവിമുക്തി കേന്ദ്രത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കുന്നതിന് ഭാര്യയ്ക്ക് അപേക്ഷ നൽകാമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

എന്നാൽ അത്തരമൊരു നടപടി സ്വതന്ത്ര വൈദ്യശാസ്ത്ര പരിശോധനയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലായിരിക്കണം. ഭാര്യയുടെ ആരോപണമോ സമ്മതപത്രമോ മാത്രം മതിയാകില്ലെന്ന നിലപാടാണ് കോടതി സ്വീകരിച്ചത്.

ഈ നിർദേശങ്ങളോടെ ഹർജി അനുവദിച്ച് കോടതി നടപടികൾ അവസാനിപ്പിച്ചു.

സ്വകാര്യ ലഹരിവിമുക്തി കേന്ദ്രങ്ങൾക്ക് നിയമപരമായ നിയന്ത്രണം

മധ്യപ്രദേശിലെ സ്വകാര്യ ലഹരിവിമുക്തി കേന്ദ്രങ്ങൾക്കും പുനരധിവാസ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും പ്രായപൂർത്തിയായ വ്യക്തികളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം നിയന്ത്രിക്കുന്നതിൽ നിയമപരമായ അധികാരം നിർബന്ധമാണെന്നതാണ് വിധി വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ സമ്മതം മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഒരാളെ കേന്ദ്രത്തിൽ നിർബന്ധിച്ച് പാർപ്പിക്കാനാവില്ല. സ്വന്തം സമ്മതമില്ലാത്ത പ്രവേശനത്തിന് നിയമപരമായ അധികാരമോ യോഗ്യമായ വൈദ്യശാസ്ത്ര നിർദേശമോ ഉണ്ടായിരിക്കണം. ബാബുലാലിന്റെ കേസിൽ അത്തരം അടിസ്ഥാനമില്ലാത്തതിനാലാണ് മോചനത്തിന് ഉത്തരവിട്ടത്.

കുടുംബബന്ധത്തേക്കാൾ വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് നിയമപരിരക്ഷ

വിവാഹബന്ധം നിലനിൽക്കുന്നതുകൊണ്ടുമാത്രം ഒരാളുടെ ചികിത്സയും താമസവും സംബന്ധിച്ച തീരുമാനങ്ങൾ മറ്റൊരു വ്യക്തിക്ക് ഏകപക്ഷീയമായി എടുക്കാനാവില്ലെന്ന നിയമനിലപാടാണ് വിധിയിൽ വ്യക്തമാകുന്നത്.

കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ സുരക്ഷ സംബന്ധിച്ച ആശങ്കകളും ചികിത്സയുടെ ആവശ്യകതയും നിയമാനുസൃതമായി പരിശോധിക്കാം. എന്നാൽ വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യം നിഷേധിക്കുന്ന നടപടികൾക്ക് നിയമപരമായ ന്യായീകരണം നിർബന്ധമാണ്. സ്വകാര്യ പുനരധിവാസ കേന്ദ്രങ്ങളിലെ നിർബന്ധിത താമസവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സമാന തർക്കങ്ങളിൽ ഈ വിധിയിലെ നിയമവ്യാഖ്യാനം പ്രസക്തമാകും.