ന്യൂഡൽഹി / 2026 / നവംബർ 14
ഡൽഹിയിലും ദേശീയ തലസ്ഥാന മേഖലയിലും വായുമലിനീകരണം കുറയ്ക്കാൻ സ്വീകരിച്ച നടപടികൾ കേന്ദ്ര പരിസ്ഥിതി, വനം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാന മന്ത്രി ഭൂപേന്ദർ യാദവ് വിലയിരുത്തി. ഡൽഹി, ഹരിയാന, ഉത്തർപ്രദേശ്, രാജസ്ഥാൻ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പരിശോധിക്കാൻ നവംബർ 14ന് ചേർന്ന യോഗത്തിൽ അദ്ദേഹമാണ് അധ്യക്ഷത വഹിച്ചത്. ശൈത്യകാലത്ത് മലിനീകരണം രൂക്ഷമാകുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, പദ്ധതികൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിൽ ഒതുങ്ങാതെ സമയബന്ധിതമായും ഏകോപനത്തോടെയും താഴെത്തട്ടിൽ കർശന നടപടി നടപ്പാക്കണമെന്ന് മന്ത്രി നിർദേശിച്ചു.
മലിനീകരണം നേരിടാനുള്ള മുന്നൊരുക്കങ്ങൾ ശക്തമാക്കാനും നിയന്ത്രണ നടപടികൾ ഫലപ്രദമായി നടപ്പാക്കാനും കഴിഞ്ഞ ഒരു വർഷത്തിനിടെ ദേശീയ തലസ്ഥാന മേഖലയിലെ സംസ്ഥാന സർക്കാരുകളുമായും നഗരസഭകളുമായും മന്ത്രി മുപ്പതിലേറെ അവലോകന യോഗങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാർഗനിർദേശത്തിൽ തയ്യാറാക്കിയ വിശദമായ പ്രവർത്തനപദ്ധതികളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയ നടപടികളുടെ നടപ്പാക്കലാണ് ഈ യോഗങ്ങളിലൂടെ വിലയിരുത്തിയത്.
ഡൽഹി പരിസ്ഥിതി മന്ത്രി സർദാർ മൻജീന്ദർ സിങ് സിർസ, ഹരിയാന പരിസ്ഥിതി മന്ത്രി റാവു നർബീർ സിങ്, ഉത്തർപ്രദേശ് പരിസ്ഥിതി മന്ത്രി അരുൺ കുമാർ സക്സേന എന്നിവർ ഓൺലൈനായി യോഗത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. കേന്ദ്ര പരിസ്ഥിതി മന്ത്രാലയ സെക്രട്ടറി നരേന്ദ്ര ഭൂഷൺ, മന്ത്രാലയത്തിലെ അഡീഷണൽ സെക്രട്ടറിയും കേന്ദ്ര മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡ് ചെയർമാനുമായ ഡോ. അമൻദീപ് ഗാർഗ് എന്നിവർ തുർക്കിയിലെ അന്റാലിയയിൽനിന്ന് ഓൺലൈനായി പങ്കെടുത്തു. വായുഗുണനിലവാര പരിപാലന കമ്മിഷൻ മെമ്പർ സെക്രട്ടറി തരുൺ പിത്തോഡെ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനപുരോഗതി അവതരിപ്പിച്ചു. കമ്മിഷൻ അധ്യക്ഷൻ രാജേഷ് വർമ വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ പദ്ധതികളുടെ താഴെത്തട്ടിലുള്ള നടപ്പാക്കലും ഇനി സ്വീകരിക്കേണ്ട നടപടികളും വിശദീകരിച്ചു.
വായുമലിനീകരണത്തിന് സംസ്ഥാന അതിർത്തികളില്ലെന്ന് മന്ത്രി ഓർമിപ്പിച്ചു. അതിനാൽ ദേശീയ തലസ്ഥാന മേഖലയിലാകെ പരസ്പരം യോജിക്കുന്ന നിയന്ത്രണ നടപടികൾ ഏകോപിപ്പിച്ച് നടപ്പാക്കണം. സംയോജിത കമാൻഡ് ആൻഡ് കൺട്രോൾ കേന്ദ്രങ്ങളിലൂടെ തത്സമയ നിരീക്ഷണം നടത്തണമെന്നും നിയമലംഘനങ്ങളിൽ ഫീൽഡ് ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് നേരിട്ട് ഉത്തരവാദിത്വം നിശ്ചയിക്കണമെന്നും അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഹരിയാനയിലെ ഏഴ് നഗരങ്ങളിലും ഉത്തർപ്രദേശിലെയും രാജസ്ഥാനിലെയും നാല് വീതം നഗരങ്ങളിലും സെക്രട്ടറി തലത്തിലുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥരെ ചുമതലപ്പെടുത്തണം. ഇവർ സ്ഥലപരിശോധന നടത്തി മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ നടപടികൾ ഉറപ്പാക്കുകയും എല്ലാ ആഴ്ചയും കമ്മിഷന് റിപ്പോർട്ട് നൽകുകയും വേണം. പ്രവർത്തനത്തിൽ വീഴ്ച വരുത്തുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് നോട്ടീസ് നൽകാനും കമ്മിഷനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു.
