പ്രധാന വിവരങ്ങൾ
- 2001 ജനുവരി 26ലെ ഗുജറാത്ത് ഭൂകമ്പത്തിൽ 13,805 പേർ മരിക്കുകയും ഒരുകോടിയോളം പേർ ദുരിതത്തിലാവുകയും ചെയ്തു.
- അടിയന്തര ദുരിതാശ്വാസത്തിനായി കേന്ദ്രസർക്കാർ അന്നുതന്നെ 500 കോടി രൂപ അനുവദിച്ചു.
- രണ്ടാഴ്ചയ്ക്കകം രൂപീകരിച്ച സംസ്ഥാന ദുരന്തനിവാരണ അതോറിറ്റി ജനപങ്കാളിത്തത്തോടെ പുനർനിർമാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിച്ചു.
- സർക്കാർ സഹായത്തോടെ കുടുംബങ്ങൾ സ്വന്തം വീടുകൾ പുനർനിർമിച്ചപ്പോൾ 2004 ജനുവരിയോടെ 1.87 ലക്ഷം വീടുകൾ പൂർത്തിയായി.
- ദുരന്തനിവാരണ നയവും നിയമവും പരിശീലനസ്ഥാപനവും ഗ്രാമതല സന്നദ്ധസംഘങ്ങളും രൂപീകരിച്ചു.
ന്യൂഡൽഹി / 2026 / നവംബർ 17
ഗുജറാത്തിനെ തകർത്ത 2001ലെ ഭൂകമ്പത്തിനുശേഷം കച്ചിൽ നടന്ന ദുരിതാശ്വാസവും പുനർനിർമാണവും പ്രതിസന്ധികളെ നേരിടുന്നതിലെ ശ്രദ്ധേയമായ അനുഭവമായി അവതരിപ്പിച്ച് കേന്ദ്ര പ്രസ് ഇൻഫർമേഷൻ ബ്യൂറോയുടെ ഗവേഷണക്കുറിപ്പ്. നവംബർ 16ന് രാവിലെ 11.34ന് ഡൽഹിയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കുറിപ്പ്, അടിയന്തര തീരുമാനങ്ങളും ജനപങ്കാളിത്തവും നിരന്തരമായ വിലയിരുത്തലുകളും ഒരു പ്രദേശത്തെ എങ്ങനെ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവന്നുവെന്ന് വിശദീകരിക്കുന്നു. 2001 ജനുവരി 26ന് രാവിലെ 8.46നാണ് കച്ച് പ്രഭവകേന്ദ്രമായി 6.9 തീവ്രതയുള്ള ഭൂകമ്പം ഗുജറാത്തിനെ പിടിച്ചുലച്ചത്. ഭരണനേതൃത്വത്തിനും ഭരണസംവിധാനത്തിനും സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പ്രതിസന്ധി നേരിടാനുള്ള ശേഷിക്കും ഇത്ര വലിയൊരു പരീക്ഷണം മുമ്പുണ്ടായിരുന്നില്ല. ജില്ലകളുടെ ഭരണപരമായ ഉപവിഭാഗങ്ങളായ 181 താലൂക്കുകളിലെ ഏകദേശം 7,633 ഗ്രാമങ്ങളെ ഭൂകമ്പം ബാധിച്ചു. ഒരുകോടിയോളം പേർ ദുരിതത്തിലായി. 13,805 പേർക്ക് ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടു. ഇതിൽ 12,221 മരണവും കച്ചിലായിരുന്നു. ഏകദേശം 1.67 ലക്ഷം പേർക്ക് പരിക്കേറ്റു. മേഖലയിലാകെ മനുഷ്യരുടെ ദുരിതം അത്രമേൽ വലുതായിരുന്നു. രണ്ടുലക്ഷത്തിലധികം വീടുകൾ തകർന്നു. ഒമ്പതുലക്ഷത്തോളം വീടുകൾക്ക് കേടുപാടുണ്ടായി. എണ്ണമറ്റ കുടുംബങ്ങൾക്ക് തലചായ്ക്കാൻ ഇടമില്ലാതായി. പതിനായിരത്തിലധികം ചെറുകിട, ഇടത്തരം വ്യവസായശാലകൾ ഉൽപ്പാദനം നിർത്തി. അമ്പതിനായിരത്തോളം കരകൗശലത്തൊഴിലാളികളുടെ ഉപജീവനവും നഷ്ടപ്പെട്ടു. മനുഷ്യദുരന്തത്തിനൊപ്പം സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയും രൂപപ്പെട്ടു. ചുഴലിക്കാറ്റും വെള്ളപ്പൊക്കവും നേരിടാൻ ഗുജറാത്തിന് അടിയന്തര പദ്ധതികളുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ ഭൂകമ്പത്തിനായി പ്രത്യേക പദ്ധതിയുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഇത്തരമൊരു ദുരന്തത്തെ നേരിടാൻ മുൻപരിശീലനമില്ലാതിരുന്നിട്ടും