അലഹബാദ്, 2026 ഒക്ടോബർ 19-

ഭർത്താവിന്റെ മരണശേഷം മറ്റൊരു പുരുഷനുമായി ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന ആരോപണം മാത്രം ഉന്നയിച്ച് ഒരു സ്ത്രീയുടെ വിധവയെന്ന നിയമപരമായ പദവി ഇല്ലാതാക്കാനാവില്ലെന്ന് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി. 2026 ഒക്ടോബർ ആറിന് ജസ്റ്റിസ് അനിൽ കുമാർ പത്താമനാണ് നിർണായക വിധി പുറപ്പെടുവിച്ചത്. രാജേശ്വരി ദേവിയും മറ്റുള്ളവരും നൽകിയ അപ്പീലിലാണ് ഉത്തരവ്. ഹരിശങ്കർ പാണ്ഡെയും മറ്റൊരാളുമാണ് എതിർകക്ഷികൾ. അപ്പീലുകാർക്കുവേണ്ടി അഭിഭാഷകരായ എ.കെ. റായ്, അനിൽ കുമാർ റായ് എന്നിവരും എതിർകക്ഷികൾക്കുവേണ്ടി എ.എൻ. ഭാർഗവ, ഗിരിധാരി ലാൽ ചൗധരി, രാജേഷ് കുമാർ സിങ്, എസ്.ബി. സിങ്, എസ്.കെ. ചൗബേ, എസ്.പി. പാണ്ഡെ, വികാസ് ഉപാധ്യായ എന്നിവരും ഹാജരായി. രാജേശ്വരി ദേവിയുടെ വിധവയെന്ന പദവിയും രണ്ട് മക്കളുടെ നിയമപരമായ അവകാശങ്ങളും ചോദ്യം ചെയ്ത കേസ് അംഗീകരിച്ച വിചാരണക്കോടതിയുടെ 2000ലെ വിധിയാണ് ഹൈക്കോടതി റദ്ദാക്കിയത്.

ഭർത്താവ് മരിച്ചശേഷം മറ്റൊരാളുമായി ബന്ധമുണ്ടായെന്ന് ആരോപണം

രാജേശ്വരി ദേവിയുടെ ഭർത്താവ് വിന്ധ്യാചൽ പാണ്ഡെ 1938ൽ മക്കളില്ലാതെ മരിച്ചുവെന്നാണ് കേസിലെ വാദം. ഭർത്താവിന്റെ മരണശേഷം രാജേശ്വരി ദേവി രാം അവധ് പാണ്ഡെയുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിച്ചെന്നും ആ ബന്ധത്തിൽ ശിവ് സാഗർ, ശിവ് കുമാർ എന്നീ രണ്ട് മക്കൾ ജനിച്ചെന്നുമായിരുന്നു ഹരിശങ്കർ പാണ്ഡെയുടെ ആരോപണം.

ബ്രാഹ്മണ സമുദായത്തിൽപ്പെട്ട വിധവയായ രാജേശ്വരി ദേവിക്ക് വീണ്ടും വിവാഹം കഴിക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നുവെന്നും ഹർജിക്കാരൻ വാദിച്ചു. രാജേശ്വരി ദേവി വിന്ധ്യാചൽ പാണ്ഡെയുടെ വിധവയല്ലെന്നും രണ്ട് മക്കളും രാം അവധ് പാണ്ഡെയുടെ നിയമപരമായ മക്കളോ അവകാശികളോ അല്ലെന്നും പ്രഖ്യാപിക്കണമെന്നായിരുന്നു ആവശ്യം.

ഭൂമിയുടെ രേഖകളിൽ പേരുചേർത്തതിനെച്ചൊല്ലി തർക്കം

രാജേശ്വരി ദേവിയും മക്കളും ബന്ധപ്പെട്ട ഉദ്യോഗസ്ഥരുമായി ചേർന്ന് ഭൂമിയുടെ രേഖകളിൽ തങ്ങളുടെ പേരുകൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയെന്നായിരുന്നു ഹരിശങ്കർ പാണ്ഡെയുടെ ആരോപണം. ഈ രേഖകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സ്വത്തവകാശം ഉന്നയിക്കുന്നതിനെതിരെയാണ് അദ്ദേഹം ബല്ലിയയിലെ രണ്ടാം അഡീഷണൽ ജില്ലാ ജഡ്ജിയുടെ കോടതിയെ സമീപിച്ചത്.

