ശുചിത്വം ഓരോരുത്തരുടെയും കൂട്ടായ ഉത്തരവാദിത്തമാക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ‘സ്വച്ഛതാ ഹി സേവ 2026’ രാജ്യവ്യാപകമായി നടക്കുകയാണ്. സെപ്റ്റംബർ 17ന് ആരംഭിച്ച പ്രചാരണം ഒക്ടോബർ രണ്ടുവരെ തുടരും. ‘സ്വച്ഛത മേം സഹഭാഗ്; സ്വച്ഛ് ഭാരത്, വികസിത് ഭാരത്’ എന്നതാണ് പ്രമേയം. തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങളും സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളും ജനങ്ങളും ചേർന്നാണ് പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുന്നത്. യുവജന പങ്കാളിത്തം, മാലിന്യസംസ്കരണ ഉത്തരവാദിത്തം, ശുചീകരണത്തൊഴിലാളികളുടെ ക്ഷേമം, പരിസ്ഥിതിസൗഹൃദ ആഘോഷങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കാണ് ഇത്തവണ കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം.

സ്വച്ഛ് ഭാരത് ദൗത്യത്തിന്റെ മുന്നേറ്റം

2014 ഒക്ടോബർ രണ്ടിന് ആരംഭിച്ച സ്വച്ഛ് ഭാരത് ദൗത്യം ശൗചാലയ നിർമാണത്തിൽനിന്ന് സമഗ്ര ശുചിത്വ പ്രസ്ഥാനമായി വളർന്നു. മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെ കണ്ണടയാണ് ദൗത്യത്തിന്റെ ചിഹ്നം. ഗ്രാമീണ ശുചിത്വം, ശൗചാലയ ഉപയോഗം, ഖര-ദ്രവ മാലിന്യസംസ്കരണം എന്നിവ സ്വച്ഛ് ഭാരത് ഗ്രാമീണ ദൗത്യവും നഗര ശുചിത്വം, പൊതുസ്ഥലങ്ങൾ, മാലിന്യസംസ്കരണം, അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവ നഗര ദൗത്യവും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു.

ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയെ 2019ൽ തുറസ്സായ മലമൂത്രവിസർജനമുക്തമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. 2026 സെപ്റ്റംബർ 17 വരെയുള്ള കണക്കനുസരിച്ച് 5.69 ലക്ഷത്തിലധികം ഗ്രാമങ്ങൾ ഒഡിഎഫ് പ്ലസ് പദവിയും 5.25 ലക്ഷത്തിലധികം ഗ്രാമങ്ങൾ ഒഡിഎഫ് പ്ലസ് മാതൃകാപദവിയും നേടി. 5.38 ലക്ഷത്തിലധികം ഗ്രാമങ്ങളിൽ ഖരമാലിന്യസംസ്കരണവും 5.65 ലക്ഷത്തിലധികം ഗ്രാമങ്ങളിൽ ദ്രവമാലിന്യസംസ്കരണവും ഒരുക്കി. 585 ജില്ലകളിലായി 1,314 ഗോബർധൻ ജൈവവാതക പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. 12.22 കോടി വ്യക്തിഗത ശൗചാലയങ്ങളും 98,273 ജൈവവാതക പ്ലാന്റുകളും നിർമിച്ചു.

ഒഡിഎഫ് നില നിലനിർത്തുന്നതിനൊപ്പം ഖര-ദ്രവ മാലിന്യം ഫലപ്രദമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുകയും ദൃശ്യശുചിത്വം ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഗ്രാമമാണ് ഒഡിഎഫ് പ്ലസ് ഗ്രാമം. ഖരമോ ദ്രവമോ ആയ ഏതെങ്കിലും ഒരു വിഭാഗം മാലിന്യം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നവയെ ആസ്പയറിങ് എന്നും രണ്ടും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നവയെ റൈസിങ് എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഇവയ്ക്കൊപ്പം ദൃശ്യശുചിത്വവും ഒഡിഎഫ് പ്ലസ് സന്ദേശങ്ങളും ഉറപ്പാക്കുന്നവയാണ് മാതൃകാ ഗ്രാമങ്ങൾ.