പ്രാദേശിക ഉദ്യോഗസ്ഥർ സാഹചര്യത്തിനനുസരിച്ച് ഉടൻ തീരുമാനങ്ങളെടുത്തു. ജനുവരി 26ന് ദുരിതാശ്വാസ ഡയറക്ടർ ഗാന്ധിനഗറിലെ സംസ്ഥാന കൺട്രോൾ റൂമിലെത്തി പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിച്ചു. ഒരുമണിക്കൂറിനുള്ളിൽ തലസ്ഥാനമേഖലയിലെ ലാൻഡ്ലൈൻ, മൊബൈൽ ബന്ധങ്ങൾ തകരാറിലായി. തുടർന്നുള്ള മണിക്കൂറുകളിൽ സാറ്റലൈറ്റ് ഫോണുകളും പൊലീസ് വയർലെസുമായിരുന്നു പ്രധാന ആശയവിനിമയ മാർഗങ്ങൾ. ഭുജിൽ പൊലീസ് സൂപ്രണ്ട് തിരച്ചിലിനും രക്ഷാപ്രവർത്തനത്തിനും നേതൃത്വം നൽകി. കളക്ടർ ദുരിതാശ്വാസവും അവശ്യവസ്തുക്കളുടെ വിതരണവും ഏറ്റെടുത്തു. ഏകദേശം രണ്ടുമണിക്കൂറിനുള്ളിൽ തുറസ്സായ സ്ഥലത്ത് ചികിത്സാക്യാമ്പ് ആരംഭിച്ചു. ബ്രിഗേഡിയറോട് സഹായം ആവശ്യപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് സൈന്യത്തിന്റെ ഒരു പ്ലാറ്റൂണിനെ വിന്യസിച്ചു. പൊലീസ് കുടുംബങ്ങൾ സമൂഹ അടുക്കള തുടങ്ങി. അന്നുതന്നെ പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ദേശീയ പ്രതിസന്ധി നിവാരണ സമിതി യോഗം ചേർന്നു. അടിയന്തര ദുരിതാശ്വാസത്തിന് കേന്ദ്രം 500 കോടി രൂപ അനുവദിച്ചു. ഇതോടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വൈകാതെ തുടങ്ങാനായി. സായുധസേനയും അർധസൈനിക വിഭാഗങ്ങളും രക്ഷാപ്രവർത്തനത്തിൽ പങ്കുചേർന്നു. ദുരിതാശ്വാസ സാമഗ്രികൾ വിമാനമാർഗം എത്തിച്ചു. അടിയന്തര സഹായത്തിനപ്പുറം കൂടുതൽ സുരക്ഷിതവും ദുരന്തങ്ങളെ അതിജീവിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളതുമായ ഗുജറാത്തിനെ പടുത്തുയർത്താനുള്ള കാഴ്ചപ്പാടും ഏകോപിതമായ പ്രവർത്തനവും ആവശ്യമായ ഘട്ടമായിരുന്നു അത്.

രണ്ടാഴ്ചയ്ക്കകം പ്രത്യേക അതോറിറ്റി; വീടുകളുടെ പുനർനിർമാണം കുടുംബങ്ങളുടെ കൈകളിൽ
ആദ്യഘട്ട ദുരിതാശ്വാസത്തിനൊപ്പം പുനരധിവാസത്തിനും പുനർനിർമാണത്തിനുമുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങി. 2001 ഫെബ്രുവരി എട്ടിന് സർക്കാർ പ്രമേയത്തിലൂടെ ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന ദുരന്തനിവാരണ അതോറിറ്റി രൂപീകരിച്ചു. പുനർനിർമാണത്തിന് മേൽനോട്ടം വഹിക്കുകയായിരുന്നു ചുമതല. പൂർണമായും പുതിയ മാതൃകയായിരുന്നില്ല ഇത്. 1999ലെ അതിശക്തമായ ചുഴലിക്കാറ്റിനുശേഷം ഒറീസ സർക്കാർ രൂപീകരിച്ച ദുരന്തനിവാരണ അതോറിറ്റിയുടെ മാതൃക പിന്തുടരാനാണ് കേന്ദ്രസർക്കാർ ഗുജറാത്തിനോട് നിർദേശിച്ചത്. തുടക്കത്തിൽ സൊസൈറ്റീസ് രജിസ്ട്രേഷൻ നിയമപ്രകാരം രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത സംഘമായിരുന്നു അതോറിറ്റി. പിന്നീട് 2003ലെ ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന ദുരന്തനിവാരണ നിയമത്തിലൂടെ നിയമപരമായ അധികാരമുള്ള സ്ഥാപനമായി മാറി. മുഖ്യമന്ത്രി അധ്യക്ഷനും മുതിർന്ന മന്ത്രിമാരും ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥരും അംഗങ്ങളുമായ ഭരണസമിതിയാണ് നയങ്ങളും മാർഗനിർദേശങ്ങളും നിശ്ചയിച്ചത്. 