കെട്ടിടം മാത്രം അടച്ചിരുന്നില്ല… ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ഓർമകളും പൂട്ടിയിട്ടിരുന്നു

വിഭജനത്തിന്റെ തീ പഞ്ചാബിലൂടെ പാഞ്ഞുപോയപ്പോൾ ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ വീടും നാടും വിട്ടു. ആ തിരക്കിലും രക്തച്ചൊരിച്ചിലിലും പൂട്ടിയിട്ട നൂറുകണക്കിന് ഗുരുദ്വാരകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ലാഹോറിനടുത്തുള്ള ഹദിയാരയിലെ ഗുരുദ്വാര പാത്ഷാഹി ഛെവിൻ.

ഏകദേശം എട്ട് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം ആ ഗുരുദ്വാര വീണ്ടും തുറന്നപ്പോൾ അധികൃതർ കണ്ടത് ഒരു ആരാധനാലയം മാത്രമായിരുന്നില്ല.

മണ്ണിട്ട് മൂടിയ സരോവർ.

കയ്യേറിയ ഭൂമി.

ഗുരുദ്വാരയുടെ ഭാഗത്ത് നിർമ്മിച്ച ഒരു പീറിന്റെ ഖബർ.

കാലം വിഴുങ്ങിയ ചരിത്രത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ.

ഗുരു ഹർഗോബിന്ദുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഈ ഗുരുദ്വാര 1923 ൽ പുനർനിർമിച്ചതാണെന്ന് ചരിത്രരേഖകൾ പറയുന്നു. വിഭജനത്തിനുശേഷം അത് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുകയും പിന്നീട് പല ഭാഗങ്ങളും കയ്യേറ്റത്തിനിരയാകുകയും ചെയ്തു. അടുത്തിടെ ശുചീകരണവും പുനരുദ്ധാരണവും നടത്തിയ ശേഷമാണ് വീണ്ടും ആരാധനയ്ക്ക് തുറന്നത്.

ഒരു ഗുരുദ്വാരയുടെ കഥ മാത്രമാണോ ഇത്?

അല്ല.

പാകിസ്ഥാനിലെ മതന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ കഴിഞ്ഞ എട്ടു പതിറ്റാണ്ടിന്റെ ചരിത്രം വായിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ഈ ഗുരുദ്വാര ഒരു ജീവനുള്ള രേഖയാണ്.

വിഭജനത്തിന് മുമ്പ് ലാഹോർ ബഹുമത നഗരമായിരുന്നു. 1941 ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം നഗരത്തിലെ ഏകദേശം മൂന്നിലൊന്ന് ജനങ്ങളും ഹിന്ദു, സിഖ് സമൂഹങ്ങളിൽപ്പെട്ടവരായിരുന്നു.

വിഭജനത്തിനു പിന്നാലെ ആ ജനവിഭാഗത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഇന്ത്യയിലേക്ക് കുടിയേറി. അവരുടെ ആരാധനാലയങ്ങളിൽ പലതും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. ചിലത് തകർന്നു. ചിലത് മറ്റുപയോഗങ്ങൾക്കായി മാറി. ചിലത് കാലക്രമേണ കയ്യേറ്റത്തിനിരയായി.

ക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇന്നും നിൽക്കുന്നു… പക്ഷേ ആരാധകർ എവിടെ?

ലാഹോറിൽ ഒരുകാലത്ത് അനേകം ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങളും ജൈന ക്ഷേത്രങ്ങളും സിഖ് ഗുരുദ്വാരകളും പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു.

ഇന്ന് പ്രവർത്തനക്ഷമമായ ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങൾ വളരെ കുറവാണ്. നിരവധി പഴയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ പരിപാലനമില്ലാതെ കിടക്കുകയോ മറ്റാവശ്യങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്നതായി ചരിത്ര ഗവേഷണങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.

സിഖ് വിശ്വാസികൾക്ക് ഏറെ പ്രധാനപ്പെട്ട ചില ഗുരുദ്വാരകൾ, പ്രത്യേകിച്ച് കർത്താർപൂർ സാഹിബ്, ഡേരാ സാഹിബ്, പഞ്ചാ സാഹിബ് തുടങ്ങിയവ സർക്കാർ മേൽനോട്ടത്തിൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും അന്താരാഷ്ട്ര തീർഥാടകർക്ക് തുറന്നുകൊടുക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ എല്ലാ പൈതൃക കേന്ദ്രങ്ങളുടെയും സ്ഥിതി ഒരുപോലെയാണെന്ന് പറയാൻ കഴിയില്ല.

ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ യഥാർഥ ആശങ്ക എവിടെയാണ്?