നഗരങ്ങളിൽ 95,478 വാർഡുകളിൽ വീടുതോറുമുള്ള സമ്പൂർണ ഖരമാലിന്യ ശേഖരണവും 83,963 വാർഡുകളിൽ ഉറവിടത്തിലെ സമ്പൂർണ മാലിന്യ വേർതിരിക്കലും നടപ്പാക്കി. പ്രതിദിനം 1.39 ലക്ഷം ടൺ മാലിന്യം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന 3,254 കമ്പോസ്റ്റ് പ്ലാന്റുകളും 25,759.50 ടൺ മാലിന്യം സംസ്കരിക്കുന്ന 60 ഊർജോൽപാദന പ്ലാന്റുകളും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. 1,112 മലിനജല ശുദ്ധീകരണ പ്ലാന്റുകൾ പ്രതിദിനം 41,020.63 മെഗാലിറ്ററും 1,131 വിസർജ്യമാലിന്യ ശുദ്ധീകരണ പ്ലാന്റുകൾ 95,371 കിലോലിറ്ററും സംസ്കരിക്കുന്നു. 37,766 പൊതു ശൗചാലയങ്ങളും 25,512 സാമൂഹിക ശൗചാലയങ്ങളും 5,061 മൂത്രപ്പുരകളും ഉൾപ്പെടെ 68,339 പൊതുശുചിത്വ സൗകര്യങ്ങളുമുണ്ട്.

അഞ്ചു തൂണുകളുമായി 2026ലെ പ്രചാരണം

2017 മുതൽ എല്ലാ വർഷവും സ്വച്ഛ് ഭാരത് ദിനത്തിന് മുന്നോടിയായാണ് സ്വച്ഛതാ ഹി സേവ നടത്തുന്നത്. ജനപങ്കാളിത്തത്തിലൂടെ പൗരന്മാരെയും സ്ഥാപനങ്ങളെയും സർക്കാരുകളെയും കൂട്ടായ ശുചിത്വ പ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം. 2026ലെ പ്രചാരണം മുഴുവൻ സർക്കാരിന്റെയും സമൂഹത്തിന്റെയും പങ്കാളിത്ത സമീപനമാണ് പിന്തുടരുന്നത്. ഖരമാലിന്യസംസ്കരണ ചട്ടങ്ങൾ 2026 സംബന്ധിച്ച ബോധവത്കരണവും നടത്തുന്നു.

അവഗണിക്കപ്പെട്ട മാലിന്യകേന്ദ്രങ്ങളും വൃത്തിയാക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള സ്ഥലങ്ങളും ശുചീകരിച്ച് മനോഹരമാക്കുകയും തുടർപരിപാലനം ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് ഒന്നാമത്തെ പ്രവർത്തനം. ശുചിത്വ ആപ്ലിക്കേഷനിലൂടെ പരാതികൾ അറിയിക്കാം. കണ്ടെത്തുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ പ്രചാരണ പോർട്ടലിൽ രേഖപ്പെടുത്തും. ചന്തകൾ, വിദ്യാലയങ്ങൾ, ആശുപത്രികൾ, ഗതാഗതകേന്ദ്രങ്ങൾ, പാർക്കുകൾ, ജലാശയങ്ങൾ എന്നിവയും ശുചീകരിക്കും. പ്രവർത്തനക്ഷമത, പ്രാപ്യത, വൃത്തി, പരിസ്ഥിതിസൗഹൃദം, സുരക്ഷ എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പൊതു-സാമൂഹിക ശൗചാലയങ്ങൾ വിലയിരുത്തും.

