ന്യൂഡൽഹി / 2026 /ജൂലൈ 31
ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ ലാഹൗൽ–സ്പിതി താഴ്വരയിൽ എക്സ്-ബാൻഡ് ഡോപ്ലർ കാലാവസ്ഥാ റഡാർ സ്ഥാപിക്കാൻ അനുയോജ്യമായ സ്ഥലം കണ്ടെത്താനായിട്ടില്ലെന്ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ അറിയിച്ചു. ഇന്ത്യൻ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പ് സംസ്ഥാന സർക്കാരുമായും മറ്റ് കേന്ദ്ര ഏജൻസികളുമായും ചേർന്ന് ശ്രമിച്ചെങ്കിലും മലനിരകൾ റഡാർ കിരണങ്ങളെ വലിയ തോതിൽ തടയുന്നതാണ് പ്രതിസന്ധിയായത്. ഇതുമൂലം കാലാവസ്ഥ കൃത്യമായി നിരീക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് ഭൗമശാസ്ത്ര സഹമന്ത്രി ഡോ. ജിതേന്ദ്ര സിങ് രാജ്യസഭയിൽ നൽകിയ എഴുത്തുപരമായ മറുപടിയിൽ വ്യക്തമാക്കി.
മലനിരകൾ തടസ്സമായി
ലാഹൗൽ–സ്പിതി താഴ്വരയിൽ റഡാർ സ്ഥാപിക്കാവുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ തുടർച്ചയായ പരിശോധനകൾ നടത്തിയിരുന്നു. എന്നാൽ മലനിരകൾ കാരണം റഡാർ കിരണങ്ങൾക്ക് ഗുരുതരമായ തടസ്സമുണ്ടാകുമെന്ന് കണ്ടെത്തി. ഇത് ഫലപ്രദമായ കാലാവസ്ഥാ നിരീക്ഷണത്തെ ബാധിക്കുമെന്നതിനാലാണ് റഡാർ സ്ഥാപിക്കാതിരുന്നത്.
പദ്ധതിക്കായി അനുവദിച്ച സമയം അവസാനിച്ചതോടെ നിർദിഷ്ട സ്ഥലത്ത് ഡോപ്ലർ റഡാർ സ്ഥാപിക്കാനുള്ള തീരുമാനം ഉപേക്ഷിച്ചു. അവിടേക്ക് അനുവദിച്ചിരുന്ന റഡാർ പിന്നീട് രാജ്യത്തെ മറ്റൊരു അനുയോജ്യമായ സ്ഥലത്ത് സ്ഥാപിച്ചു. ഹിമാചൽ പ്രദേശിൽ ഇപ്പോൾ കുഫ്രി, ജോത്, മുരാരി ദേവി എന്നിവിടങ്ങളിലായി മൂന്ന് എക്സ്-ബാൻഡ് ഡോപ്ലർ കാലാവസ്ഥാ റഡാറുകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്.
ഹിമാചലിൽ വിപുലമായ നിരീക്ഷണ ശൃംഖല
ഭൗമശാസ്ത്ര മന്ത്രാലയത്തിന് കീഴിലുള്ള ഇന്ത്യൻ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പ് ഹിമാചൽ പ്രദേശിൽ 24 ഓട്ടോമാറ്റിക് കാലാവസ്ഥാ നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. നാല് കാർഷിക ഓട്ടോമാറ്റിക് കാലാവസ്ഥാ കേന്ദ്രങ്ങളും 66 ഓട്ടോമാറ്റിക് മഴമാപിനി കേന്ദ്രങ്ങളും പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്.
ജില്ലാ, ബ്ലോക്ക് തലത്തിലുള്ള മഴ നിരീക്ഷണ പദ്ധതികളുടെ ഭാഗമായി സംസ്ഥാനത്ത് 135 മഴമാപിനികളും സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനങ്ങളും മഴയുടെ അളവും നിരീക്ഷിക്കുന്നതിനാണ് ഈ സംവിധാനങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
ലാഹൗൽ–സ്പിതിയിലും കിന്നൗറിലും പത്ത് കേന്ദ്രങ്ങൾ
ലാഹൗൽ–സ്പിതി, കിന്നൗർ ജില്ലകളിൽ ആകെ പത്ത് ഓട്ടോമാറ്റിക് കാലാവസ്ഥാ കേന്ദ്രങ്ങളും ഓട്ടോമാറ്റിക് മഴമാപിനികളും ഇപ്പോൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്.
കിന്നൗറിലെ റെക്കോങ് കേന്ദ്രം വടക്കൻ അക്ഷാംശം 31.5386, കിഴക്കൻ രേഖാംശം 78.2767 എന്നിവിടങ്ങളിൽ സമുദ്രനിരപ്പിൽനിന്ന് 2,304 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ്. ഇത് ഓട്ടോമാറ്റിക് കാലാവസ്ഥാ നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രമാണ്.
ലാഹൗൽ–സ്പിതിയിലെ കീലോങ് കേന്ദ്രം വടക്കൻ അക്ഷാംശം 32.5719, കിഴക്കൻ രേഖാംശം 77.0353 എന്നിവിടങ്ങളിൽ 3,119 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ്. കുകുംശേർ കേന്ദ്രം വടക്കൻ അക്ഷാംശം 32.7003, കിഴക്കൻ രേഖാംശം 76.6885 എന്നിവിടങ്ങളിൽ 2,627 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ്. ടാബോ കേന്ദ്രം വടക്കൻ അക്ഷാംശം 32.0915, കിഴക്കൻ രേഖാംശം 78.3851 എന്നിവിടങ്ങളിൽ 3,262 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ്. ഇവ മൂന്നും ഓട്ടോമാറ്റിക് കാലാവസ്ഥാ നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്.