ക്യാമറകൾ സ്ഥാപിക്കണം; 191 വ്യവസായശാലകൾ അടച്ചുപൂട്ടണം
ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ സംസ്ഥാനങ്ങളും വാഹനങ്ങളുടെ നമ്പർപ്ലേറ്റ് സ്വയം തിരിച്ചറിയുന്ന എഎൻപിആർ ക്യാമറകൾ സ്ഥാപിക്കണമെന്ന് മന്ത്രി നിർദേശിച്ചു. ഇതിൽ വീഴ്ച വരുത്തിയാൽ 2026 നവംബർ 30ന് ശേഷം ഉത്തരവാദികളായ ഗതാഗതവകുപ്പ് ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരെ വായുഗുണനിലവാര പരിപാലന കമ്മിഷൻ ക്രിമിനൽ നിയമനടപടി ആരംഭിക്കും. ആവർത്തിച്ച് നിർദേശം നൽകിയിട്ടും വായുമലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ഉപകരണങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കാൻ ഓർഡർപോലും നൽകാത്ത, മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കാതെ മലിനീകരണമുണ്ടാക്കുന്ന 191 വ്യവസായശാലകൾ ഉടൻ മുദ്രവെച്ച് അടച്ചുപൂട്ടാൻ കേന്ദ്ര മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡിനോടും ആവശ്യപ്പെട്ടു.
അടിയന്തര തിരുത്തൽ നടപടികൾ ഉറപ്പാക്കാൻ ഓരോ സംസ്ഥാനത്തെയും മലിനീകരണം കൂടുതലുള്ള പ്രദേശങ്ങൾക്കായുള്ള പ്രവർത്തനപദ്ധതികൾ പതിവായി അവലോകനം ചെയ്യും. കേന്ദ്ര പരിസ്ഥിതി മന്ത്രാലയ സെക്രട്ടറി, ഭവന–നഗരകാര്യ മന്ത്രാലയ സെക്രട്ടറി, കേന്ദ്ര മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡ് ചെയർമാൻ, വായുഗുണനിലവാര പരിപാലന കമ്മിഷൻ അധ്യക്ഷൻ, മറ്റ് മുതിർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥർ എന്നിവർ ഇതിൽ പങ്കെടുക്കും. ബന്ധപ്പെട്ട സംസ്ഥാന മന്ത്രിമാർക്കൊപ്പം താനും പതിവായി സ്ഥലപരിശോധന നടത്തുമെന്ന് ഭൂപേന്ദർ യാദവ് അറിയിച്ചു.
മലിനീകരണത്തിന്റെ തീവ്രതയ്ക്കനുസരിച്ച് നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തുന്ന ഗ്രേഡഡ് റെസ്‌പോൺസ് ആക്ഷൻ പ്ലാൻ കർശനമായി നടപ്പാക്കണം. മലിനീകരണം കൂടുതലുള്ള പ്രദേശങ്ങൾക്ക് മുൻഗണന നൽകുന്ന ഡൽഹിയുടെ ശൈത്യകാല പ്രവർത്തനപദ്ധതി ദേശീയ തലസ്ഥാന മേഖലയിലെ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളും സ്വീകരിക്കണം. ഗതാഗത നിയന്ത്രണം, വീട്ടിലിരുന്നുള്ള ജോലി, നിർമാണ നിയന്ത്രണങ്ങൾ, തുറസ്സായ സ്ഥലങ്ങളിൽ വസ്തുക്കൾ കത്തിക്കുന്നത് തടയൽ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. കമ്മിഷന്റെ 2026 ഒക്ടോബർ 30ലെ ഉത്തരവുപ്രകാരം, നവംബർ അഞ്ച് മുതൽ ഇരുപത് വരെ ദേശീയ തലസ്ഥാന മേഖലയിലാകെ പൊടിയുണ്ടാക്കുന്ന നിർമാണ–പൊളിക്കൽ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
റോഡിലെ പൊടിയും ഗതാഗതക്കുരുക്കും കുറയ്ക്കാൻ അടിയന്തര നടപടി
പുനർവികസനം ലക്ഷ്യമിട്ട 5,480 കിലോമീറ്റർ റോഡിൽ 3,221 കിലോമീറ്ററിൽ മാത്രമാണ് പ്രവൃത്തി പൂർത്തിയായതെന്ന് മന്ത്രി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. വായുഗുണനിലവാര പരിപാലന കമ്മിഷന്റെ മാർഗരേഖപ്രകാരം കുഴികൾ നികത്തൽ, തകർന്ന നടപ്പാതകളും റോഡിന്റെ മധ്യഭാഗത്തെ വിഭജനപ്പട്ടകളും നന്നാക്കൽ, റോഡിന്റെ ഒരറ്റം മുതൽ മറ്റേ അറ്റം വരെ ഉപരിതലം ഉറപ്പിക്കൽ എന്നിവയ്ക്ക് റോഡുകളുടെ ചുമതലയുള്ള ഏജൻസികൾ മുൻഗണന നൽകണം. നിർമിതബുദ്ധി ഉപയോഗിച്ചുള്ള വീഡിയോ സർവേകളും നടത്തണം.