‘സ്വച്ഛ് പാഠശാല–യുവ ഫോർ സ്വച്ഛത’ പദ്ധതിയാണ് രണ്ടാമത്തെ തൂൺ. ആറുമുതൽ പന്ത്രണ്ടുവരെ ക്ലാസുകളിലെ വിദ്യാർഥികൾ ശുചിത്വ ജ്ഞാനയാത്രകളിൽ പങ്കെടുക്കും. മാലിന്യസംസ്കരണ, ശുചിത്വ കേന്ദ്രങ്ങൾ സന്ദർശിക്കും. ശുചിത്വം, കൈകഴുകൽ, ആർത്തവ ശുചിത്വം, ജലസംരക്ഷണം, സുരക്ഷിത കുടിവെള്ളം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് വിദ്യാലയങ്ങളിൽ ചർച്ചകൾ നടത്തും.

ശുചീകരണത്തൊഴിലാളികൾക്കും കുടുംബങ്ങൾക്കും ആരോഗ്യസേവനവും സുരക്ഷാ ഉപകരണങ്ങളും ക്ഷേമപദ്ധതികളുമായുള്ള ബന്ധവും നൽകുന്ന ക്യാമ്പുകളാണ് മൂന്നാമത്തെ പ്രവർത്തനം. ജനപങ്കാളിത്തമാണ് നാലാമത്തെ തൂൺ. നാലുവിധ ഉറവിട മാലിന്യ വേർതിരിക്കൽ, വീട്ടിലെ കമ്പോസ്റ്റ് നിർമാണം, ഒറ്റത്തവണ ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്ലാസ്റ്റിക്കിനും മാലിന്യം വലിച്ചെറിയുന്നതിനുമെതിരായ പ്രചാരണം, റാലികൾ, മനുഷ്യച്ചങ്ങലകൾ, ശുചിത്വ പ്രതിജ്ഞകൾ, പുനരുപയോഗിക്കാവുന്ന വീട്ടുപകരണങ്ങളുടെ ശേഖരണം എന്നിവ ഇതിന്റെ ഭാഗമാണ്. ആഘോഷങ്ങൾ പ്ലാസ്റ്റിക് രഹിതവും പരിസ്ഥിതിസൗഹൃദവുമാക്കുന്ന ‘സ്വച്ഛ് പർവ്, ഹരിത് പർവ്’ ആശയവും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.

‘സ്വച്ഛതാ സെ സമൃദ്ധി’യാണ് അഞ്ചാമത്തെ തൂൺ. കുറയ്ക്കുക, പുനരുപയോഗിക്കുക, പുനഃചംക്രമണം നടത്തുക എന്നീ രീതികളിലൂടെ വിഭവങ്ങൾ വീണ്ടെടുക്കും. ഉപേക്ഷിച്ച വസ്തുക്കളിൽനിന്ന് ഉപയോഗപ്രദമായ ഉൽപന്നങ്ങൾ നിർമിക്കുന്ന ‘കബാഡ് സെ ജുഗാഡ്’, മാലിന്യത്തിൽനിന്ന് കലാസൃഷ്ടികൾ ഒരുക്കുന്ന ‘കബാഡ് സെ കല’ എന്നിവയും നടത്തും. ഒക്ടോബർ ഒന്നിന് ‘ഏക് ദിൻ, ഏക് ഘണ്ട, ഏക് സാഥ്’ പരിപാടിയിൽ രാജ്യവ്യാപകമായി ഒരേസമയം ശുചീകരണം നടക്കും. ഒക്ടോബർ രണ്ടിന് പ്രത്യേക ഗ്രാമസഭകളും നഗര തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പ്രത്യേക കൗൺസിൽ യോഗങ്ങളും പ്രചാരണ പ്രവർത്തനങ്ങളും പുതിയ മാലിന്യസംസ്കരണ ചട്ടങ്ങളും ചർച്ച ചെയ്യും.