1988ലാണ് കേസ് ഫയൽ ചെയ്തത്. എന്നാൽ ഭൂമിയുടെ രേഖകളിൽ പേരുചേർത്ത നടപടിയെ നേരിട്ട് ചോദ്യം ചെയ്യുകയോ അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റ് നിയമപരമായ പരിഹാരങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടുകയോ ചെയ്തിരുന്നില്ല. ഈ വീഴ്ച കേസിന്റെ നിലനിൽപ്പിനെ തന്നെ ബാധിക്കുന്നതാണെന്ന് ഹൈക്കോടതി പിന്നീട് കണ്ടെത്തി.

1963ലെ മറ്റൊരു കേസിലെ പരാമർശം വിചാരണക്കോടതി തെളിവായി സ്വീകരിച്ചു

1963 മേയ് ഏഴിന് ജീവനാംശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റൊരു കേസിൽ പുറപ്പെടുവിച്ച വിധിയാണ് വിചാരണക്കോടതി പ്രധാനമായും ആശ്രയിച്ചത്. മന്തു റാണിയും രാം അവധ് പാണ്ഡെയും തമ്മിലുള്ള കേസിൽ രാജേശ്വരി ദേവിയെ രാം അവധ് പാണ്ഡെ വെപ്പാട്ടിയായി പാർപ്പിച്ചിരുന്നുവെന്ന പരാമർശമുണ്ടായിരുന്നു. ഈ വിധി 1964 ജനുവരി ഒന്നിന് പുനഃപരിശോധനാ നടപടിയിലും ശരിവച്ചിരുന്നു.

ഈ പരാമർശം ഉൾപ്പെടെയുള്ള കാര്യങ്ങൾ പരിഗണിച്ച് ബല്ലിയയിലെ വിചാരണക്കോടതി 2000 നവംബർ ഏഴിന് ഹരിശങ്കർ പാണ്ഡെയുടെ വാദം അംഗീകരിച്ചു. നവംബർ 21ന് അതിന്റെ ഉത്തരവും പുറപ്പെടുവിച്ചു. ഇതിനെതിരെയാണ് രാജേശ്വരി ദേവിയും മറ്റുള്ളവരും അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതിയിൽ അപ്പീൽ നൽകിയത്.

വിധവയെന്ന പദവി വ്യക്തികളുടെ അഭിപ്രായം കൊണ്ട് ഇല്ലാതാകില്ല

വിവാഹവും ഭർത്താവിന്റെ മരണവും അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടാൽ സ്ത്രീക്ക് വിധവയെന്ന നിയമപരമായ പദവി ലഭിക്കുമെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. വ്യക്തികളുടെയോ സമൂഹത്തിന്റെയോ വിശ്വാസങ്ങളും അഭിപ്രായങ്ങളും പെരുമാറ്റത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിലയിരുത്തലുകളും ഈ പദവി ഇല്ലാതാക്കാൻ മതിയായ കാരണങ്ങളല്ല.

ഒരു നിയമപരമായ പദവി അവസാനിപ്പിക്കണമെങ്കിൽ അതിന് നിയമം അംഗീകരിക്കുന്ന വ്യക്തമായ സാഹചര്യം തെളിയിക്കണം. രാജേശ്വരി ദേവിയുടെ വിവാഹവും ഭർത്താവിന്റെ മരണവും ഹരിശങ്കർ പാണ്ഡെ തന്നെ അംഗീകരിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ വിധവയെന്ന പദവി നിയമപരമായി അവസാനിച്ചതായി തെളിയിക്കുന്ന ഒരു വസ്തുതയും അദ്ദേഹം ഉന്നയിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി.

