ജയ്പുർ, 2026 ഒക്ടോബർ 22 –

അമ്മയുടെ മരണത്തോടെ പ്രായപൂർത്തിയാകാത്ത മക്കളുടെ ജീവനാംശത്തിനായുള്ള നിയമനടപടികൾ അവസാനിക്കില്ലെന്നും കുട്ടികൾക്കുവേണ്ടി മാതൃമുത്തശ്ശിക്ക് കേസ് തുടരാമെന്നും രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതി. കുട്ടികളുടെ സംരക്ഷണാവകാശം സംബന്ധിച്ച കേസ് കോടതിയിൽ നിലനിൽക്കുന്നത് ജീവനാംശം ആവശ്യപ്പെടാനുള്ള അവകാശത്തെ ബാധിക്കില്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ജസ്റ്റിസ് സുനിൽ ബെനിവാളിന്റെ സിംഗിൾ ബെഞ്ചാണ് നിർണായക ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചത്. കുട്ടികളുടെ പിതാവ് നൽകിയ ഹർജി തള്ളിക്കൊണ്ടാണ് ജീവനാംശക്കേസ് തുടരാൻ മുത്തശ്ശിക്ക് അനുമതി നൽകിയ വിചാരണക്കോടതി ഉത്തരവ് ഹൈക്കോടതി ശരിവച്ചത്. കുട്ടികളുടെ പിതാവ് ഹർജിക്കാരനും രാജസ്ഥാൻ സർക്കാരും മറ്റുള്ളവരും എതിർകക്ഷികളുമായ കേസിലാണ് തീരുമാനം. ഒക്ടോബർ 21നാണ് വിധി സംബന്ധിച്ച റിപ്പോർട്ട് പുറത്തുവന്നത്. ഉത്തരവിന്റെ കൃത്യമായ തീയതിയും അഭിഭാഷകരുടെ പേരുകളും ലഭ്യമായ റിപ്പോർട്ടിൽ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടില്ല.

അമ്മയുടെ മരണശേഷവും കുട്ടികളുടെ ജീവനാംശക്കേസ് തുടരാം

ഭാരതീയ നാഗരിക് സുരക്ഷാ സംഹിതയിലെ വകുപ്പ് 144 പ്രകാരം പ്രായപൂർത്തിയാകാത്ത കുട്ടികൾക്ക് ജീവനാംശം ആവശ്യപ്പെടാൻ സ്വതന്ത്രമായ നിയമപരമായ അവകാശമുണ്ടെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. കുട്ടികൾക്കുവേണ്ടി ആദ്യം കേസ് നൽകിയ അമ്മ മരിച്ചുവെന്ന കാരണത്താൽ ഈ അവകാശം ഇല്ലാതാകില്ല. കുട്ടികളുടെ താൽപര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിന് യോഗ്യനായ മറ്റൊരാൾക്ക് കേസ് തുടരാൻ കഴിയുമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

കുട്ടികളുടെ സംരക്ഷണാവകാശവും ജീവനാംശവും വ്യത്യസ്തമായ നിയമവിഷയങ്ങളാണെന്നും കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. കുട്ടികൾ ആരോടൊപ്പം താമസിക്കണമെന്നതാണ് സംരക്ഷണാവകാശക്കേസിൽ തീരുമാനിക്കേണ്ടത്. എന്നാൽ കുട്ടികളുടെ ജീവിതച്ചെലവുകൾ വഹിക്കാനുള്ള നിയമപരമായ ബാധ്യതയാണ് ജീവനാംശക്കേസിൽ പരിഗണിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ഒരു കേസിലെ നടപടികൾ മറ്റൊരു കേസിനെ സ്വമേധയാ അവസാനിപ്പിക്കില്ല.

വിവാഹമോചനത്തിന് പിന്നാലെ അമ്മയുടെ മരണം; കുട്ടികളുടെ സംരക്ഷണം മുത്തശ്ശിക്ക്

കുട്ടികളുടെ അമ്മയാണ് പിതാവിനെതിരെ ജീവനാംശം ആവശ്യപ്പെട്ട് ആദ്യം കോടതിയെ സമീപിച്ചത്. ഇതിനിടെ പിതാവ് വിവാഹബന്ധം വേർപെടുത്തണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് മറ്റൊരു കേസ് നൽകി. 2025 നവംബറിൽ എതിർകക്ഷിയുടെ അഭാവത്തിൽ വിവാഹമോചനം അനുവദിക്കപ്പെട്ടു.