ജനകീയ പ്രസ്ഥാനമായി വളർന്ന യാത്ര

ആദ്യ സ്വച്ഛതാ ഹി സേവ പ്രചാരണം 2017 സെപ്റ്റംബർ 15നാണ് ആരംഭിച്ചത്. ശ്രമദാനത്തിലൂടെ ശുചിത്വം ദേശീയ ഉത്തരവാദിത്തമാണെന്ന സന്ദേശം നൽകി. അന്ന് 2014 മുതലുള്ള ശൗചാലയ നിർമാണം 4.82 കോടിയിലെത്തിയിരുന്നു. ഒഡിഎഫ് ഗ്രാമങ്ങൾ 2.38 ലക്ഷമായി. വ്യക്തിഗത ശൗചാലയ ലഭ്യത 42 ശതമാനത്തിൽനിന്ന് 64 ശതമാനമായി ഉയർന്നു. ശുചിത്വ ചിത്രരചനാ മത്സരത്തിൽ 2.46 കോടി കുട്ടികൾ പങ്കെടുത്തു. സ്വയംസഹായ സംഘങ്ങളും സന്നദ്ധ സംഘടനകളും പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങളും ശുചീകരണ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പങ്കാളികളായി.

2018 സെപ്റ്റംബർ 15 മുതൽ ഒക്ടോബർ രണ്ടുവരെ നടന്ന പ്രചാരണം ‘ശുചിത്വം എല്ലാവരുടെയും ഉത്തരവാദിത്തം’ എന്ന ആശയത്തിന് കരുത്തേകി. വിദ്യാർഥികൾ, ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുതല ശുചിത്വ പ്രവർത്തകരായ സ്വച്ഛാഗ്രഹികൾ, തുറസ്സായ മലമൂത്രവിസർജനം തടയുന്ന നിഗ്രാനി സമിതികൾ, വനിതാ നേതാക്കൾ, യുവജനങ്ങൾ, പ്രശസ്ത വ്യക്തികൾ, സാമൂഹിക സംഘടനകൾ എന്നിവരെ ഒന്നിപ്പിച്ചു. മൂന്നുമുതൽ അഞ്ചുവരെ ക്ലാസുകളിലെ കുട്ടികൾ കൈകഴുകൽ പ്രചാരണത്തിലും ആറുമുതൽ പന്ത്രണ്ടുവരെ ക്ലാസുകളിലെ കുട്ടികൾ പുറംശുചീകരണ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും പങ്കെടുത്തു. സെപ്റ്റംബർ 16ന് ശുചിത്വ സഭകളും 17ന് സേവാ ദിനവും സെപ്റ്റംബർ 25ന് അന്ത്യോദയ ദിന പരിപാടികളും നടന്നു.

ദിബ്രുഗഢിലെ വിദ്യാർഥികൾ, ദന്തേവാഡയിലെയും സേലത്തിലെയും വനിതാ സ്വച്ഛാഗ്രഹികൾ, ബിജ്‌നോറിൽ ഗംഗ ശുചീകരിച്ച സന്നദ്ധപ്രവർത്തകർ, പാംഗോങ് തടാകത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ച ഇന്തോ-ടിബറ്റൻ അതിർത്തി പൊലീസ് സേനാംഗങ്ങൾ, റെയിൽവേ ജീവനക്കാർ, സഹകരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ, മാധ്യമങ്ങൾ എന്നിവരും പങ്കാളികളായി. അമിതാഭ് ബച്ചൻ മുംബൈ കടൽത്തീര ശുചീകരണത്തെക്കുറിച്ചും രത്തൻ ടാറ്റ ദേശീയ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ പങ്കുചേരുന്നതിന്റെ അഭിമാനത്തെക്കുറിച്ചും സംസാരിച്ചു.

2019 സെപ്റ്റംബർ 11 മുതൽ ഒക്ടോബർ രണ്ടുവരെ പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യ നിയന്ത്രണത്തിനായിരുന്നു പ്രാധാന്യം. തുണി, ചണം സഞ്ചികൾ പോലുള്ള ബദലുകൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. ഒക്ടോബർ രണ്ടിന് പ്ലാസ്റ്റിക് ശേഖരണവും വേർതിരിക്കലും നടത്തി. ശേഖരിച്ച പ്ലാസ്റ്റിക് പുനഃചംക്രമണം ചെയ്യാനോ സുരക്ഷിതമായി സംസ്കരിക്കാനോ പദ്ധതിയിട്ടു. ആറു സംസ്ഥാനങ്ങളും 171 ജില്ലകളും ഒറ്റത്തവണ ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്ലാസ്റ്റിക് നിരോധിച്ചു. കോവിഡ് മഹാമാരിയെത്തുടർന്ന് 2020ൽ പ്രചാരണം നടത്തിയില്ല.

