മുംബൈ, 2026 ഒക്ടോബർ 13 –

അറസ്റ്റിലാകുന്ന വ്യക്തിക്ക് കുറ്റകൃത്യവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന വ്യക്തമായ കാരണങ്ങൾ രേഖാമൂലം നൽകാതെ കസ്റ്റഡിയിൽ വയ്ക്കുന്നത് നിയമവിരുദ്ധമാണെന്ന് ബോംബെ ഹൈക്കോടതി. കൊലപാതകക്കേസിൽ അറസ്റ്റിലായ കൃഷ്ണ അരുൺ ഷിംഗാരെയുടെ അറസ്റ്റ് നിയമവിരുദ്ധമാണെന്ന് കണ്ടെത്തി അദ്ദേഹത്തെ മോചിപ്പിക്കാൻ ഉത്തരവിട്ട ജസ്റ്റിസ് ഹിതേൻ എസ്. വെനേഗാവ്കറാണ് മഹാരാഷ്ട്ര പൊലീസ് മേധാവിക്ക് സുപ്രധാന നിർദേശം നൽകിയത്. സംസ്ഥാനത്ത് നിലവിലുള്ള അറസ്റ്റ് നടപടിക്രമങ്ങളും ഫോമുകളും പരിശോധിച്ച് സുപ്രീംകോടതി നിർദേശങ്ങൾ കർശനമായി പാലിക്കുന്നതിനാവശ്യമായ തിരുത്തലുകൾ വരുത്തണമെന്നാണ് ഉത്തരവ്. കൃഷ്ണ അരുൺ ഷിംഗാരെ സമർപ്പിച്ച 2026ലെ 1813-ാം നമ്പർ ക്രിമിനൽ അപേക്ഷയിലാണ് വിധി. മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാരായിരുന്നു എതിർകക്ഷി. കേസിൽ ഷിംഗാരെയ്ക്കുവേണ്ടി അഭിഭാഷകരായ നിതിൻ വി. ഗവാരെ പാട്ടീലും സഞ്ജയ് എൻ. ഗെയ്ക്‌വാഡും ഹാജരായി. സർക്കാരിനുവേണ്ടി അഡീഷണൽ പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടർ എസ്.ഡി. ഘയാലും പരാതിക്കാരനുവേണ്ടി എസ്.ബി. തലേക്കറും ഇരയുടെ ഭാഗത്തുനിന്ന് മുതിർന്ന അഭിഭാഷകൻ എൻ.ബി. ഖണ്ഡാരെയും ഹാജരായി. അറസ്റ്റ് രേഖകളിൽ കുറ്റകൃത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനവസ്തുതകൾ ഇല്ലെന്ന കണ്ടെത്തലാണ് മോചനത്തിന് കാരണമായത്.

കേസ് നമ്പറും നിയമവകുപ്പുകളും മാത്രം രേഖപ്പെടുത്തുന്നത് അറസ്റ്റ് കാരണം അറിയിക്കലല്ല

കൊലപാതകക്കേസിൽ കൃഷ്ണ അരുൺ ഷിംഗാരെയെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തപ്പോൾ പൊലീസ് നൽകിയ നോട്ടീസിൽ പൊലീസ് സ്റ്റേഷന്റെ പേരും കേസ് നമ്പറും ചുമത്തിയ നിയമവകുപ്പുകളും മാത്രമാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്നത്. ജാമ്യമില്ലാത്ത കുറ്റകൃത്യത്തിന്റെ അന്വേഷണത്തിനാണ് അറസ്റ്റ് ചെയ്യുന്നതെന്ന വിവരവും നോട്ടീസിലുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ കൊലപാതകം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു, കൊല്ലപ്പെട്ട വ്യക്തി ആരായിരുന്നു, പ്രതിക്ക് കുറ്റകൃത്യത്തിൽ എന്ത് പങ്കുണ്ടെന്നാണ് ആരോപണം, എന്ത് വസ്തുതകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് അറസ്റ്റ് തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ നോട്ടീസിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഈ വിവരങ്ങളില്ലാതെ കേസ് നമ്പറും നിയമവകുപ്പുകളും മാത്രം നൽകുന്നത് ഭരണഘടന അനുശാസിക്കുന്ന അറസ്റ്റ് കാരണം അറിയിക്കലിന് തുല്യമല്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