റോഡ് വൃത്തിയാക്കുന്ന യന്ത്രങ്ങൾ പൂർണമായി ഉപയോഗിക്കുകയും രണ്ട് ഷിഫ്റ്റുകളിലായി പ്രവർത്തിപ്പിക്കുകയും വേണം. അവയുടെ പ്രവർത്തനം ഡിജിറ്റലായി പിന്തുടരാനും സംയോജിത കമാൻഡ് ആൻഡ് കൺട്രോൾ കേന്ദ്രങ്ങളിലൂടെ നിർമിതബുദ്ധി ഉപയോഗിച്ച് നിരീക്ഷിക്കാനും നിർദേശിച്ചു. സമഗ്ര ശുചീകരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ശക്തമാക്കി അടിഞ്ഞുകൂടിയ മണ്ണ്, നിർമാണ–പൊളിക്കൽ മാലിന്യം, നഗരമാലിന്യം എന്നിവ നീക്കണം. ദേശീയ തലസ്ഥാന മേഖലയിൽ കണ്ടെത്തിയ 233 ഗതാഗതക്കുരുക്ക് കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഉടൻ നടപടി സ്വീകരിക്കണം. സംസ്ഥാനങ്ങൾ പുതിയ വിലയിരുത്തലുകളും നടത്തണം. ഡൽഹി അതിർത്തിയിലെ 154 പ്രവേശനകേന്ദ്രങ്ങളിൽ വാഹനങ്ങൾക്ക് ഒന്നിലധികം പാതകളിലൂടെ തടസ്സമില്ലാതെ കടന്നുപോകാനുള്ള സംവിധാനം 2026 ഡിസംബർ 31നകം സ്ഥാപിക്കാൻ ഡൽഹി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു.
വാഹനമലിനീകരണം കുറയ്ക്കാൻ പരിവർത്തൻ പദ്ധതി വേഗത്തിലാക്കണം. ബിഎസ് ആറ് നിലവാരത്തിന് മുമ്പുള്ള ട്രക്കുകളും ബസുകളും 2028ഓടെ ബിഎസ് ആറ് നിലവാരമുള്ള വാഹനങ്ങൾ, സിഎൻജി വാഹനങ്ങൾ, വൈദ്യുത വാഹനങ്ങൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് മാറ്റുന്നതാണ് പദ്ധതി. ഉത്തർപ്രദേശ്, രാജസ്ഥാൻ, ഹരിയാന സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഗുണഭോക്താക്കളുടെ രജിസ്ട്രേഷൻ വേഗത്തിലാക്കാൻ ഉടൻ സംസ്ഥാനതല പരിവർത്തൻ മേളകൾ സംഘടിപ്പിക്കണം. പഴയതും മലിനീകരണമുണ്ടാക്കുന്നതുമായ വാഹനങ്ങൾക്കെതിരായ നടപടി ശക്തമാക്കാൻ ഇന്ധനവിതരണ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ നമ്പർപ്ലേറ്റ് തിരിച്ചറിയുന്ന നിരീക്ഷണസംവിധാനങ്ങൾ വേഗത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം. ഇവ വാഹനങ്ങളുടെ വിവരങ്ങളുള്ള വാഹൻ ഡാറ്റാബേസുമായും മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് വിവരശേഖരവുമായും ബന്ധിപ്പിക്കണം.
