ന്യൂഡൽഹി, 2026 നവംബർ 07 –

രാഷ്ട്രീയത്തെ ഒരിക്കലും ഇഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെന്നും എന്നാൽ കുടുംബത്തോടും രാജ്യത്തോടുമുള്ള ഉത്തരവാദിത്തബോധമാണ് തന്നെ കോൺഗ്രസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചതെന്നും സോണിയ ഗാന്ധി. നവംബർ പത്തിന് പുറത്തിറങ്ങാനിരിക്കുന്ന ആത്മകഥയായ ബിലോങ്ങിങ്: എ ജേർണി ഓഫ് ലവ് എന്ന പുസ്തകത്തിലാണ് കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വം ഏറ്റെടുക്കുന്നതിന് മുമ്പ് അനുഭവിച്ച മാനസിക സംഘർഷങ്ങൾ സോണിയ തുറന്നെഴുതുന്നത്. രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ മരണശേഷം രാഷ്ട്രീയത്തിൽനിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നെങ്കിലും കോൺഗ്രസിലെ ആഭ്യന്തരപ്രശ്നങ്ങളും പാർട്ടിയുടെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കകളും തീരുമാനം മാറ്റാൻ കാരണമായി. 1997ൽ ഭഗവദ്ഗീത പഠിക്കാൻ തുടങ്ങിയതും 1998 ജനുവരിയിൽ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് കടക്കാനുള്ള തീരുമാനമെടുത്തതും ആത്മകഥയിൽ വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ മരണം ജീവിതം മാറ്റിമറിച്ചു

1991ൽ രാജീവ് ഗാന്ധി കൊല്ലപ്പെട്ടതിനുശേഷം ജീവിതം ശൂന്യമായ അനുഭവമായിരുന്നുവെന്ന് സോണിയ ഗാന്ധി ഓർമിക്കുന്നു. രാജീവിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ട്രസ്റ്റുകളുടെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുമ്പോഴും പൊതുപരിപാടികളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത് വലിയ മാനസിക വെല്ലുവിളിയായിരുന്നു. പ്രസംഗിക്കേണ്ടിവരുന്ന ദിവസങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഉത്കണ്ഠ അനുഭവപ്പെടുകയും സംസാരിക്കുന്നതിനിടെ കരച്ചിൽ നിയന്ത്രിക്കാനാകാതെ വരുമോ എന്ന് ഭയപ്പെടുകയും ചെയ്തിരുന്നു.

രാജീവിന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ എത്തിയ ദലൈലാമ പ്രതികാരം ചെയ്യണമെന്ന ആഗ്രഹമുണ്ടോയെന്ന് ചോദിച്ചതും സോണിയ ഓർമിക്കുന്നു. പ്രതികാരം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ലെന്ന് മറുപടി നൽകിയെങ്കിലും വികാരങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കാനാകാതെ കരഞ്ഞുപോയതായി അവർ എഴുതുന്നു. കാലം കടന്നുപോയതോടെ ജീവിതം പതുക്കെ സാധാരണനിലയിലേക്ക് മടങ്ങിയെങ്കിലും കുടുംബത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഓരോ സന്തോഷവേളയിലും രാജീവിന്റെ അഭാവം ശക്തമായി അനുഭവപ്പെട്ടിരുന്നു.

മക്കളുടെ നേട്ടങ്ങൾക്കിടയിലും രാജീവിന്റെ ഓർമകൾ

1993ൽ പ്രിയങ്ക ഗാന്ധി ഡൽഹിയിലെ ജീസസ് ആൻഡ് മേരി കോളേജിൽനിന്ന് മനഃശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദം നേടി. 1995ൽ രാഹുൽ ഗാന്ധി കേംബ്രിഡ്ജിലെ ട്രിനിറ്റി കോളേജിൽനിന്ന് എം.ഫിൽ പഠനം പൂർത്തിയാക്കി. രാഹുലിന്റെ ബിരുദദാനച്ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുക്കാൻ സോണിയയും പ്രിയങ്കയും കുടുംബാംഗങ്ങളും കേംബ്രിഡ്ജിലെത്തിയിരുന്നു.