അറസ്റ്റ് നോട്ടീസിൽ ഒപ്പിട്ടതുകൊണ്ട് നിയമനടപടി പൂർത്തിയാകില്ല

അറസ്റ്റ് നോട്ടീസിൽ പ്രതി ഒപ്പിട്ടിരുന്നുവെന്നും അറസ്റ്റിനെക്കുറിച്ച് സഹോദരനെ അറിയിച്ചിരുന്നുവെന്നും മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാർ കോടതിയിൽ വാദിച്ചു. അറസ്റ്റ് രേഖകളും പൊലീസ് സ്റ്റേഷൻ ഡയറിയും പരിശോധിച്ചാൽ നിയമപരമായ നടപടിക്രമങ്ങൾ പാലിച്ചതായി വ്യക്തമാകുമെന്നും സർക്കാർ അറിയിച്ചു. എന്നാൽ പ്രതി നോട്ടീസിൽ ഒപ്പിട്ടുവെന്നതോ അറസ്റ്റ് കാരണം അറിയിച്ചതായി ഫോമിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയെന്നതോ മാത്രം മതിയാകില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. നോട്ടീസിൽ യഥാർഥത്തിൽ എന്താണ് എഴുതിയിരിക്കുന്നത്, പ്രതിക്ക് എന്ത് വിവരമാണ് കൈമാറിയത്, അത് എപ്പോൾ ലഭിച്ചു എന്നിവയാണ് പരിശോധിക്കേണ്ടത്. കുറ്റകൃത്യവുമായി പ്രതിയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന അടിസ്ഥാനവസ്തുതകൾ രേഖയിലില്ലെങ്കിൽ ഒപ്പിട്ട നോട്ടീസിനും നിയമപരമായ അപര്യാപ്തത പരിഹരിക്കാനാവില്ലെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി.

പ്രതിക്ക് മനസ്സിലാകുന്ന ഭാഷയിൽ അറസ്റ്റ് കാരണം എഴുതി നൽകണം

ഭരണഘടനയുടെ 22(1) അനുച്ഛേദവും ഭാരതീയ നാഗരിക് സുരക്ഷാ സംഹിതയിലെ 47-ാം വകുപ്പും പ്രകാരം അറസ്റ്റിലാകുന്ന വ്യക്തിക്ക് അറസ്റ്റിന്റെ യഥാർഥ കാരണങ്ങൾ അറിയിക്കണമെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. 2026ലെ മിഹിർ രാജേഷ് ഷാ – മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാർ കേസിലെ സുപ്രീംകോടതി വിധിയും കോടതി പരാമർശിച്ചു. അറസ്റ്റിന്റെ കാരണങ്ങൾ പ്രതിക്ക് മനസ്സിലാകുന്ന ഭാഷയിൽ രേഖാമൂലം നൽകണം. അസാധാരണ സാഹചര്യത്തിൽ അറസ്റ്റ് സമയത്ത് എഴുത്തിലുള്ള വിശദീകരണം നൽകാൻ കഴിയാത്തപക്ഷം വാക്കാൽ കാരണം അറിയിക്കാം. എന്നാൽ പിന്നീട് ന്യായമായ സമയത്തിനുള്ളിലും ഏതുസാഹചര്യത്തിലും റിമാൻഡിനായി കോടതിയിൽ ഹാജരാക്കുന്നതിന് കുറഞ്ഞത് രണ്ടുമണിക്കൂർ മുമ്പെങ്കിലും രേഖാമൂലമുള്ള കാരണങ്ങൾ നൽകണമെന്നാണ് സുപ്രീംകോടതി നിർദേശം.

മുഴുവൻ കേസ് ഡയറിയും നൽകേണ്ടതില്ല; പ്രതിക്കെതിരായ ആരോപണം വ്യക്തമാകണം

അറസ്റ്റ് കാരണം അറിയിക്കണമെന്ന നിയമവ്യവസ്ഥയുടെ പേരിൽ മുഴുവൻ കേസ് ഡയറിയോ എല്ലാ സാക്ഷിമൊഴികളോ അന്വേഷണം പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ ശേഖരിക്കേണ്ട തെളിവുകളോ പ്രതിക്ക് നൽകേണ്ടതില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. എന്നാൽ എന്ത് കുറ്റകൃത്യത്തിലാണ് അറസ്റ്റ് ചെയ്യുന്നത്, പ്രതിക്ക് അതിൽ എന്ത് പങ്കുണ്ടെന്നാണ് ആരോപിക്കുന്നത്, അറസ്റ്റിന് അടിസ്ഥാനമായ വസ്തുതകൾ എന്തൊക്കെയാണ് തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയണം. അറസ്റ്റ് മെമ്മോറാണ്ടമോ സംയുക്ത നോട്ടീസോ മറ്റൊരു രേഖയോ ഉപയോഗിക്കാം. രേഖയുടെ പേരല്ല, അതിലെ വിവരങ്ങളും അത് പ്രതിക്ക് നിയമപ്രകാരം കൈമാറിയിട്ടുണ്ടോ എന്നതുമാണ് നിർണായകമെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