2021ൽ 60 ലക്ഷത്തിലധികം ആളുകൾ 1.5 ലക്ഷത്തിലധികം ശ്രമദാന പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്തു. ഒക്ടോബർ ഒന്നുവരെ 43,000ത്തിലധികം ഗ്രാമസഭകൾ ഒറ്റത്തവണ ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്ലാസ്റ്റിക്കിനെതിരെ പ്രമേയം പാസാക്കി. 783 ശുചിത്വ രഥങ്ങളും 37,507 ബോധവത്കരണ യാത്രകളും നടത്തി. സ്വച്ഛ് ഭാരത് ദിനത്തിൽ മാത്രം 6.4 ലക്ഷത്തോളം പേർ 2.4 ലക്ഷത്തിലധികം ശ്രമദാനങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്തു. 9,401 ചുമർചിത്രങ്ങളും റാലികളും മുദ്രാവാക്യങ്ങളും ഒരുക്കി. ദ്രവമാലിന്യ നിയന്ത്രണത്തിന്റെ ഭാഗമായി വീടുകളിൽ 15,951ഉം സാമൂഹികതലത്തിൽ 7,216ഉം കുതിർക്കൽ കുഴികൾ നിർമിച്ചു.

2022ലെ പ്രചാരണം ഗ്രാമങ്ങളുടെ ദൃശ്യശുചിത്വത്തിലും മാലിന്യക്കൂമ്പാരങ്ങൾ നീക്കുന്നതിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. മാലിന്യ വേർതിരിക്കൽ, പ്ലാസ്റ്റിക് നിയന്ത്രണം, ജലാശയങ്ങളുടെ പരിസരശുചിത്വം എന്നിവ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യത്തിന് നിരസിക്കുക, കുറയ്ക്കുക, പുനരുപയോഗിക്കുക, പുനഃചംക്രമണം നടത്തുക എന്നീ നാലു മാർഗങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവച്ചു. ചുമർചിത്രങ്ങൾ, തെരുവുനാടകങ്ങൾ, ശുചിത്വ രഥങ്ങൾ, സമൂഹമാധ്യമ ഉള്ളടക്കം എന്നിവ ഉപയോഗിച്ചു. 9.81 കോടിയിലധികം പേർ ശ്രമദാനത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. 1.59 ലക്ഷത്തിലധികം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ ഒറ്റത്തവണ ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്ലാസ്റ്റിക്കിനെതിരെ പ്രമേയം പാസാക്കി. 1.68 ലക്ഷത്തോളം സർപഞ്ചുമാർ ഒഡിഎഫ് പ്ലസ് സംവാദങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്തു.

മാലിന്യമുക്ത ഇന്ത്യയിൽനിന്ന് സ്വച്ഛോത്സവത്തിലേക്ക്

‘മാലിന്യമുക്ത ഇന്ത്യ’ എന്ന പ്രമേയത്തിൽ 2023 സെപ്റ്റംബർ 15 മുതൽ ഒക്ടോബർ രണ്ടുവരെ നടന്ന പ്രചാരണത്തിൽ ശ്രമദാനം, ദൃശ്യശുചിത്വം, ശുചീകരണത്തൊഴിലാളികളുടെ ക്ഷേമം എന്നിവയ്ക്ക് ഊന്നൽ നൽകി. 18 ദിവസത്തിനിടെ 109 കോടിയിലധികം പങ്കാളിത്തങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തി. 53 കോടി പേർ ശ്രമദാനത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. ഒക്ടോബർ ഒന്നിലെ ‘ഏക് താരീഖ്, ഏക് ഘണ്ട, ഏക് സാഥ്’ പരിപാടിയിൽ 9.2 ലക്ഷത്തോളം പരിപാടികളിലായി 8.75 കോടി പേർ പങ്കെടുത്തു. ഗ്രാമങ്ങളിൽ 6.8 കോടിയും നഗരങ്ങളിൽ 1.95 കോടിയുമായിരുന്നു പങ്കാളിത്തം.