2001 ഫെബ്രുവരി പത്തിന് അംഗീകരിച്ച പ്രാഥമിക പ്രവർത്തനരേഖ പ്രധാന തീരുമാനങ്ങളിൽ ഗ്രാമവാസികളുടെ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കി. ഗുരുതരമായി തകർന്ന ഗ്രാമങ്ങൾ മറ്റിടങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റുന്നതിൽ ഗ്രാമസമിതികൾക്കും ഗ്രാമസഭകൾക്കും അഭിപ്രായം പറയാൻ അവസരം നൽകി. ഭൂകമ്പത്തിനുശേഷം പ്രധാനമന്ത്രി വിളിച്ച സർവകക്ഷിയോഗത്തിന്റെ തുടർച്ചയായി ഫെബ്രുവരി 13ന് കേന്ദ്രസർക്കാർ ദേശീയ ദുരന്തനിവാരണ സമിതിയും രൂപീകരിച്ചു. വലിയ തോതിലുള്ള പുനർനിർമാണത്തിന് വൻതുക ആവശ്യമായതിനാൽ ആദ്യം നാശനഷ്ടം കണക്കാക്കി. അന്താരാഷ്ട്ര വായ്പാസ്ഥാപനങ്ങളായ ലോകബാങ്കും ഏഷ്യൻ വികസന ബാങ്കും ചേർന്നുള്ള വിലയിരുത്തലിൽ നഷ്ടം 9,909 കോടി രൂപയായിരുന്നു. പുനർനിർമാണത്തിന് ഏകദേശം 10,575 കോടി രൂപ വേണ്ടിവരുമെന്നും കണക്കാക്കി. സംസ്ഥാന സർക്കാർ പിന്നീട് തയ്യാറാക്കിയ കണക്ക് ഇതിലും കുറവായ ഏകദേശം 8,496 കോടി രൂപയായിരുന്നു. ഇരു സ്ഥാപനങ്ങളും ആദ്യം അനുവദിച്ച വായ്പ യഥാക്രമം 100 കോടി അമേരിക്കൻ ഡോളറും 50 കോടി അമേരിക്കൻ ഡോളറുമായിരുന്നു. ഇവയുടെ രൂപമൂല്യം നൽകിയ കുറിപ്പിൽ യഥാക്രമം 100 കോടി രൂപയും 50 കോടി രൂപയുമെന്നാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. പുനഃപരിശോധനയ്ക്കുശേഷം വായ്പ 70.3 കോടി അമേരിക്കൻ ഡോളറായും 35 കോടി അമേരിക്കൻ ഡോളറായും പുതുക്കി. ഇവയ്ക്ക് കുറിപ്പിൽ നൽകിയ രൂപക്കണക്കുകൾ യഥാക്രമം 70.3 കോടി രൂപയും 35 കോടി രൂപയുമാണ്. ആകെ ചെലവിന്റെ ഏകദേശം 30 ശതമാനമായ 2,603 കോടി രൂപ സംസ്ഥാന സർക്കാർ സ്വന്തം വിഭവങ്ങളിൽനിന്ന് കണ്ടെത്തി. വീടുകളുടെ നാശത്തിന്റെ തോത്, ഭൂകമ്പസാധ്യത, ജനവാസകേന്ദ്രത്തിന്റെ സ്വഭാവം എന്നിവ പരിഗണിച്ച് 2001 ഫെബ്രുവരി 23ന് നാല് ഭവനസഹായ പാക്കേജുകൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ നാശമുണ്ടായ കച്ചിലെ ഭുജ്, ഭചാവു, അൻജാർ, റാപർ പട്ടണങ്ങൾക്കായി ഏപ്രിൽ 24ന് അഞ്ചാമത്തെ പാക്കേജും പ്രഖ്യാപിച്ചു. കരാറുകാരെ ഏൽപ്പിക്കുന്നതിനുപകരം കുടുംബങ്ങൾതന്നെ സ്വന്തം വീടുകൾ പുനർനിർമിക്കുന്ന രീതിയാണ് സ്വീകരിച്ചത്. സർക്കാർ സാമ്പത്തികസഹായവും സാങ്കേതിക മാർഗനിർദേശവും സുരക്ഷിതമായ രൂപരേഖകളും നൽകി. സർക്കാർ ഇതര സംഘടനകളും സ്വകാര്യ പങ്കാളികളും ഏറ്റെടുത്ത ഗ്രാമങ്ങളിൽ പൊതുസ്വകാര്യ പങ്കാളിത്തത്തിലൂടെ വീടുകൾ നിർമിച്ചു. പങ്കാളികൾ ഓരോരുത്തരും പണം നൽകി. നിർമാണപുരോഗതിക്കനുസരിച്ച് ഘട്ടങ്ങളായാണ് തുക അനുവദിച്ചത്. മുമ്പത്തേതിനെക്കാൾ മെച്ചപ്പെട്ട രീതിയിൽ പുനർനിർമിക്കുക എന്ന അർഥത്തിൽ, ഔദ്യോഗിക രേഖകൾ ഈ പദ്ധതിയെ ‘റീകൺസ്ട്രക്ഷൻ പ്ലസ്’, ‘ബിൽഡിങ് ബാക്ക് ബെറ്റർ’ എന്നീ പേരുകളിൽ വിശേഷിപ്പിച്ചു.