രാജീവുമായി ആദ്യമായി പരിചയപ്പെട്ട കേംബ്രിഡ്ജിലെ തെരുവുകളിലൂടെയും പഴയ സ്ഥലങ്ങളിലൂടെയും വീണ്ടും സഞ്ചരിച്ചത് നിരവധി ഓർമകൾ ഉണർത്തിയതായി സോണിയ പറയുന്നു. രാഹുൽ ബിരുദം സ്വീകരിക്കുന്ന നിമിഷം രാജീവ് ഒപ്പമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ എത്രമാത്രം അഭിമാനിക്കുമായിരുന്നുവെന്ന് ഓർത്തപ്പോൾ കുടുംബാംഗങ്ങൾ വികാരാധീനരായി. വ്യക്തിജീവിതത്തിലെ സന്തോഷങ്ങൾക്കിടയിലും ഭർത്താവിന്റെ അഭാവം അനുഭവപ്പെട്ടിരുന്നുവെന്നാണ് ആത്മകഥയിലെ വിവരണം.

കോൺഗ്രസിലെ തർക്കങ്ങൾ ആശങ്കയായി

രാജീവിന്റെ മരണശേഷം കോൺഗ്രസ് നേതാക്കൾ പലതവണ സോണിയയെ സന്ദർശിച്ച് പാർട്ടി പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ സജീവമാകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് കടക്കാൻ താൽപര്യമില്ലാത്തതിനാൽ ഈ ആവശ്യങ്ങൾ അവർ നിരസിച്ചു. ഇതിനിടെ കോൺഗ്രസിൽ ആഭ്യന്തരതർക്കങ്ങളും നേതാക്കളുടെ വേർപിരിയലുകളും ശക്തമായി.

1995ൽ അർജുൻ സിങ്, എൻ.ഡി. തിവാരി, മൊഹ്സിന കിദ്വായി എന്നിവർ ഉൾപ്പെട്ട വിഭാഗത്തെ പിന്തുണയ്ക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും സോണിയ തയ്യാറായില്ല. പിന്നീട് ഇവർ കോൺഗ്രസിൽനിന്ന് വേർപിരിഞ്ഞ് പുതിയ പാർട്ടി രൂപീകരിച്ചു. 1996ൽ ജി.കെ. മൂപ്പനാർ, പി. ചിദംബരം, മാധവറാവു സിന്ധ്യ എന്നിവരും കോൺഗ്രസിൽനിന്ന് വിട്ടുപോയി. 1997ൽ മമത ബാനർജി തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ് രൂപീകരിച്ചതും പാർട്ടിയുടെ പ്രതിസന്ധി കൂടുതൽ രൂക്ഷമാക്കി.

കോൺഗ്രസിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ച് ഭയം

1996ലെ ലോക്സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കോൺഗ്രസിന് സ്വന്തമായി സർക്കാർ രൂപീകരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. പാർട്ടിയിലെ വിഭാഗീയതയും നേതാക്കളുടെ കൊഴിഞ്ഞുപോക്കും കോൺഗ്രസിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കകൾ വർധിപ്പിച്ചു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ സോണിയ ഗാന്ധി നേതൃത്വം ഏറ്റെടുക്കണമെന്ന ആവശ്യം ശക്തമായി.

ഇന്ദിരാ ഗാന്ധിയുടെയും രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെയും ചിത്രങ്ങൾ കാണുമ്പോൾ വേദനയും കുറ്റബോധവും അനുഭവപ്പെട്ടിരുന്നുവെന്ന് സോണിയ ആത്മകഥയിൽ പറയുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ബഹുസ്വരത സംരക്ഷിക്കാൻ ഇരുവരും നടത്തിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പാഴാകുമോ എന്ന ആശങ്കയായിരുന്നു അതിന് പിന്നിൽ. കോൺഗ്രസ് തകർന്നാൽ വർഗീയ രാഷ്ട്രീയശക്തികളുടെ മുന്നേറ്റത്തെ തടയാൻ കഴിയില്ലെന്ന പാർട്ടി നേതാക്കളുടെ വാദം തന്നെ ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിച്ചതായും സോണിയ വിശദീകരിക്കുന്നു.

അധികാരരാഷ്ട്രീയത്തോട് കടുത്ത എതിർപ്പ്

അധികാരത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള മത്സരവും സ്വാർഥതയും കാപട്യവും വഞ്ചനയും നിറഞ്ഞ രാഷ്ട്രീയലോകത്തെ താൻ എപ്പോഴും അകറ്റിനിർത്തിയിരുന്നുവെന്ന് സോണിയ ഗാന്ധി എഴുതുന്നു. രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിലൂടെ അധികാരരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ നല്ലതും മോശവുമായ വശങ്ങൾ നേരിട്ട് കണ്ടിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആ ലോകത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാൻ പോലും ഭയമായിരുന്നു.

എന്നാൽ കുട്ടിക്കാലം മുതൽ പഠിച്ച ഉത്തരവാദിത്തബോധവും കുടുംബത്തോടുള്ള വിശ്വസ്തതയും തന്നെ മറ്റൊരു തീരുമാനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. കുടുംബത്തിനും രാജ്യത്തിനും വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കേണ്ടത് തന്റെ കടമയാണെന്ന ചിന്ത ശക്തമായി. രാഷ്ട്രീയത്തോടുള്ള എതിർപ്പും ഉത്തരവാദിത്തബോധവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം പല രാത്രികളിലും ഉറക്കം നഷ്ടപ്പെടുത്തിയതായി സോണിയ വിവരിക്കുന്നു.

വിദേശത്തുനിന്നെത്തിയ വ്യക്തിയെന്ന ആശങ്കയും ഉണ്ടായിരുന്നു

ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുടെ നേതൃത്വം ഏറ്റെടുക്കാൻ തനിക്ക് യോഗ്യതയുണ്ടോയെന്ന സംശയം സോണിയയെ അലട്ടിയിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയപരിചയം കുറവാണെന്നതും വിദേശത്ത് ജനിച്ച വ്യക്തിയാണെന്നതും വലിയ ആശങ്കകളായിരുന്നു. ഇന്ദിരാ ഗാന്ധിയുടെ മരുമകളും രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ ഭാര്യയുമാണെന്നതുകൊണ്ടുമാത്രം പാർട്ടിയുടെ നേതൃത്വം ഏറ്റെടുക്കാൻ അവകാശമുണ്ടോയെന്ന് സ്വയം ചോദിച്ചിരുന്നതായി അവർ എഴുതുന്നു.

നെഹ്റു-ഗാന്ധി കുടുംബത്തിന്റെ പേര് രാജ്യത്തെ ജനങ്ങൾക്ക് പരിചിതവും സ്വീകാര്യവുമാണെന്നത് സോണിയ തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നു. മതത്തിനും ജാതിക്കും ഭാഷയ്ക്കും പ്രദേശത്തിനും അതീതമായ ഇന്ത്യയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയപാരമ്പര്യമായാണ് ആ കുടുംബത്തെ അവർ കണ്ടത്. ആ പാരമ്പര്യം സംരക്ഷിക്കേണ്ട ഉത്തരവാദിത്തമാണ് പിന്നീട് രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് കടക്കാനുള്ള തീരുമാനത്തെ സ്വാധീനിച്ചത്.

ഭഗവദ്ഗീത പഠനം നിർണായകമായി

രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കണമോ എന്ന ആശയക്കുഴപ്പം ശക്തമായിരുന്ന കാലത്താണ് സോണിയ ഗാന്ധി ഭഗവദ്ഗീത വീണ്ടും വായിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചത്. മതവിശ്വാസത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ജീവിതമല്ല തന്റേതെങ്കിലും എല്ലാ മതങ്ങളെയും ബഹുമാനിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് അവർ പറയുന്നു. ജീവിതത്തിലെ നിർണായക തീരുമാനത്തിന് വഴികാട്ടിയാകുമെന്ന പ്രതീക്ഷയിലാണ് ഗീതയുടെ ദാർശനിക ആശയങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിച്ചത്.

ലാൽ ബഹാദൂർ ശാസ്ത്രി സംസ്കൃത വിദ്യാപീഠവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പ്രൊഫസർ വാചസ്പതി ഉപാധ്യായയെ സമീപിച്ചു. കുടുംബവുമായി നേരത്തെ പരിചയമുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം ഗീതയുടെ ആശയങ്ങൾ വിശദീകരിച്ചുനൽകാൻ സമ്മതിച്ചു. 1997 ജനുവരിയിലാണ് പഠനം ആരംഭിച്ചത്. രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ പുസ്തകശേഖരത്തിലുണ്ടായിരുന്ന സംസ്കൃത പതിപ്പാണ് ഉപയോഗിച്ചത്. സംസ്കൃത ശ്ലോകങ്ങൾക്കൊപ്പം ഹിന്ദി, ഇംഗ്ലീഷ് പരിഭാഷകളും ഉൾപ്പെട്ട പുസ്തകത്തിലൂടെയാണ് പഠനം നടന്നത്.