7,611 കടൽത്തീരങ്ങളും 6,371 നദീതീരങ്ങളും ജലതീരങ്ങളും ശുചീകരിച്ചു. 15,576ലധികം പഴയ മാലിന്യകേന്ദ്രങ്ങൾ വീണ്ടെടുത്തു. 3,620 വിനോദസഞ്ചാര-പ്രമുഖ കേന്ദ്രങ്ങളും 1.23 ലക്ഷത്തിലധികം പൊതുസ്ഥലങ്ങളും നവീകരിച്ചു. 16,000ത്തിലധികം ജലാശയങ്ങളും മാലിന്യം കുമിഞ്ഞുകൂടുന്ന 66,779 സ്ഥലങ്ങളും വൃത്തിയാക്കി. ഇന്ത്യൻ സ്വച്ഛതാ ലീഗിൽ നാലായിരത്തിലധികം നഗരസംഘങ്ങൾ പങ്കെടുത്തു. 71 മന്ത്രാലയങ്ങളും വകുപ്പുകളും പ്രചാരണവുമായി സഹകരിച്ചു. വിനോദസഞ്ചാര മന്ത്രാലയം 108 സ്ഥലങ്ങളിൽ പ്രത്യേക പ്രചാരണം നടത്തി. വാർത്താവിതരണ പ്രക്ഷേപണ മന്ത്രാലയം സിനിമാശാലകളിൽ പ്രചാരണ ദൃശ്യങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിച്ചു. ടെലികമ്യൂണിക്കേഷൻ വകുപ്പ് മൊബൈൽ ശൃംഖലകളിൽ പ്രത്യേക ശബ്ദസന്ദേശം നൽകി.

‘സ്വഭാവ് സ്വച്ഛത, സംസ്കാർ സ്വച്ഛത’ എന്നതായിരുന്നു 2024ലെ പ്രമേയം. അവഗണിക്കപ്പെട്ട ശുചിത്വ ലക്ഷ്യകേന്ദ്രങ്ങളുടെ പരിവർത്തനം, ജനപങ്കാളിത്തം, ശുചീകരണത്തൊഴിലാളികളുടെ ക്ഷേമക്യാമ്പുകൾ എന്നിവയ്ക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകി. 3.10 ലക്ഷം താമസമേഖലകളും 2.11 ലക്ഷം റോഡരികുകളും 56,526 ചന്തപ്രദേശങ്ങളും നവീകരിച്ചു. 61 ലക്ഷത്തിലധികം മരങ്ങൾ നട്ടു. 76,837 സാംസ്കാരികോത്സവങ്ങളും 15,710 ശുചിത്വ ഭക്ഷണത്തെരുവുകളും നടത്തി. മാലിന്യത്തിൽനിന്നുള്ള കലാസൃഷ്ടികളും പരിസ്ഥിതിസൗഹൃദ ഉൽപന്നങ്ങളും പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു.

2024 ഒക്ടോബർ ഒന്നുവരെ ആസൂത്രണം ചെയ്ത 29.21 ലക്ഷം പരിപാടികളിൽ 26.44 ലക്ഷം പൂർത്തിയാക്കി. 26.25 കോടി പേർ പങ്കെടുത്തു. 3.04 ലക്ഷം ശുചിത്വ പ്രതിജ്ഞകൾ എടുത്തു. ശുചീകരണത്തൊഴിലാളികളുടെ ആരോഗ്യവും ക്ഷേമവും ഉറപ്പാക്കുന്ന ക്യാമ്പുകൾ ശുചിത്വത്തിന്റെ പരിധി തൊഴിലാളികളുടെ അന്തസ്സിലേക്കും വ്യാപിപ്പിച്ചു.

