21 ജൂലായ് 2026

കാർഗിൽ യുദ്ധം കഴിഞ്ഞ് 27 വർഷങ്ങൾ പിന്നിട്ടിരിക്കുകയാണ്. ചരിത്രത്തിൽ അടഞ്ഞ അധ്യായമായി കരുതിയിരുന്ന ഒരു വിവാദമാണ് ഇപ്പോൾ വീണ്ടും പാകിസ്ഥാനിൽ തന്നെ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചയായിരിക്കുന്നത്. ഇക്കഴിഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിൽ പാകിസ്ഥാനിലെ മുൻ സെനറ്ററും പ്രമുഖ രാഷ്ട്രീയ നേതാവുമായ മുസ്തഫ നവാസ് ഖോഖർ ഒരു ദേശീയ ടെലിവിഷൻ ചർച്ചയിൽ നടത്തിയ വെളിപ്പെടുത്തലാണ് അതിന് കാരണം. 1999 ലെ കാർഗിൽ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട പാകിസ്ഥാൻ സൈനികരുടെ മൃതദേഹങ്ങൾ സ്വന്തം സൈന്യം ഏറ്റെടുക്കാൻ പോലും തയ്യാറായിരുന്നില്ലെന്നാണ് അദ്ദേഹം തുറന്നടിച്ചത്. വർഷങ്ങളായി ഇന്ത്യ ഉന്നയിച്ചിരുന്ന അതേ ആരോപണമാണ് ഇപ്പോൾ പാകിസ്ഥാനിലെ ഒരു പ്രമുഖ രാഷ്ട്രീയ നേതാവ് പരസ്യമായി ആവർത്തിച്ചിരിക്കുന്നത്. പിന്നീട് വിരമിച്ച പാകിസ്ഥാൻ സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ ആത്മകഥകളും ചരിത്രപഠനങ്ങളും പുറത്തുവന്ന വിവരങ്ങളും ചേർന്നുനോക്കുമ്പോൾ, കാർഗിലിലെ മൃതദേഹ വിവാദം വെറും പ്രചാരണയുദ്ധത്തിന്റെ ഭാഗമല്ല, ഇന്നും പാകിസ്ഥാന്റെ സൈനിക നേതൃത്വത്തെ വേട്ടയാടുന്ന അസ്വസ്ഥമായ ഒരു ചരിത്രചോദ്യമാണെന്ന വിലയിരുത്തലാണ് ശക്തമാകുന്നത്.

 “മുജാഹിദീൻ” എന്ന് പറഞ്ഞവർ… പിന്നീട് സ്വന്തം സൈനികരാണെന്ന് സമ്മതിക്കേണ്ടിവന്നു

1999 ലെ കാർഗിൽ യുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പാകിസ്ഥാൻ ഔദ്യോഗികമായി പറഞ്ഞത് അതിർത്തി കടന്നത് കശ്മീരി പോരാളികളാണെന്നായിരുന്നു. പാകിസ്ഥാൻ സൈന്യത്തിന് നേരിട്ട് ബന്ധമില്ലെന്നും അവകാശപ്പെട്ടു. എന്നാൽ പിന്നീട് വിരമിച്ച നിരവധി പാകിസ്ഥാൻ ജനറൽമാരും ഉദ്യോഗസ്ഥരും ആ വാദം തള്ളിക്കളഞ്ഞു. നോർതേൺ ലൈറ്റ് ഇൻഫൻട്രിയിലെ പതിവ് സൈനികരായിരുന്നു യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുത്തതെന്ന് അവർ വെളിപ്പെടുത്തി. വിരമിച്ച ലഫ്. ജനറൽ ഷാഹിദ് അസീസ് കാർഗിൽ ഒരു “തെറ്റായ സൈനിക സാഹസം” ആയിരുന്നുവെന്ന് പിന്നീട് തുറന്നു പറഞ്ഞിരുന്നു. മുൻ സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥരും ഇതേ നിലപാട് ആവർത്തിച്ചു.

“ജീവനോടെ അയച്ചു… മൃതദേഹമായി മടങ്ങിയപ്പോൾ ആരും വേണ്ടെന്ന് പറഞ്ഞു”