റിമാൻഡ് അനുവദിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് മജിസ്ട്രേറ്റുമാർ രേഖകൾ നേരിട്ട് പരിശോധിക്കണം

അറസ്റ്റിലായ വ്യക്തിയെ പൊലീസ് കസ്റ്റഡിയിലോ ജുഡീഷ്യൽ കസ്റ്റഡിയിലോ തുടരാൻ അനുവദിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് മജിസ്ട്രേറ്റുമാരും റിമാൻഡ് അപേക്ഷകൾ പരിഗണിക്കുന്ന കോടതികളും നിയമനടപടികൾ പാലിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് നേരിട്ട് പരിശോധിക്കണമെന്ന് ഹൈക്കോടതി നിർദേശിച്ചു. അറസ്റ്റ് കാരണം വ്യക്തമാക്കുന്ന രേഖയുടെ ഉള്ളടക്കം, ഉപയോഗിച്ച ഭാഷ, പ്രതിക്ക് രേഖ കൈമാറിയ തീയതി, സമയം, കൈമാറ്റം തെളിയിക്കുന്ന രേഖകൾ എന്നിവ പരിശോധിക്കണം. പ്രതിക്കെതിരായ വ്യക്തമായ ആരോപണങ്ങൾ രേഖയിലുണ്ടോയെന്നും കസ്റ്റഡി അപേക്ഷയെ എതിർക്കാൻ കഴിയുന്നത്ര വിവരങ്ങൾ പ്രതിക്ക് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ടോയെന്നും ഉറപ്പാക്കണം. പൊലീസ് തയ്യാറാക്കിയ ഫോമിലെ അച്ചടിച്ച പ്രസ്താവനയോ പ്രതിയുടെ ഒപ്പോ മാത്രം കണക്കിലെടുത്ത് റിമാൻഡ് അനുവദിക്കരുതെന്നാണ് നിർദേശം.

നിയമവിരുദ്ധ അറസ്റ്റിന് ശേഷം വീണ്ടും കസ്റ്റഡി ആവശ്യപ്പെടാൻ പ്രത്യേക നടപടിക്രമം

2026ലെ ജസ്കരൺ ജീത് സിങ് ദിയോൾ – പഞ്ചാബ് സർക്കാർ കേസിലെ സുപ്രീംകോടതി നിർദേശങ്ങളും ഹൈക്കോടതി പരാമർശിച്ചു. അറസ്റ്റ് കാരണം രേഖാമൂലം നൽകാത്തതിനാൽ അറസ്റ്റ് നിയമവിരുദ്ധമാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയാൽ പ്രതിയെ മോചിപ്പിക്കണം. പിന്നീട് വീണ്ടും കസ്റ്റഡി ആവശ്യമാണെങ്കിൽ അറസ്റ്റിന്റെ കാരണങ്ങൾ രേഖാമൂലം നൽകുകയും മുൻപ് നിയമനടപടി പാലിക്കാതിരുന്നതിന്റെ കാരണവും ഇപ്പോൾ കസ്റ്റഡി ആവശ്യമായ സാഹചര്യവും വിശദീകരിക്കുന്ന അപേക്ഷ സമർപ്പിക്കുകയും വേണം. ഈ അപേക്ഷയ്ക്ക് ബന്ധപ്പെട്ട ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ തൊട്ടുമുകളിലുള്ള അധികാരിയുടെ അംഗീകാരവും ഉണ്ടായിരിക്കണം. അറസ്റ്റ് നടപടിക്രമത്തിലെ വീഴ്ച പരിഹരിക്കാതെ കസ്റ്റഡി തുടരാൻ കഴിയില്ലെന്ന സുപ്രീംകോടതി നിലപാടാണ് ഹൈക്കോടതി ആവർത്തിച്ചത്.