2026 ഫെബ്രുവരിയിൽ കുട്ടികളുടെ അമ്മ മരിച്ചു. തുടർന്ന് മാതൃമുത്തശ്ശിയുടെ സംരക്ഷണത്തിലായിരുന്ന കുട്ടികളെ വിട്ടുകിട്ടണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് പിതാവ് കോടതിയെ സമീപിച്ചു. ഇതിനിടെയാണ് കുട്ടികൾക്കുവേണ്ടി നിലവിലുള്ള ജീവനാംശക്കേസ് തുടരാൻ അനുമതി തേടി മുത്തശ്ശി അപേക്ഷ നൽകിയത്.

വിചാരണക്കോടതി മുത്തശ്ശിയുടെ അപേക്ഷ അംഗീകരിച്ചു. ഈ തീരുമാനത്തെയാണ് കുട്ടികളുടെ പിതാവ് രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതിയിൽ ചോദ്യം ചെയ്തത്.

സ്വാഭാവിക രക്ഷിതാവെന്ന പിതാവിന്റെ വാദം ജീവനാംശക്കേസ് അവസാനിപ്പിക്കാൻ മതിയാകില്ല

കുട്ടികളുടെ ജൈവിക പിതാവും സ്വാഭാവിക രക്ഷിതാവും താനാണെന്നും കുട്ടികളെ ഏറ്റെടുത്ത് സ്വന്തം സാമ്പത്തികശേഷിക്കനുസരിച്ച് സംരക്ഷിക്കാൻ തയ്യാറാണെന്നും ഹർജിക്കാരൻ കോടതിയിൽ വാദിച്ചു. സ്വാഭാവിക രക്ഷിതാവായ തന്നെ മറികടന്ന് മാതൃമുത്തശ്ശിക്ക് കുട്ടികളുടെ സംരക്ഷണാവകാശം ആവശ്യപ്പെടാൻ കഴിയില്ലെന്നായിരുന്നു പിതാവിന്റെ നിലപാട്.

എന്നാൽ ഈ വാദങ്ങൾ ജീവനാംശക്കേസ് അവസാനിപ്പിക്കാൻ മതിയായ കാരണങ്ങളല്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. കുട്ടികളുടെ സംരക്ഷണാവകാശം, സ്വാഭാവിക രക്ഷാകർതൃത്വം, കുട്ടികളെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള പിതാവിന്റെ സന്നദ്ധത എന്നിവ പ്രത്യേകം പരിശോധിക്കേണ്ട വിഷയങ്ങളാണ്. ഇത്തരം തർക്കങ്ങൾ ജീവനാംശക്കേസിൽ തീർപ്പാക്കേണ്ടതില്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

മുത്തശ്ശിക്ക് കേസ് തുടരാം; സ്ഥിരം രക്ഷിതാവായി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടില്ല

കുട്ടികൾക്കുവേണ്ടി ജീവനാംശക്കേസ് തുടരാൻ മാതൃമുത്തശ്ശിക്ക് അനുമതി നൽകുന്നത് കുട്ടികളുടെ സ്ഥിരം സംരക്ഷണാവകാശം അവർക്ക് നൽകുന്നതിന് തുല്യമല്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

കുട്ടികൾ നിലവിൽ മുത്തശ്ശിയുടെ പരിചരണത്തിലാണ് കഴിയുന്നത്. അതിനാൽ അവരുടെ ജീവനാംശാവകാശം സംരക്ഷിക്കാൻ മുത്തശ്ശിയെ നിയമനടപടികൾ തുടരാൻ അനുവദിച്ചതിൽ തെറ്റില്ലെന്നാണ് കോടതിയുടെ വിലയിരുത്തൽ.

കുട്ടികളുടെ സംരക്ഷണാവകാശം സംബന്ധിച്ച തർക്കത്തിൽ അന്തിമ തീരുമാനമെടുക്കേണ്ടത് അതിനായി അധികാരമുള്ള കോടതിയാണ്. ജീവനാംശക്കേസിൽ നൽകിയ അനുമതി ആ തീരുമാനത്തെ മുൻകൂട്ടി നിർണയിക്കുന്നില്ലെന്നും ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

തെറ്റായ നിയമവകുപ്പ് ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയെങ്കിലും കുട്ടികളുടെ അവകാശം നിഷേധിക്കാനാകില്ല

മുത്തശ്ശിയുടെ അപേക്ഷയിൽ ഭാരതീയ നാഗരിക് സുരക്ഷാ സംഹിതയിലെ വകുപ്പ് 339 ഉപയോഗിച്ചതിനെതിരെയും പിതാവ് കോടതിയിൽ വാദിച്ചിരുന്നു. ക്രിമിനൽ കേസുകളിൽ പ്രോസിക്യൂഷൻ നടത്താനുള്ള അനുമതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വകുപ്പാണിതെന്നും ജീവനാംശക്കേസിന് ബാധകമല്ലെന്നുമായിരുന്നു വാദം.