വ്യവസായങ്ങളിൽനിന്നുള്ള മലിനീകരണം നിരീക്ഷിക്കാൻ ലക്ഷ്യമിട്ട 2,345 സ്ഥാപനങ്ങളിൽ 2,298 എണ്ണം ഓൺലൈൻ തുടർച്ചയായ പുറന്തള്ളൽ നിരീക്ഷണ സംവിധാനവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇത് 98 ശതമാനമാണ്. ശേഷിച്ച 47 സ്ഥാപനങ്ങൾ അടച്ചുപൂട്ടുകയോ മുദ്രവെക്കുകയോ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. കണികാമലിനീകരണത്തിന്റെ പുറന്തള്ളൽ ഒരു നോർമൽ ഘനമീറ്ററിന് 50 മില്ലിഗ്രാം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിലാണെന്ന് കർശനമായി ഉറപ്പാക്കണം. മാനദണ്ഡം പാലിക്കാത്ത സ്ഥാപനങ്ങൾ അടച്ചുപൂട്ടൽ, വൈദ്യുതി വിച്ഛേദിക്കൽ, ആവശ്യമായിടത്ത് മുദ്രവെക്കൽ എന്നിവ നേരിടും.
2026 ഒക്ടോബർ ഒന്ന് മുതൽ 2027 ഫെബ്രുവരി 28 വരെ പ്രാബല്യത്തിലുള്ള കേന്ദ്ര മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡിന്റെ ശൈത്യകാല നടപടിക്രമപ്രകാരം, ഓൺലൈൻ നിരീക്ഷണത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള മുന്നറിയിപ്പുകളും നിരീക്ഷണ സെല്ലുകളും ദേശീയ തലസ്ഥാന മേഖലയിലാകെ പ്രവർത്തനസജ്ജമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. വായുമലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ഉപകരണങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കാൻ സൂക്ഷ്മ, ചെറുകിട, ഇടത്തരം സംരംഭങ്ങൾക്ക് ‘സ്വച്ഛ് പവൻ നീൽ ഗഗൻ, സ്വസ്ഥ് എൻസിആർ’ പദ്ധതിയിലൂടെ സാമ്പത്തികസഹായം ലഭ്യമാക്കാൻ സംസ്ഥാന മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡുകൾ സഹായിക്കണം. അനുവദനീയമല്ലാത്ത മേഖലകളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതും മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കാതെ മലിനീകരണമുണ്ടാക്കുന്നതുമായ വ്യവസായങ്ങൾക്കെതിരെ നടപടിയെടുക്കാനും നിർദേശിച്ചു.
മാലിന്യം കത്തിക്കുന്നത് തടയണം; മൂവായിരത്തിലേറെ നിർമാണസ്ഥലങ്ങളിൽ പരിശോധന
നഗരഖരമാലിന്യ സംസ്കരണശേഷിയിൽ പ്രതിദിനം 6,747 ടണ്ണിന്റെ കുറവുണ്ട്. ഈ വിടവ് നികത്താൻ സംസ്ഥാനങ്ങൾ നടപടി സ്വീകരിക്കണമെന്ന് മന്ത്രി ആവശ്യപ്പെട്ടു. തുറസ്സായ സ്ഥലങ്ങളിൽ മാലിന്യം തള്ളുന്നതും കത്തിക്കുന്നതും കർശനമായി തടയണം. ഓഖ്‌ല, ഗാസിപ്പുർ, ഭൽസ്വ, ബന്ധ്‌വാരി എന്നിവിടങ്ങളിൽ വർഷങ്ങളായി കെട്ടിക്കിടക്കുന്ന മാലിന്യം നീക്കി സംസ്കരിക്കുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങൾ വേഗത്തിലാക്കണം.
നിർമാണ–പൊളിക്കൽ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടക്കുന്ന മൂവായിരത്തിലേറെ സ്ഥലങ്ങളിൽ നേരിട്ട് പരിശോധന നടത്തണം. രണ്ടാംഘട്ട മാലിന്യശേഖരണ കേന്ദ്രങ്ങളിൽനിന്ന് സമയത്ത് മാലിന്യം നീക്കുകയും പുനഃസംസ്‌കരണശാലകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കുകയും വേണം. മാലിന്യം ശേഖരിക്കുന്നതുമുതൽ സംസ്കരിക്കുന്നതുവരെയുള്ള നീക്കം സംയോജിത കമാൻഡ് ആൻഡ് കൺട്രോൾ കേന്ദ്രങ്ങളിലൂടെ ഡിജിറ്റലായി പിന്തുടരണം.