പരാതികൾ കേൾക്കാൻ ജില്ലാ ജഡ്ജിമാർ; ഗുണനിലവാരം ഉറപ്പാക്കാൻ പരിശോധന
നാശനഷ്ടം വിലയിരുത്തുകയായിരുന്നു പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ആദ്യപടി. ജി ഒന്ന് മുതൽ ജി അഞ്ച് വരെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളിലായാണ് കേടുപാടുകൾ തരംതിരിച്ചത്. ചെറിയ കേടുപാടുകൾ ജി ഒന്നിലും പൂർണമായി തകർന്നതോ അറ്റകുറ്റപ്പണി അസാധ്യമായതോ ആയ വീടുകൾ ജി അഞ്ചിലും ഉൾപ്പെടുത്തി. 1,794 റവന്യൂ ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഉൾപ്പെടെ ആകെ 4,592 പേർ അടങ്ങിയ 2,051 സംഘങ്ങൾ സർവേ നടത്തിയെന്നാണ് കുറിപ്പിലെ കണക്ക്. ഓരോ സർവേസംഘത്തിലും മൂന്നുപേരുണ്ടായിരുന്നുവെന്നും വ്യക്തമാക്കുന്നു. സർവേയിൽ നാട്ടുകാരെയും പങ്കെടുപ്പിച്ചു. കുടുംബങ്ങൾക്ക് വീണ്ടും സർവേ ആവശ്യപ്പെടാമായിരുന്നു. ഇതിനുള്ള അപേക്ഷാസമയവും നീട്ടിനൽകി. ഗ്രാമസമിതികളും ജില്ലാസമിതികളും പരാതികൾ പരിഗണിച്ചു. ഓരോ ജില്ലയിലും ജില്ലാ ജഡ്ജിയെ ഓംബുഡ്സ്മാനായി നിയോഗിച്ചു. ഭരണസംവിധാനത്തിനെതിരായ പൊതുജനപരാതികൾ പരിശോധിക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ് ഓംബുഡ്സ്മാൻ. ജനങ്ങളിൽനിന്ന് നേരിട്ട് പരാതി സ്വീകരിക്കാനും നടപടിയെടുക്കാൻ ഭരണകൂടത്തിന് നിർദേശം നൽകാനും അധികാരമുണ്ടായിരുന്നു. 2003 ഒക്ടോബറോടെ ഓംബുഡ്സ്മാൻമാർക്ക് 47,156 അപേക്ഷകൾ ലഭിച്ചു. ഏകദേശം 99 ശതമാനവും കൈകാര്യം ചെയ്തു. സംസ്ഥാന, ജില്ലാ, താലൂക്ക്, ഗ്രാമതലങ്ങളിലായി നാലുതട്ടിലുള്ള ഭരണസംവിധാനം പ്രവർത്തിച്ചു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ നാശമുണ്ടായ താലൂക്കുകളിൽ അഡീഷണൽ കളക്ടർമാരെ നിയമിച്ചു. ഓരോ ഗ്രാമത്തിലും ‘ഗ്രാമ നവരചന സമിതി’ പുനർനിർമാണത്തിന് മേൽനോട്ടം വഹിച്ചു. തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഗ്രാമത്തലവനായ സർപഞ്ച്, ഒരു വനിതാ അംഗം, പിന്നാക്ക ജാതികളുടെയും ന്യൂനപക്ഷ വിഭാഗങ്ങളുടെയും അംഗങ്ങൾ എന്നിവരെ സമിതിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. പ്രൈമറി സ്കൂൾ പ്രധാനാധ്യാപകനും സർക്കാർ ഇതര സംഘടനയുടെ പ്രതിനിധിയും അംഗങ്ങളായിരുന്നു. സർക്കാർ വകുപ്പുകളാണ് പ്രവൃത്തികൾ നടപ്പാക്കിയത്. ചീഫ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസർ ഡോ. പി. കെ. മിശ്രയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള അതോറിറ്റി ഏകോപനവും നിരീക്ഷണവും നടത്തി. ജില്ലാ കളക്ടർമാർ ജോയിന്റ് ചീഫ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസർമാരായി പ്രവർത്തിച്ചു. പ്രവൃത്തികൾക്ക് വേഗത്തിൽ അനുമതി നൽകാൻ പ്രവർത്തന മാനുവലും തയ്യാറാക്കി. ഓരോ ഘട്ടത്തിലെയും നിർമാണപുരോഗതി എൻജിനീയർ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയശേഷം ഗുണഭോക്താക്കൾക്ക് ഗഡുക്കളായി സഹായം നൽകി. സിമന്റും മറ്റു നിർമാണസാമഗ്രികളും എത്തിക്കാൻ 1,082 സാമഗ്രി ബാങ്കുകൾ പ്രവർത്തിച്ചു. മുപ്പതിനായിരത്തോളം കൽപ്പണിക്കാർക്കും 6,200 എൻജിനീയർമാർക്കും പരിശീലനം നൽകി. ഏകദേശം 2.6 ലക്ഷം വീടുകളിൽ സ്വതന്ത്ര പരിശോധന നടത്തി. പുനർനിർമിച്ച വീടുകൾ ഭാര്യയുടെയും ഭർത്താവിന്റെയും സംയുക്ത പേരിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തു. ഭൂകമ്പത്തെയും ചുഴലിക്കാറ്റിനെയും പ്രതിരോധിക്കാനുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ പുതിയ നിർമാണങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. എന്നാൽ 2001 ഒക്ടോബറിലെ പുരോഗതി വിലയിരുത്തലിൽ നേട്ടങ്ങൾക്കൊപ്പം പരിഹരിക്കേണ്ട പ്രശ്നങ്ങളും കണ്ടെത്തി. നിരവധി കുടുംബങ്ങൾ അപ്പോഴും കൂടാരങ്ങളിലായിരുന്നു. ചില ഓഫീസുകളും സ്കൂളുകളും താൽക്കാലിക കെട്ടിടങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചു. സ്ഥലങ്ങളുടെ സർവേ, റോഡ് വീതികൂട്ടൽ, ഭൂമി പുനർവിന്യാസം എന്നിവ ആവശ്യമായതിനാൽ നഗരങ്ങളിലെ പുനർനിർമാണം ഗ്രാമങ്ങളിലേതിനെക്കാൾ മന്ദഗതിയിലായിരുന്നു. പുതുതായി നിർമിച്ച ചില ഗ്രാമങ്ങളിൽ ജലക്ഷാമവും സ്ഥലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ബുദ്ധിമുട്ടുകളും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. അവശിഷ്ടങ്ങൾ നീക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് 276 സർക്കാർ ജീവനക്കാർക്കെതിരെ അച്ചടക്കനടപടിയെടുത്തു. ഇതേ വിഷയത്തിൽ തദ്ദേശസ്ഥാപനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട 738 പേർക്കെതിരെയും കേസുകൾ ആരംഭിച്ചു. 2001 ഒക്ടോബറിൽ നരേന്ദ്ര മോദി മുഖ്യമന്ത്രിയായശേഷം പുരോഗതി വീണ്ടും വിലയിരുത്തി. ഏറ്റവും കൂടുതൽ നാശമുണ്ടായ താലൂക്കുകളിൽ പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ നൽകാൻ 11 മുതിർന്ന സെക്രട്ടറിമാരെ നിയോഗിച്ചു. 2002 ജനുവരി അവസാനംവരെ ഓരോ വാരാന്ത്യത്തിലും മൂന്നുദിവസം ഇവർ ചുമതലപ്പെടുത്തിയ പ്രദേശങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചു. എല്ലാ തിങ്കളാഴ്ചയും മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ അധ്യക്ഷതയിൽ അവലോകനയോഗം ചേർന്നു. ഭൂകമ്പത്തിന്റെ ഒന്നാം വാർഷികമായ 2002 ജനുവരി 26നകം പ്രകടമായ പുരോഗതി കൈവരിക്കുകയായിരുന്നു ലക്ഷ്യം. സ്ഥലസന്ദർശനങ്ങളുടെയും സെക്രട്ടറിമാരുടെ നിർദേശങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിരവധി നയപരവും പ്രവർത്തനപരവുമായ പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിച്ചു. തുടർന്നുള്ള മാസങ്ങളിൽ പുനർനിർമാണത്തിനും പുനരധിവാസത്തിനും വേഗം കൂടി.