കാർഗിൽ യുദ്ധത്തിലെ ഏറ്റവും വിവാദപരമായ ആരോപണം ഇതാണ്. യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട നിരവധി പാകിസ്ഥാൻ സൈനികരുടെ മൃതദേഹങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കാൻ പാകിസ്ഥാൻ വിസമ്മതിച്ചുവെന്നാണ് ഇന്ത്യ വർഷങ്ങളായി പറയുന്നത്. മൃതദേഹങ്ങൾ ദിവസങ്ങളോളം മലമുകളിൽ കിടന്നെന്നും, പിന്നീട് ഇന്ത്യൻ സൈന്യം ഇസ്ലാമിക ആചാരപ്രകാരം സംസ്കരിച്ചെന്നും ഇന്ത്യൻ സൈനിക രേഖകളും നിരവധി സാക്ഷ്യങ്ങളും പറയുന്നു. ഈ ആരോപണം പിന്നീട് പാകിസ്ഥാനിലെ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി നവാസ് ഷെരീഫ് ഉൾപ്പെടെ ചില നേതാക്കൾ കാർഗിൽ നീക്കത്തെ വിമർശിക്കുകയും, സൈനിക നേതൃത്വത്തിന്റെ തീരുമാനങ്ങൾ രാജ്യത്തെ നാണക്കേടിലാക്കിയെന്ന് പറയുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. കാർഗിലിന് ശേഷം മൃതദേഹങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കാതിരുന്നതിനെതിരെ നോർതേൺ ഏരിയകളിൽ പ്രതിഷേധമുണ്ടായതായും നിരവധി ചരിത്ര പഠനങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.

“കൽപ്പന നൽകിയവർ ജീവനോടെ… കൽപ്പന അനുസരിച്ചവർ ചരിത്രത്തിൽ പോലും ഇല്ല!”

ഇതാണ് ഇന്ന് പാകിസ്ഥാനിൽ വീണ്ടും ഉയരുന്ന ഏറ്റവും അസ്വസ്ഥമാക്കുന്ന ചോദ്യം. യുദ്ധത്തിലേക്ക് അയച്ച സൈനികർ ഉത്തരവ് അനുസരിക്കുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ ദൗത്യം പരാജയപ്പെട്ടപ്പോൾ ഔദ്യോഗിക നിലപാട് മാറി. ആദ്യം അവർ സൈനികരല്ലെന്ന് പറഞ്ഞു. പിന്നീട് അവർ മരിച്ചപ്പോൾ മൃതദേഹങ്ങൾ പോലും ഏറ്റെടുത്തില്ലെന്ന ആരോപണം ഉയർന്നു. ഒടുവിൽ വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം അതേ യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുത്തത് പാകിസ്ഥാൻ സൈനികരാണെന്ന് മുൻ സൈനിക മേധാവികൾ തന്നെ സമ്മതിക്കേണ്ടിവന്നു. ഈ വൈരുധ്യമാണ് ഇപ്പോൾ വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയ വിവാദത്തിന് ഇന്ധനമായിരിക്കുന്നത്.

കാർഗിൽ ഇന്നും അവസാനിച്ചിട്ടില്ല… പാകിസ്ഥാന്റെ മനസ്സാക്ഷിയിൽ

കാർഗിൽ യുദ്ധം ഇന്ത്യക്കും പാകിസ്ഥാനും സൈനിക ചരിത്രമാണ്. പക്ഷേ പാകിസ്ഥാനിൽ അത് ഇപ്പോഴും രാഷ്ട്രീയവും സൈനികവുമായ ആത്മപരിശോധനയുടെ വിഷയമാണ്. ആരാണ് യുദ്ധത്തിന് ഉത്തരവാദി? ആരാണ് സത്യം മറച്ചുവെച്ചത്? കൊല്ലപ്പെട്ട സൈനികർക്ക് രാജ്യം അർഹിക്കുന്ന ആദരം നൽകിയോ? ഈ ചോദ്യങ്ങൾ ഇന്നും പൂർണമായി അവസാനിച്ചിട്ടില്ല. പുതിയ രാഷ്ട്രീയ വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ ആ പഴയ ചോദ്യങ്ങളെ വീണ്ടും ജീവനോടെ തിരികെ കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുകയാണ്. “രാജ്യത്തിനായി പോരാടാൻ പറഞ്ഞവർ, മരിച്ചപ്പോൾ സ്വന്തം രാജ്യത്തിന്റെ മക്കളാണെന്ന് പോലും സമ്മതിച്ചില്ലെങ്കിൽ, അവർ ആർക്കുവേണ്ടിയാണ് പോരാടിയത്?” എന്ന ചോദ്യമാണ് ഇപ്പോൾ പാകിസ്ഥാനിലെ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളിൽ വീണ്ടും ഉയരുന്നത്. ഈ വിഷയത്തിൽ വിവിധ കക്ഷികളും മുൻ സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥരും വ്യത്യസ്ത നിലപാടുകൾ സ്വീകരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, കാർഗിൽ യുദ്ധവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഉത്തരവാദിത്വവും മൃതദേഹങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്തതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവാദവും ഇന്നും പൂർണമായി അവസാനിച്ചിട്ടില്ല.