‘സ്വച്ഛോത്സവ്’ എന്ന ആശയവുമായി 2025ലെ പ്രചാരണം ശുചിത്വത്തെ സാമൂഹിക ആഘോഷങ്ങളിലേക്ക് എത്തിച്ചു. ശുചിത്വ ലക്ഷ്യകേന്ദ്രങ്ങളുടെ പരിവർത്തനം, പൊതുസ്ഥല ശുചീകരണം, ശുചീകരണത്തൊഴിലാളികളുടെ ക്ഷേമക്യാമ്പുകൾ, ഹരിത ആഘോഷങ്ങൾ, ശുചിത്വ പ്രചാരണം എന്നിവയായിരുന്നു അഞ്ചു തൂണുകൾ. 7.74 കോടി പേരുടെ പങ്കാളിത്തത്തോടെ 15.75 ലക്ഷം ലക്ഷ്യകേന്ദ്രങ്ങളും 6.22 കോടി പേരുടെ പങ്കാളിത്തത്തോടെ 5.89 ലക്ഷം പൊതുസ്ഥലങ്ങളും ശുചീകരിച്ചു. 4.31 ലക്ഷത്തിലധികം പരിസ്ഥിതിസൗഹൃദ പന്തലുകൾ ഒരുക്കി. 3.18 ലക്ഷത്തിലധികം ആഘോഷാനന്തര ശുചീകരണങ്ങളും 2.81 ലക്ഷത്തിലധികം ശുചിത്വ രംഗോലികളും നടത്തി.

2.71 ലക്ഷത്തിലധികം ക്ഷേമക്യാമ്പുകളിലൂടെ 5.12 ലക്ഷം ശുചീകരണത്തൊഴിലാളികളെ ആദരിച്ചു. 1.63 ലക്ഷം പ്രതിരോധ ആരോഗ്യപരിശോധനാ ക്യാമ്പുകൾ നടത്തി. 4.55 ലക്ഷം വ്യക്തിഗത സുരക്ഷാ കിറ്റുകൾ വിതരണം ചെയ്തു. ആകെ 81.51 ലക്ഷം ഗുണഭോക്താക്കൾക്ക് പ്രയോജനം ലഭിച്ചു. 29.02 ലക്ഷം ബോധവത്കരണ പരിപാടികളിൽ 3.27 കോടി പേർ പങ്കെടുത്തു. 4.09 ലക്ഷം റാലികൾ, 1.01 ലക്ഷം മാലിന്യകലാ നിർമിതികൾ, 2.47 ലക്ഷം മത്സരങ്ങൾ, 93,145 കായിക ലീഗുകൾ, 3.64 ലക്ഷം ഒറ്റത്തവണ പ്ലാസ്റ്റിക് വിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങൾ, 15.94 ലക്ഷം വീടുതോറുമുള്ള ബോധവത്കരണങ്ങൾ, 92,971 ശുചിത്വ ഭക്ഷണത്തെരുവുകൾ എന്നിവ നടത്തി. രാജ്യത്താകെ 18.06 കോടി പേരാണ് 2025ലെ പ്രചാരണത്തിൽ പങ്കെടുത്തത്.

ആദ്യകാലത്തെ ശ്രമദാനത്തിൽനിന്ന് പ്ലാസ്റ്റിക് നിയന്ത്രണം, ദൃശ്യശുചിത്വം, മാലിന്യസംസ്കരണം, തൊഴിലാളിക്ഷേമം, ഹരിതാഘോഷങ്ങൾ എന്നിവയിലേക്ക് പ്രചാരണം വളർന്നു. 2026ലെ ‘സ്വച്ഛത മേം സഹഭാഗ്’ ശുചിത്വത്തെ ഒറ്റത്തവണത്തെ പ്രവർത്തനമല്ലാതെ ദൈനംദിന ശീലവും സമൂഹത്തിന്റെ കൂട്ടായ ഉത്തരവാദിത്തവുമാക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യമിടുന്നത്.

.