വീടുകളും സ്കൂളുകളും ആശുപത്രികളും തിരിച്ചുവന്നു; വ്യവസായങ്ങൾക്കും പുതിയ തുടക്കം
ആദ്യവർഷംതന്നെ വീടുകളുടെ അറ്റകുറ്റപ്പണി ഏറെക്കുറെ പൂർത്തിയായി. തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ പുനർനിർമാണവും മുന്നേറി. 2002 ജനുവരിയോടെ ഏകദേശം 7.7 ലക്ഷം വീടുകൾ അറ്റകുറ്റപ്പണി നടത്തി. അറുപതിനായിരത്തോളം വീടുകൾ പുനർനിർമിച്ചു. പുനർനിർമിച്ച വീടുകളുടെ എണ്ണം 2003 ജനുവരിയിൽ ഏകദേശം 1.43 ലക്ഷമായും 2004 ജനുവരിയിൽ 1.87 ലക്ഷമായും ഉയർന്നു. ലക്ഷ്യമിട്ടത് ഏകദേശം 2.15 ലക്ഷം വീടുകളായിരുന്നു. അതിനാൽ 2004 ജനുവരിയോടെ ലക്ഷ്യത്തിന്റെ 87 ശതമാനം കൈവരിച്ചു. അറ്റകുറ്റപ്പണി ആവശ്യമെന്ന് കണ്ടെത്തിയ 42,678 പ്രൈമറി സ്കൂൾ ക്ലാസ് മുറികളുടെയും പണി 2004 ജനുവരിയോടെ പൂർത്തിയായി. തകർന്ന 8,212 ക്ലാസ് മുറികളിൽ 7,469 എണ്ണം പുനർനിർമിച്ചു. ആകെ എണ്ണത്തിന്റെ 91 ശതമാനമാണിത്. പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ദേശീയ ദുരിതാശ്വാസനിധിയുടെ സഹായത്തോടെ ഭുജിലെ ജില്ലാ സിവിൽ ആശുപത്രിയും പുനർനിർമിച്ചു. ഏകദേശം 114 കോടി രൂപ ചെലവായി. ഭൂകമ്പത്തെ നേരിടാൻ കെട്ടിടങ്ങളെ സഹായിക്കുന്ന ‘ബേസ് ഐസൊലേഷൻ’ സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ചു. 2004 ജനുവരി 14ന് ആശുപത്രി ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. ആരോഗ്യരംഗത്തിന്റെ വീണ്ടെടുപ്പിലെ പ്രധാന ഘട്ടമായിരുന്നു ഇത്. ആറ് സാമൂഹികാരോഗ്യകേന്ദ്രങ്ങളും 24 പ്രാഥമികാരോഗ്യകേന്ദ്രങ്ങളും 184 ഉപകേന്ദ്രങ്ങളും 183 അങ്കണവാടികേന്ദ്രങ്ങളും നിർമിച്ചു. നഗരാസൂത്രണത്തിനും പുതിയ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾക്കുമായി ഭുജ്, അൻജാർ, ഭചാവു, റാപർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രദേശ വികസന അതോറിറ്റികൾ രൂപീകരിച്ചു. പദ്ധതികൾ തയ്യാറാക്കാൻ കൺസൾട്ടിങ് സ്ഥാപനങ്ങളെ നിയോഗിച്ചു. കെട്ടിടനിർമാണ അനുമതികൾ നൽകുകയും പുനരധിവാസ സ്ഥലങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. നാലിൽ മൂന്ന് പട്ടണങ്ങൾക്ക് നഗരാസൂത്രണ പദ്ധതികൾ തയ്യാറാക്കി. ഇതിനായി ആയിരക്കണക്കിന് ഭൂഖണ്ഡങ്ങൾ സർവേ ചെയ്യുകയും തർക്കങ്ങൾ പരിഹരിക്കുകയും വേണ്ടിവന്നു. നഗര അടിസ്ഥാനസൗകര്യ പ്രവൃത്തികളിൽ ഏകദേശം 403 കിലോമീറ്റർ റോഡുകളും 546 കിലോമീറ്റർ കുടിവെള്ള പൈപ്പ് ലൈനുകളും 504 കിലോമീറ്റർ മലിനജല നിർഗമന സംവിധാനങ്ങളും ഉൾപ്പെട്ടു. വികസനപദ്ധതികൾ, നഗരാസൂത്രണം, കരാറുകാരുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് എന്നിവ പൂർത്തിയായശേഷമാണ് പ്രവൃത്തികൾ തുടങ്ങാനായത്. 134 മുനിസിപ്പൽ കെട്ടിടങ്ങളും പദ്ധതിയിൽ ഉൾപ്പെട്ടു. 2004 ജനുവരിയോടെ ഈ പ്രവൃത്തികളിൽ ഏകദേശം 40 ശതമാനം പൂർത്തിയായി. കച്ചിലെ പുതിയ വ്യവസായസ്ഥാപനങ്ങൾക്കായി കേന്ദ്രവും ഗുജറാത്ത് സർക്കാരും നികുതിയിളവുകൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു. ചരക്കുകൾക്ക് ചുമത്തുന്ന എക്സൈസ് തീരുവ, വിൽപ്പനനികുതി, ഒക്ട്രോയ് എന്നിവയിലെ ഇളവുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെട്ടു. ഏകദേശം 4,785 കോടി രൂപയുടെ നിർദിഷ്ട നിക്ഷേപമുള്ള 151 പുതിയ വ്യവസായപദ്ധതികൾ 2004 മാർച്ചോടെ കച്ചിൽ ഇടംപിടിച്ചു.