പാകിസ്ഥാനിലെ മനുഷ്യാവകാശ സംഘടനകളും അന്താരാഷ്ട്ര നിരീക്ഷണ സ്ഥാപനങ്ങളും വർഷങ്ങളായി ഉയർത്തുന്ന പ്രധാന ആശങ്കകൾ ഏതൊക്കെയാണ്?

മതനിന്ദാ നിയമങ്ങളുടെ ദുരുപയോഗം.

ഹിന്ദു, ക്രൈസ്തവ പെൺകുട്ടികളുടെ നിർബന്ധിത മതപരിവർത്തനവും വിവാഹവും സംബന്ധിച്ച ആരോപണങ്ങൾ.

ആരാധനാലയങ്ങൾക്കെതിരായ ആക്രമണങ്ങൾ.

ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ സ്വത്തുക്കളെച്ചൊല്ലിയുള്ള തർക്കങ്ങൾ.

മതപരമായ വിവേചനം.

ഈ വിഷയങ്ങൾ വർഷംതോറും വിവിധ അന്താരാഷ്ട്ര റിപ്പോർട്ടുകളിൽ ആവർത്തിച്ച് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നവയാണ്.

എന്നാൽ ചിത്രം മുഴുവൻ ഇരുണ്ടതാണോ?

അല്ല.

അതാണ് ഈ വിഷയത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വസ്തുത.

സമീപ വർഷങ്ങളിൽ പാകിസ്ഥാൻ ചില ചരിത്രപ്രധാന സിഖ്, ഹിന്ദു ആരാധനാലയങ്ങൾ പുനരുദ്ധരിച്ചിട്ടുണ്ട്. കർത്താർപൂർ ഇടനാഴി തുറന്നത് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സിഖ് തീർഥാടകർക്ക് വലിയ സൗകര്യമായി. ചില ക്ഷേത്രങ്ങളും ഗുരുദ്വാരകളും പുനരുദ്ധരിക്കാൻ സർക്കാർ പദ്ധതികളും നടപ്പാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

അതേസമയം, മറുവശത്ത് ആരാധനാലയങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടെന്നോ കയ്യേറ്റത്തിനിരയായെന്നോ ഉള്ള സംഭവങ്ങളും തുടരുന്നു. ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ഫറൂഖാബാദിലെ 125 വർഷം പഴക്കമുള്ള ഗുരുദ്വാര പൊളിച്ചെന്ന റിപ്പോർട്ടിനെ തുടർന്ന് ഇന്ത്യ ഔദ്യോഗിക പ്രതിഷേധം രേഖപ്പെടുത്തുകയും അന്വേഷണം നടത്തി പുനഃസ്ഥാപിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു.

ഈ ഗുരുദ്വാര തുറന്നത് ഒരു വാതിൽ മാത്രമല്ല

ഹദിയാരയിലെ ഗുരുദ്വാര വീണ്ടും തുറന്നപ്പോൾ അവിടെ പ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് എത്തിയവർക്ക് അത് ഒരു ആരാധനാലയം തിരിച്ചുകിട്ടിയ നിമിഷമായിരുന്നു.

ചരിത്രകാരന്മാർക്ക് അത് നഷ്ടപ്പെട്ട പൈതൃകത്തിന്റെ വീണ്ടെടുപ്പ്.

മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തകർക്ക് അത് ഇനിയും പരിഹരിക്കപ്പെടാത്ത പ്രശ്നങ്ങളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ.

ഒരു സമൂഹത്തിന് അത് സ്വന്തം ചരിത്രം ഇപ്പോഴും മായാതെ കിടക്കുന്നു എന്ന പ്രതീക്ഷ.

ഒരു ആരാധനാലയം വീണ്ടും തുറക്കുന്നത് വാർത്തയാണ്.

പക്ഷേ അത് എങ്ങനെയാണ് പതിറ്റാണ്ടുകളോളം അടഞ്ഞുകിടന്നത് എന്ന ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരം അന്വേഷിക്കുമ്പോഴാണ് ചരിത്രവും രാഷ്ട്രീയവും മതവും മനുഷ്യാവകാശവും ഒരേ ഫ്രെയിമിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്.

ലാഹോറിലെ ഈ ഗുരുദ്വാരയുടെ വാതിൽ തുറന്നത് ഒരു കെട്ടിടത്തിന്റേതല്ല.

വിഭജനത്തിന്റെ മുറിവുകൾ ഇന്നും പൂർണമായി ഉണങ്ങിയിട്ടില്ലെന്ന് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്ന ചരിത്രത്തിന്റെ ഒരു ജനാലയാണ് അത്.