കിന്നൗറിലെ കൽപയിൽ വടക്കൻ അക്ഷാംശം 31.54, കിഴക്കൻ രേഖാംശം 78.25 എന്നിവിടങ്ങളിൽ 2,885 മീറ്റർ ഉയരത്തിൽ ഓട്ടോമാറ്റിക് മഴമാപിനിയുണ്ട്. ലിയോയിലെ മഴമാപിനി വടക്കൻ അക്ഷാംശം 31.88, കിഴക്കൻ രേഖാംശം 78.13 എന്നിവിടങ്ങളിൽ 4,988 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ്.
മൂരങ്ങിലെ മഴമാപിനി വടക്കൻ അക്ഷാംശം 31.6, കിഴക്കൻ രേഖാംശം 78.4412 എന്നിവിടങ്ങളിൽ 2,291 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ്. പൂവിലെ കേന്ദ്രം വടക്കൻ അക്ഷാംശം 31.7608, കിഴക്കൻ രേഖാംശം 78.5829 എന്നിവിടങ്ങളിൽ 2,745 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ്. സാംഗ്ലയിലെ കേന്ദ്രം വടക്കൻ അക്ഷാംശം 31.43, കിഴക്കൻ രേഖാംശം 78.25 എന്നിവിടങ്ങളിൽ 2,563 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ്.
ലാഹൗൽ–സ്പിതിയിലെ സുംദോയിൽ വടക്കൻ അക്ഷാംശം 32.0695, കിഴക്കൻ രേഖാംശം 76.5988 എന്നിവിടങ്ങളിൽ 1,096 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ് ഓട്ടോമാറ്റിക് മഴമാപിനി പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
അതിതീവ്ര കാലാവസ്ഥ നേരിടാൻ പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യ
രാജ്യത്ത് അതിതീവ്ര കാലാവസ്ഥാ സംഭവങ്ങളുടെ എണ്ണവും ശക്തിയും വർധിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ നിരീക്ഷണ ശൃംഖലയും പ്രവചന സംവിധാനങ്ങളും ശക്തിപ്പെടുത്താൻ സർക്കാർ വിവിധ നടപടികൾ സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. വിദൂരവും മലയോരവുമായ പ്രദേശങ്ങൾക്കും ഇതിൽ പ്രത്യേക പരിഗണന നൽകുന്നു. പ്രവർത്തന ആവശ്യങ്ങൾ, സാങ്കേതിക സാധ്യത, ലഭ്യമായ വിഭവങ്ങൾ എന്നിവ പരിശോധിച്ചാണ് സംവിധാനങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നത്.
ഉയർന്ന ശേഷിയുള്ള കമ്പ്യൂട്ടിങ് സൗകര്യങ്ങളും സർക്കാർ ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. ഉയർന്ന വ്യക്തതയുള്ള സംഖ്യാധിഷ്ഠിത കാലാവസ്ഥാ പ്രവചന മാതൃകകൾ, നിരീക്ഷണ സംവിധാനങ്ങൾ, നിർമിതബുദ്ധി അധിഷ്ഠിത പ്രവചന ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് ഈ സൗകര്യം പിന്തുണ നൽകുന്നു. കാലാവസ്ഥാ നിരീക്ഷണത്തിന്റെയും പ്രവചനത്തിന്റെയും അതിതീവ്ര കാലാവസ്ഥാ മുന്നറിയിപ്പുകളുടെയും കൃത്യത വർധിപ്പിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം.
രാജ്യവ്യാപകമായി വിവിധ നിരീക്ഷണ സംവിധാനങ്ങൾ
ഭൗമശാസ്ത്ര മന്ത്രാലയത്തിന് ഇപ്പോൾ രാജ്യവ്യാപകമായ കാലാവസ്ഥാ നിരീക്ഷണ ശൃംഖലയുണ്ട്. മനുഷ്യർ നേരിട്ട് പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്ന നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ, ഓട്ടോമാറ്റിക് കാലാവസ്ഥാ കേന്ദ്രങ്ങൾ, ഓട്ടോമാറ്റിക് മഴമാപിനികൾ, കാർഷിക കാലാവസ്ഥാ കേന്ദ്രങ്ങൾ, ഡോപ്ലർ റഡാറുകൾ, അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ മുകൾതട്ടുകൾ നിരീക്ഷിക്കുന്ന കേന്ദ്രങ്ങൾ, ഉപഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
രാജ്യത്തെ കാലാവസ്ഥ നിരീക്ഷിക്കാനും സംഖ്യാധിഷ്ഠിത പ്രവചന മാതൃകകൾക്ക് ആവശ്യമായ വിവരങ്ങൾ നൽകാനും ഈ സംവിധാനങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. അപകടസാധ്യതയുള്ളതും വിദൂരവുമായ പ്രദേശങ്ങളിലെ അതിതീവ്ര കാലാവസ്ഥാ സംഭവങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കുന്നതിനും പ്രവചിക്കുന്നതിനും ഇവ സഹായിക്കുന്നുവെന്ന് ഡോ. ജിതേന്ദ്ര സിങ് രാജ്യസഭയെ അറിയിച്ചു.