കെട്ടിടങ്ങൾക്കപ്പുറം ദുരന്തങ്ങളെ നേരിടാനുള്ള ശേഷിയും പടുത്തുയർത്തി
പുനർനിർമാണം ദീർഘകാല പരിഷ്കാരങ്ങൾക്കും വഴിയൊരുക്കി. 2002 സെപ്റ്റംബറിൽ ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന ദുരന്തനിവാരണ നയം സ്വീകരിച്ചു. 2003ൽ സംസ്ഥാന ദുരന്തനിവാരണ നിയമം നടപ്പാക്കി. ഇതോടെ ദുരന്തനിവാരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ഉറച്ച നിയമാടിത്തറ ലഭിച്ചു. ഗുജറാത്ത് ദുരന്തനിവാരണ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് സ്ഥാപിച്ചു. ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും സാമൂഹിക പ്രതിനിധികൾക്കും പരിശീലനം നൽകി. സംസ്ഥാനത്തെ 484 ഗ്രാമങ്ങളിൽ ‘ആഫത് സജ്ജത് സേന’ എന്ന പേരിൽ ഗ്രാമതല ദുരന്തസന്നദ്ധ സംഘങ്ങൾ രൂപീകരിച്ചു. ഗ്രാമസഭകൾ സജീവമാക്കാൻ 2002ൽ സംസ്ഥാന സർക്കാർ നടപടിയെടുത്തു. ദുരന്തങ്ങളെ നേരിടാനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പ് ഗ്രാമസഭകളുടെ സ്ഥിരം ചർച്ചാവിഷയമാക്കി. ഈ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് അംഗീകാരമായി ദുരന്തസാധ്യത കുറയ്ക്കുന്നതിനുള്ള ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ സസകാവ പുരസ്കാരം 2003ൽ ലഭിച്ചു. ഭരണത്തിലെ പുതുമകൾക്ക് കോമൺവെൽത്ത് അസോസിയേഷൻ ഫോർ പബ്ലിക് അഡ്മിനിസ്ട്രേഷൻ ആൻഡ് മാനേജ്മെന്റിന്റെ സ്വർണപുരസ്കാരം 2004ലും ലഭിച്ചു. രാജ്യത്താകെ ബാധകമായ 2005ലെ ദുരന്തനിവാരണ നിയമത്തിനു മുമ്പായിരുന്നു ഈ മാറ്റങ്ങളെല്ലാം. കച്ചിന്റെ അനുഭവത്തിൽനിന്ന് ആറു നേതൃത്വപാഠങ്ങളും ഗവേഷണക്കുറിപ്പ് മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു. ആദ്യം പ്രവർത്തിക്കുക, അതിനൊപ്പം സംവിധാനങ്ങൾ ക്രമപ്പെടുത്തുക എന്നതാണ് ഒന്നാമത്തേത്. ആദ്യമണിക്കൂറിൽ വാർത്താവിനിമയം തകർന്നിട്ടും ഏതാനും മണിക്കൂറിനകം സഹായം തുടങ്ങി. ഭുജിൽ ചുമതലകൾ വ്യക്തമായി വിഭജിച്ചതും അന്നുതന്നെ ദേശീയ പ്രതിസന്ധി നിവാരണ സമിതി ചേർന്നതും പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് തുടർച്ച നൽകി. പ്രത്യേക ദൗത്യത്തിന് പ്രത്യേക സ്ഥാപനം രൂപീകരിക്കുക എന്നതാണ് രണ്ടാമത്തെ പാഠം. രണ്ടാഴ്ചയ്ക്കകം മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ അധ്യക്ഷതയിൽ വ്യക്തമായ ചുമതലയോടെ അതോറിറ്റി രൂപീകരിച്ചു. ഒറീസയിൽനിന്ന് സ്വീകരിച്ച മാതൃകയ്ക്ക് 2003ലെ നിയമത്തിലൂടെ നിയമപരമായ അടിത്തറയും നൽകി. ജനങ്ങളെ കേന്ദ്രസ്ഥാനത്ത് നിർത്തുക എന്നതാണ് മൂന്നാമത്തേത്. സർക്കാർ പണവും സാങ്കേതിക സഹായവും സുരക്ഷിത രൂപരേഖകളും നൽകിയപ്പോൾ കുടുംബങ്ങൾ സ്വന്തം വീടുകൾ പുനർനിർമിച്ചു. ഗുരുതരമായി തകർന്ന ഗ്രാമങ്ങൾ മാറ്റിപ്പാർപ്പിക്കുന്നതിൽ ഗ്രാമസമിതികളും ഗ്രാമസഭകളും പങ്കെടുത്തു. നീതി ഉറപ്പാക്കുന്ന സംവിധാനം ഒരുക്കുക എന്നതാണ് നാലാമത്തെ പാഠം. തുറന്ന സർവേകളും പുനഃസർവേയ്ക്കുള്ള അവസരവും ഓരോ ജില്ലയിലെയും ഓംബുഡ്സ്മാനും കുടുംബങ്ങളുടെ പരാതികൾ കേൾക്കാൻ വഴിയൊരുക്കി. ഘട്ടംഘട്ടമായ പണമടയ്ക്കലും ഏകദേശം 2.6 ലക്ഷം വീടുകളുടെ സ്വതന്ത്ര പരിശോധനയും നിർമാണഗുണനിലവാരം സംരക്ഷിക്കാൻ സഹായിച്ചു. പുരോഗതി സത്യസന്ധമായി വിലയിരുത്തി ആവശ്യമുള്ള തിരുത്തൽ വരുത്തുക എന്നതാണ് അഞ്ചാമത്തേത്. കൂടാരങ്ങളിൽ തുടരുന്ന കുടുംബങ്ങൾ മുതൽ നഗരങ്ങളിലെ മന്ദഗതിയിലുള്ള പുനർനിർമാണംവരെയുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾ 2001 ഒക്ടോബറിലെ അവലോകനത്തിൽ തുറന്നുപറഞ്ഞു. മുതിർന്ന സെക്രട്ടറിമാരുടെ ഇടപെടലും ആഴ്ചതോറുമുള്ള അവലോകനവും വ്യക്തമായ സമയപരിധിയും പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് വേഗം കൂട്ടി. കെട്ടിടങ്ങൾക്കൊപ്പം ദുരന്തങ്ങളെ നേരിടാനുള്ള ശേഷിയും ശേഷിപ്പിക്കുക എന്നതാണ് ആറാമത്തെ പാഠം. നയവും നിയമവും പരിശീലനസ്ഥാപനവും 484 ഗ്രാമങ്ങളിലെ സന്നദ്ധസംഘങ്ങളും ഗുജറാത്തിന് ലഭിച്ചു. ഈ സ്ഥാപനപരമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കാണ് 2003ലെയും 2004ലെയും പുരസ്കാരങ്ങളിലൂടെ അംഗീകാരം ലഭിച്ചത്. വിനയവും അടിയന്തരമായ ഇടപെടലും ജനങ്ങളിലുള്ള വിശ്വാസവുംകൊണ്ട് ഒരു പ്രദേശത്തെ പുനർനിർമിക്കാമെന്നാണ് കച്ചിന്റെ അനുഭവം വ്യക്തമാക്കുന്നതെന്ന് കുറിപ്പ് പറയുന്നു.
.
Disclaimer: The information published on Samadarsi.com is provided for general news, informational, educational, and public awareness purposes only. While every reasonable effort is made to ensure the accuracy, reliability, and timeliness of the content, Samadarsi Communication LLP does not guarantee that all published information is free from errors, omissions, or inaccuracies. The views and opinions expressed in opinion articles, guest columns, interviews, and reader comments are solely those of the respective authors and do not necessarily reflect the views of Samadarsi Communication LLP. Readers are encouraged to independently verify any information before making financial, legal, medical, political, or personal decisions based on the content published on this website. Samadarsi.com reserves the right to update, modify, correct, or remove any content at any time without prior notice. Any links to external websites are provided solely for the convenience of users, and we do not endorse or accept responsibility for the content, security, accuracy, or privacy practices of such third-party websites. All trademarks, logos, images, and other copyrighted materials appearing on this website remain the property of their respective owners.