അമ്മയ്ക്കെതിരായ ആരോപണം കൊണ്ട് മക്കളെ നിയമവിരുദ്ധ സന്തതികളാക്കാനാവില്ല

ഒരു സ്ത്രീക്ക് മറ്റൊരു പുരുഷനുമായി ബന്ധമുണ്ടെന്ന ആരോപണം മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കി അവരുടെ മക്കൾ നിയമപരമായി അംഗീകരിക്കപ്പെടാത്ത ബന്ധത്തിൽ ജനിച്ചവരാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കാനാവില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. അത്തരമൊരു ആരോപണത്തിന് ഗുരുതരമായ നിയമപരവും സാമൂഹികവുമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങളുണ്ടെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

1872ലെ ഇന്ത്യൻ തെളിവുനിയമത്തിലെ 50-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരം കുടുംബബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായം തെളിവായി സ്വീകരിക്കണമെങ്കിൽ ആ ബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് പ്രത്യേക അറിവുള്ള വ്യക്തിയുടെ പെരുമാറ്റത്തിലൂടെ അത് വ്യക്തമാകണം. 112-ാം വകുപ്പ് ബാധകമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ വിവാഹബന്ധത്തിൽ ജനിച്ച കുട്ടികളുടെ നിയമപരമായ പിതൃത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അനുമാനം തള്ളണമെങ്കിൽ ആവശ്യമായ നിയമപരമായ തെളിവുണ്ടാകണമെന്നും കോടതി വിശദീകരിച്ചു.

വർഷങ്ങൾക്കുശേഷമുള്ള സാക്ഷിമൊഴികൾ മാത്രം മതിയാകില്ല

1997ൽ മൊഴി നൽകിയ ഹരിശങ്കർ പാണ്ഡെയ്ക്ക് ഏകദേശം 58 വയസ്സും മറ്റൊരു സാക്ഷിയായ ഹരിഹർ ചൗബേയ്ക്ക് ഏകദേശം 60 വയസ്സുമായിരുന്നു. എന്നാൽ ആരോപിക്കപ്പെട്ട ബന്ധം 1960 കാലഘട്ടത്തിലേതായിരുന്നു. ഈ ബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് നേരിട്ടുള്ള അറിവുള്ള സ്വതന്ത്ര സാക്ഷികളെ ഹാജരാക്കിയിരുന്നില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി കണ്ടെത്തി.

സംശയങ്ങളും ആരോപണങ്ങളും മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കി കുട്ടികളുടെ നിയമപരമായ പദവി നിഷേധിക്കാനാവില്ല. അമ്മയുടെ ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആരോപണം തെളിഞ്ഞാലും അതുകൊണ്ടുമാത്രം കുട്ടികളുടെ പിതൃത്വമോ നിയമപരമായ അവകാശങ്ങളോ സംബന്ധിച്ച അന്തിമ നിഗമനത്തിലെത്താനാവില്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

പഴയ ജീവനാംശക്കേസിലെ പരാമർശം അന്തിമ തെളിവാക്കാനാവില്ല

1963ലെ ജീവനാംശക്കേസിൽ രാജേശ്വരി ദേവിയെക്കുറിച്ച് നടത്തിയ പരാമർശം ഇപ്പോഴത്തെ സ്വത്തവകാശ തർക്കത്തിൽ അന്തിമ തെളിവായി സ്വീകരിക്കാനാവില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ആ കേസിൽ രാജേശ്വരി ദേവി കക്ഷിയായിരുന്നില്ല. അതിനാൽ ആരോപണങ്ങളെ എതിർക്കാനോ സാക്ഷികളെ ചോദ്യം ചെയ്യാനോ അവർക്ക് അവസരം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല.

ജീവനാംശം അനുവദിക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികളും സ്വത്തവകാശവും കുടുംബബന്ധവും തീരുമാനിക്കുന്ന സിവിൽ കേസുകളും വ്യത്യസ്തമാണെന്ന് കോടതി വിശദീകരിച്ചു. മുൻ കേസിലെ പരാമർശം ഒരു സാഹചര്യതെളിവായി പരിഗണിക്കാമെങ്കിലും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രം ഒരാളുടെ നിയമപരമായ പദവിയോ മക്കളുടെ അവകാശങ്ങളോ നിഷേധിക്കാൻ കഴിയില്ല.

ഭൂമിയുടെ രേഖകൾ ചോദ്യം ചെയ്യാതെ അവകാശങ്ങൾ നിഷേധിക്കാനാവില്ല

1963ലെ പ്രത്യേക ആശ്വാസ നിയമത്തിലെ 34-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരവും ഹരിശങ്കർ പാണ്ഡെയുടെ കേസിൽ വീഴ്ചയുണ്ടെന്ന് ഹൈക്കോടതി കണ്ടെത്തി. ഭൂമിയുടെ രേഖകളിൽ തെറ്റായി പേരുചേർത്തുവെന്നായിരുന്നു ആരോപണം. എന്നാൽ ആ നടപടികൾ റദ്ദാക്കണമെന്ന ആവശ്യം കോടതിയിൽ ഉന്നയിച്ചിരുന്നില്ല.