സംസ്ഥാനത്തെ അറസ്റ്റ് ഫോമുകളും പൊലീസ് നിർദേശങ്ങളും പുനഃപരിശോധിക്കണം

മഹാരാഷ്ട്ര പൊലീസ് നിലവിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന അറസ്റ്റ് ഫോമുകളും ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് നൽകിയിട്ടുള്ള നിർദേശങ്ങളും സംസ്ഥാന പൊലീസ് മേധാവി പരിശോധിക്കണമെന്ന് ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവിട്ടു. സുപ്രീംകോടതിയുടെ നിർബന്ധിത മാർഗനിർദേശങ്ങൾ പാലിക്കുന്നതിന് ആവശ്യമായ തിരുത്തൽ നിർദേശങ്ങൾ പുറപ്പെടുവിക്കണം. അറസ്റ്റിന്റെ യഥാർഥ കാരണങ്ങൾ രേഖാമൂലം നൽകുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കുകയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. വിധിയുടെ പകർപ്പ് മഹാരാഷ്ട്ര പൊലീസ് മേധാവിക്കും എല്ലാ പ്രിൻസിപ്പൽ ജില്ലാ സെഷൻസ് ജഡ്ജിമാർക്കും അയയ്ക്കാൻ ഹൈക്കോടതി രജിസ്ട്രാർക്ക് നിർദേശം നൽകി. ബന്ധപ്പെട്ട കോടതികളിലും പൊലീസ് സംവിധാനത്തിലും നിർദേശങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിച്ച് പാലിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കണമെന്നും ഉത്തരവിൽ വ്യക്തമാക്കി.

കൃഷ്ണ അരുൺ ഷിംഗാരെയെ മോചിപ്പിക്കണം; കൊലപാതകക്കേസ് തുടരും

അറസ്റ്റ് നോട്ടീസിൽ കുറ്റകൃത്യവുമായി പ്രതിയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന അടിസ്ഥാനവസ്തുതകളൊന്നും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയ ഹൈക്കോടതി, കൃഷ്ണ അരുൺ ഷിംഗാരെയുടെ അറസ്റ്റും തുടർന്നുള്ള കസ്റ്റഡിയും നിയമവിരുദ്ധമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. മറ്റൊരു കേസിലെ നിലവിലുള്ള നിയമപരമായ ഉത്തരവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കസ്റ്റഡി ആവശ്യമില്ലെങ്കിൽ ജാമ്യബോണ്ടോ ആൾജാമ്യമോ ആവശ്യപ്പെടാതെ അദ്ദേഹത്തെ ഉടൻ മോചിപ്പിക്കണമെന്നാണ് നിർദേശം. എന്നാൽ ഈ ഉത്തരവ് കൊലപാതകക്കേസിലെ പ്രഥമ വിവര റിപ്പോർട്ടിനെയോ കുറ്റപത്രത്തെയോ വിചാരണയെയോ അസാധുവാക്കുന്നില്ല. അവ നിയമപ്രകാരം തുടരും. പരാതിക്കാരനും കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ ഭാര്യക്കും സുപ്രീംകോടതിയെ സമീപിക്കാൻ അവസരം നൽകുന്നതിനായി മോചന ഉത്തരവ് നാലാഴ്ചത്തേക്ക് മരവിപ്പിക്കണമെന്ന ആവശ്യവും ഹൈക്കോടതി നിരസിച്ചു.

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ അറസ്റ്റ് നടപടികളിൽ രേഖാമൂലമുള്ള കാരണം നിർബന്ധമാക്കുന്ന വിധി

അറസ്റ്റ് ചെയ്യുന്ന പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ പ്രതിക്കെതിരായ അടിസ്ഥാനവസ്തുതകൾ വ്യക്തമാക്കുകയും അവ നിയമപ്രകാരം രേഖാമൂലം കൈമാറുകയും വേണമെന്ന സുപ്രീംകോടതി നിർദേശങ്ങൾ മഹാരാഷ്ട്രയിൽ കർശനമായി നടപ്പാക്കാനാണ് ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവ്. നിയമപരമായി ഇത് ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകുന്ന അറസ്റ്റ് സംബന്ധിച്ച അവകാശങ്ങളുടെ സംരക്ഷണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. അറസ്റ്റിലാകുന്ന വ്യക്തിക്ക് തനിക്കെതിരായ ആരോപണം മനസ്സിലാക്കാനും കസ്റ്റഡി അപേക്ഷയെ എതിർക്കാനും അവസരം ലഭിക്കണമെന്നതാണ് ഇതിന്റെ പ്രായോഗിക പ്രസക്തി. പൊലീസ് നടപടികളുടെ നിയമസാധുത പരിശോധിക്കുന്നതിൽ മജിസ്ട്രേറ്റുമാർക്കുള്ള ഉത്തരവാദിത്വവും വിധി വ്യക്തമാക്കുന്നു. മഹാരാഷ്ട്രയിലെ അറസ്റ്റ് രേഖകളും റിമാൻഡ് നടപടികളും സുപ്രീംകോടതി നിർദേശങ്ങൾക്ക് അനുസൃതമാക്കണമെന്നതാണ് ഈ വിധിയുടെ പ്രധാന നിയമഫലം.