കടമ നിർവഹിക്കണമെന്ന സന്ദേശം തീരുമാനം മാറ്റി

ഗീതാപഠനത്തിനിടെ ഓരോ ശ്ലോകത്തിന്റെയും അർഥവും ദാർശനിക സന്ദേശവും പ്രൊഫസർ വാചസ്പതി ഉപാധ്യായ വിശദീകരിച്ചിരുന്നു. 1997 ഡിസംബറിൽ നിരവധി പഠനസമ്മേളനങ്ങൾ നടന്നതായും 1998 ജനുവരി അഞ്ചിനാണ് അവസാന ക്ലാസ് നടന്നതെന്നും സോണിയ ആത്മകഥയിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലത്തെക്കുറിച്ച് ആശങ്കപ്പെടാതെ സ്വന്തം കടമ നിർവഹിക്കണമെന്ന ഗീതയുടെ സന്ദേശം സോണിയയെ സ്വാധീനിച്ചു. സംശയങ്ങളും ഭയങ്ങളും മറികടന്ന് ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുക്കണമെന്ന തിരിച്ചറിവിലേക്ക് എത്തിയതായി അവർ എഴുതുന്നു. രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ദീർഘകാല ആശയക്കുഴപ്പത്തിന് ഈ പഠനം മറുപടി നൽകിയെന്നാണ് സോണിയയുടെ വിശദീകരണം.

രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവേശിക്കരുതെന്ന് രാഹുലും പ്രിയങ്കയും

സോണിയ ഗാന്ധി രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നതിനെ രാഹുലും പ്രിയങ്കയും ശക്തമായി എതിർത്തിരുന്നു. മുത്തശ്ശിയായ ഇന്ദിരാ ഗാന്ധിയുടെയും അച്ഛനായ രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെയും കൊലപാതകങ്ങൾ നേരിട്ട കുടുംബത്തിന് മറ്റൊരു ദുരന്തം താങ്ങാനാകില്ലെന്നായിരുന്നു മക്കളുടെ ആശങ്ക. രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത് അമ്മയുടെ സുരക്ഷയ്ക്ക് ഭീഷണിയാകുമെന്നാണ് ഇരുവരും കരുതിയത്.

പുതുവത്സര അവധിക്കായി പോകുന്നതിന് മുമ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവേശിക്കില്ലെന്ന് അമ്മയിൽനിന്ന് മക്കൾ ഉറപ്പുവാങ്ങിയിരുന്നതായും സോണിയ പറയുന്നു. എന്നാൽ അവർ അവധിക്കുപോയ സമയത്ത് സോണിയയുടെ മനസ്സിൽ തീരുമാനം രൂപപ്പെടുകയായിരുന്നു. കുടുംബത്തിന്റെ ആശങ്കകൾ മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും പൊതുജീവിതത്തിലെ ഉത്തരവാദിത്തത്തിൽനിന്ന് മാറിനിൽക്കാനാവില്ലെന്ന തിരിച്ചറിവാണ് ഒടുവിൽ നിർണായകമായത്.

1998ൽ കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വം ഏറ്റെടുത്തു

1997ൽ കോൺഗ്രസ് അധ്യക്ഷൻ സീതാറാം കേസരി ക്ഷണിച്ചതിനെ തുടർന്ന് കൊൽക്കത്തയിൽ നടന്ന പാർട്ടിയുടെ പ്ലീനറി സമ്മേളനത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനാണ് സോണിയ ഗാന്ധി കോൺഗ്രസിന്റെ പ്രാഥമിക അംഗത്വം സ്വീകരിച്ചത്. പാർട്ടിയുടെ സ്ഥിതി കൂടുതൽ മോശമായതോടെ നേതൃത്വം ഏറ്റെടുക്കണമെന്ന ആവശ്യം ശക്തമായി. ഒടുവിൽ 1998ൽ സോണിയ കോൺഗ്രസ് അധ്യക്ഷയായി.

രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാനുള്ള തീരുമാനം വ്യക്തിപരമായ ആഗ്രഹത്തിന്റെ ഫലമായിരുന്നില്ലെന്നും കുടുംബത്തോടും രാജ്യത്തോടുമുള്ള കടമയാണ് അതിലേക്ക് നയിച്ചതെന്നുമാണ് ആത്മകഥയിലെ വിശദീകരണം. സ്വകാര്യജീവിതം സംരക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്ന ഒരാൾ പൊതുജീവിതത്തിലെ വലിയ ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുത്തതിന്റെ അനുഭവങ്ങളാണ് പുസ്തകത്തിലെ ഈ ഭാഗം അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.