ഈ വാദത്തിൽ നിയമപരമായ അടിസ്ഥാനമുണ്ടെന്ന് ഹൈക്കോടതി അംഗീകരിച്ചു. എന്നാൽ തെറ്റായ വകുപ്പ് പരാമർശിച്ചതുകൊണ്ടുമാത്രം കുട്ടികളുടെ ജീവനാംശാവകാശം നിഷേധിക്കാനാകില്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി. നടപടിക്രമങ്ങളിലെ സാങ്കേതിക പിഴവുകൾ നീതി നടപ്പാക്കുന്നതിന് തടസ്സമാകരുതെന്നും കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

പിതാവിന്റെ ഹർജിയിൽ ഇടപെടാതെ ഹൈക്കോടതി; ജീവനാംശത്തുക വിചാരണക്കോടതി തീരുമാനിക്കും

2026 ഒക്ടോബർ ആറിനാണ് രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതിയുടെ ജോധ്പുർ ബെഞ്ച് ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചത്. സുരേഷ് കുമാവത്ത് നൽകിയ ഹർജിയിലാണ് ജസ്റ്റിസ് സുനിൽ ബെനിവാൾ വിധി പറഞ്ഞത്. രാജസ്ഥാൻ സർക്കാരിനൊപ്പം ഘേവർ റാം, ഹഞ്ജാ ദേവി എന്നിവരായിരുന്നു എതിർകക്ഷികൾ. ഹർജിക്കാരനുവേണ്ടി അഭിഭാഷകൻ അവാർ ദാൻ ഉജ്ജ്വലും സർക്കാരിനുവേണ്ടി പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടർ പ്രേം സിങ് പൻവാറും ഹാജരായി. 2026 മാർച്ച് 16ന് മുത്തശ്ശിക്ക് അനുമതി നൽകിയ വിചാരണക്കോടതി ഉത്തരവിൽ ഇടപെടേണ്ടതില്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയാണ് ഹൈക്കോടതി ഹർജി തീർപ്പാക്കിയത്. ജീവനാംശം അനുവദിക്കണമോയെന്നും എത്ര തുക നൽകണമെന്നുമുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ ഹൈക്കോടതി അന്തിമ തീരുമാനമെടുത്തിട്ടില്ല. പിതാവിന്റെ വാദങ്ങൾ കൂടി കേട്ട് വിചാരണക്കോടതിയാണ് തീരുമാനമെടുക്കേണ്ടത്. ഇതിനായി പ്രത്യേക സമയപരിധിയും നിശ്ചയിച്ചിട്ടില്ല.

രാജസ്ഥാനിലെ ജീവനാംശത്തർക്കങ്ങളിൽ കുട്ടികളുടെ സ്വതന്ത്ര അവകാശത്തിന് കൂടുതൽ വ്യക്തത

രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതിയുടെ ഈ ഉത്തരവ് കുട്ടികളുടെ ജീവനാംശാവകാശവും സംരക്ഷണാവകാശവും വ്യത്യസ്തമായി പരിഗണിക്കണമെന്ന നിയമനിലപാട് വ്യക്തമാക്കുന്നു. മാതാപിതാക്കളിൽ ഒരാൾ മരിച്ചാലും കുട്ടികളുടെ സാമ്പത്തിക സംരക്ഷണത്തിനായുള്ള നിലവിലുള്ള കേസ് തുടരാൻ കഴിയുമെന്നതാണ് ഉത്തരവിന്റെ പ്രായോഗിക പ്രാധാന്യം. കുട്ടികളുടെ ക്ഷേമത്തിന് മുൻഗണന നൽകുന്നതിനൊപ്പം പിതാവിന്റെ നിയമപരമായ വാദങ്ങൾ ഉന്നയിക്കാനുള്ള അവസരവും കോടതി സംരക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. സമാന സാഹചര്യങ്ങളിലുള്ള കേസുകളിൽ രാജസ്ഥാനിലെ കീഴ്ക്കോടതികൾക്ക് ഈ വിധി നിയമപരമായ മാർഗനിർദേശമാകാം. എന്നാൽ എല്ലാ കേസുകളിലും മുത്തശ്ശിക്ക് സ്വമേധയാ സംരക്ഷണാവകാശം ലഭിക്കുമെന്നോ ജീവനാംശം നിർബന്ധമായി അനുവദിക്കണമെന്നോ കോടതി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടില്ല.