സ്വത്തുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആവശ്യമായ മറ്റ് നിയമപരമായ പരിഹാരങ്ങൾ തേടാതെ വ്യക്തികളുടെ പദവി നിഷേധിക്കണമെന്ന പ്രഖ്യാപനം മാത്രം ആവശ്യപ്പെടുന്നത് ഈ കേസിൽ നിലനിൽക്കില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. അതിനാൽ കേസ് ഫയൽ ചെയ്ത രീതിയും നിയമപരമായി അംഗീകരിക്കാനാവില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തി.

26 വർഷം പഴക്കമുള്ള വിചാരണക്കോടതി വിധി റദ്ദാക്കി

രാജേശ്വരി ദേവിയുടെ വിധവയെന്ന പദവി നിഷേധിക്കാനും ശിവ് സാഗർ, ശിവ് കുമാർ എന്നിവരുടെ നിയമപരമായ പിതൃത്വവും അവകാശങ്ങളും തള്ളാനും മതിയായ തെളിവില്ലെന്ന് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി കണ്ടെത്തി. ഇതോടെ 2000 നവംബർ ഏഴിലെയും 21ലെയും വിചാരണക്കോടതി വിധിയും ഉത്തരവും റദ്ദാക്കി. ഹരിശങ്കർ പാണ്ഡെ നൽകിയ കേസ് തള്ളുകയും രാജേശ്വരി ദേവിയുടെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും അപ്പീൽ അനുവദിക്കുകയും ചെയ്തു.

കോടതിച്ചെലവുകൾ ഓരോ കക്ഷിയും സ്വയം വഹിക്കണമെന്നും വിചാരണക്കോടതിയിലെ രേഖകൾ ഉടൻ തിരിച്ചയയ്ക്കണമെന്നും ജസ്റ്റിസ് അനിൽ കുമാർ പത്താമൻ ഉത്തരവിട്ടു. കേസിൽ തുടർവാദം കേൾക്കാനുള്ള തീയതി നിശ്ചയിച്ചിട്ടില്ല.

വിധവകളുടെ അവകാശങ്ങൾ നിഷേധിക്കാൻ ആരോപണങ്ങൾ മാത്രം പോരാ

വിവാഹവും ഭർത്താവിന്റെ മരണവും അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട സാഹചര്യത്തിൽ സ്ത്രീയുടെ വിധവയെന്ന നിയമപരമായ പദവി നിഷേധിക്കാൻ നിയമം അംഗീകരിക്കുന്ന തെളിവുകൾ വേണമെന്നതാണ് വിധിയുടെ പ്രധാന നിയമതത്ത്വം. അതുപോലെ മക്കളുടെ നിയമപരമായ പിതൃത്വവും അവകാശങ്ങളും ചോദ്യം ചെയ്യുമ്പോഴും മതിയായ തെളിവുകൾ ആവശ്യമാണ്. സാമൂഹികമായ വിശ്വാസങ്ങളോ വ്യക്തിപരമായ ആരോപണങ്ങളോ നിയമപരമായ തെളിവുകൾക്ക് പകരമാകില്ല.

ഉത്തർപ്രദേശിലെ സമാന സ്വഭാവമുള്ള കുടുംബസ്വത്ത് തർക്കങ്ങളിൽ ഈ നിയമവ്യാഖ്യാനം പ്രസക്തമാകും. എന്നാൽ രാജേശ്വരി ദേവിയുടെയും മക്കളുടെയും എല്ലാ സ്വത്തവകാശങ്ങളും പ്രത്യേകം തീർപ്പാക്കിയ വിധിയായി ഇതിനെ കാണാനാവില്ല. ആവശ്യമായ തെളിവുകളില്ലാതെ അവരുടെ നിയമപരമായ പദവി നിഷേധിച്ച വിചാരണക്കോടതി ഉത്തരവാണ് ഹൈക്കോടതി റദ്ദാക്കിയത്.