സുരക്ഷാ ജീവനക്കാർക്കും ശുചീകരണ തൊഴിലാളികൾക്കും തണുപ്പകറ്റാൻ മലിനീകരണമുണ്ടാക്കാത്ത ബദൽ സംവിധാനങ്ങൾ നഗരസഭകളും റസിഡന്റ്സ് അസോസിയേഷനുകളും സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളും നൽകണം. തുറസ്സായ സ്ഥലങ്ങളിൽ വസ്തുക്കൾ കത്തിക്കുന്നത് നിരീക്ഷിക്കാനും തടയാനും വാർഡുതല ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും ശുചിത്വ ഇൻസ്പെക്ടർമാർക്കും ഉത്തരവാദിത്വം നൽകണം.
ദേശീയ തലസ്ഥാന മേഖലയിലെ എല്ലാ സംസ്ഥാനങ്ങളും പ്രധാന നഗരങ്ങളിൽ മലിനീകരണം കൂടുതലുള്ള കേന്ദ്രങ്ങൾ കണ്ടെത്തി പ്രത്യേക പ്രവർത്തനപദ്ധതികൾ തയ്യാറാക്കണം. വിപണികൾ, സ്കൂളുകൾ, ആശുപത്രികൾ, റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ, ബസ് ടെർമിനലുകൾ എന്നിവയ്ക്ക് ഈ പദ്ധതികളിൽ പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ നൽകണമെന്നും മന്ത്രി നിർദേശിച്ചു.
തത്സമയ നിരീക്ഷണത്തിനൊപ്പം ജനപങ്കാളിത്തവും ശക്തമാക്കണം
സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സഹായത്തോടെയുള്ള നിയമനടപ്പാക്കൽ ശക്തമാക്കണമെന്ന് മന്ത്രി ആവശ്യപ്പെട്ടു. 2026 ഒക്ടോബർ അഞ്ചിന് പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ച ഡൽഹിയിലെ സംയോജിത കമാൻഡ് ആൻഡ് കൺട്രോൾ കേന്ദ്രവും വായുഗുണനിലവാര പരിപാലന കമ്മിഷന്റെ ‘പവൻ’ സംവിധാനവും അദ്ദേഹം എടുത്തുപറഞ്ഞു. ദേശീയ തലസ്ഥാന മേഖലയിലെ വായുഗുണനിലവാര ജാഗ്രതയ്ക്കും വിവരവിശകലനത്തിനുമുള്ള പവൻ സംവിധാനത്തിൽ വായുഗുണനിലവാരം, മലിനീകരണ പുറന്തള്ളൽ, കാലാവസ്ഥ, ഉപഗ്രഹ നിരീക്ഷണം, നിയമപാലനം എന്നിവയുടെ വിവരങ്ങൾ ഒരൊറ്റ വേദിയിൽ ലഭിക്കും.
നിയമലംഘനങ്ങൾ കണ്ടെത്താനും വേഗത്തിൽ നടപടി സ്വീകരിക്കാനും നേരിട്ടുള്ള പരിശോധനകൾക്കൊപ്പം സെൻസറുകൾ, ക്യാമറകൾ, ഉപഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവയിൽനിന്നുള്ള തത്സമയ വിവരങ്ങളും ഉപയോഗിക്കണം. പൂർത്തിയാകാത്ത പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിശ്ചിത സമയത്തിനുള്ളിൽ തീർക്കാൻ എല്ലാ സംസ്ഥാനങ്ങളും ഏജൻസികളും നടപടി സ്വീകരിക്കണം. പൊതുജനങ്ങൾ, റസിഡന്റ്സ് അസോസിയേഷനുകൾ, ഗതാഗത സംഘടനകൾ, നിർമാണമേഖല എന്നിവരെ ഉൾപ്പെടുത്തി വിവരവിതരണം, വിദ്യാഭ്യാസം, ആശയവിനിമയം എന്നിവയ്ക്കായുള്ള വിപുലമായ ബോധവത്കരണ പരിപാടികളും നടത്തണം.
ഡൽഹിയിലെയും ദേശീയ തലസ്ഥാന മേഖലയിലെയും വായുമലിനീകരണം ഫലപ്രദമായി നേരിടാൻ ഏകോപിത പ്രവർത്തനം അനിവാര്യമാണെന്ന് മന്ത്രി യോഗത്തിന്റെ സമാപനത്തിൽ വ്യക്തമാക്കി. താഴെത്തട്ടിൽ ഉത്തരവാദിത്വം ഉറപ്പാക്കണമെന്നും നടപടികളുടെ ഫലം സ്ഥലത്ത് പ്രകടമാകണമെന്നും അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു.
