ജയ്പുർ, ഓഗസ്റ്റ് 12-

സർക്കാർ സർവീസിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ജനിച്ച കുട്ടിയെ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി, സർവീസിനിടയിലെ രണ്ടാമത്തെ പ്രസവാവധി നിഷേധിക്കാനാവില്ലെന്ന് രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതി. ചന്ദ്രകാന്ത പഹാരിയ എന്ന ചന്ദ്രകാന്ത ഖിഞ്ചിയുടെ ഹർജി അനുവദിച്ച ജസ്റ്റിസ് രേഖ ബോറാനയുടെ ബെഞ്ച്, ആവശ്യപ്പെട്ട പ്രസവാവധി അനുവദിക്കാൻ വിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പിന് നിർദേശം നൽകി. 2026 ജൂലൈ 30-നാണ് ഉത്തരവ്. ഹർജിക്കാരിക്കായി വിവേക് ഗൗറും സംസ്ഥാനത്തിനായി അഡീഷണൽ ഗവൺമെന്റ് കൗൺസൽ ഗോപാൽ കൃഷ്ണ ശർമയും ഹാജരായി. ഉത്തരവിന്റെ പകർപ്പ് ലഭിച്ച് ഒരാഴ്ചയ്ക്കകം പ്രസവാവധി അനുവദിച്ച് ഉചിതമായ ഉത്തരവിറക്കണമെന്നാണ് നിർദേശം.

മൂന്നാമത്തെ ജൈവിക കുട്ടിയെന്ന കാരണം മാത്രം പറഞ്ഞ് രണ്ടാം പ്രസവാവധി തടയാനാവില്ല

രാജസ്ഥാൻ വിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് ഹർജിക്കാരിയുടെ അപേക്ഷ നിരസിച്ചത് കുഞ്ഞ് അവരുടെ മൂന്നാമത്തെ ജൈവിക കുട്ടിയാണെന്ന കാരണത്താലായിരുന്നു. സർവീസ് രേഖയിൽ രണ്ട് കുട്ടികളുടെ വിവരങ്ങളുണ്ടെന്നും വകുപ്പ് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ആവശ്യപ്പെടുന്നത് സർക്കാർ സർവീസിലെ രണ്ടാമത്തെ പ്രസവാവധി മാത്രമാണെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. പ്രസവാവധിക്കുള്ള അവകാശത്തെ ഇടുങ്ങിയ അർഥത്തിൽ വ്യാഖ്യാനിക്കാനാവില്ലെന്നും കോടതി പറഞ്ഞു.

ആദ്യ കുഞ്ഞ് ജനിച്ചത് 2000-ൽ; അധ്യാപികയായി സർവീസിലെത്തിയത് 2005-ൽ

ചന്ദ്രകാന്തയുടെ ആദ്യ വിവാഹം 1999 മാർച്ച് 25-നായിരുന്നു. ആദ്യ കുഞ്ഞ് 2000 സെപ്റ്റംബർ 7-ന് ജനിച്ചു. അന്ന് അവർ സർക്കാർ സർവീസിൽ പ്രവേശിച്ചിരുന്നില്ല. 2005-ൽ അധ്യാപികയായി നിയമനം ലഭിച്ചതിന് ശേഷം 2005 ഒക്ടോബർ 8-ന് രണ്ടാമത്തെ കുഞ്ഞ് ജനിച്ചു. അപ്പോഴാണ് അവർ സർവീസിലെ ആദ്യ പ്രസവാവധി എടുത്തത്. 2015 ഏപ്രിൽ 18-ന് ആദ്യ വിവാഹം വിവാഹമോചനത്തിൽ അവസാനിച്ചു.

രണ്ടാം വിവാഹത്തിലെ കുഞ്ഞിന് അവധി ചോദിച്ചപ്പോൾ വിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് നിരസിച്ചു

2023 ഡിസംബർ 7-ന് ചന്ദ്രകാന്ത വീണ്ടും വിവാഹിതയായി. ഈ വിവാഹത്തിൽ 2026 ജൂൺ 20-ന് കുഞ്ഞ് ജനിച്ചു. തുടർന്ന് അവർ പ്രസവാവധിക്ക് അപേക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ ഇത് മൂന്നാമത്തെ ജൈവിക കുട്ടിയാണെന്നും സർവീസ് രേഖയിൽ നേരത്തേ രണ്ട് കുട്ടികളുണ്ടെന്നും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി വകുപ്പ് അവധി അനുവദിച്ചില്ല. ഇതിനെതിരെയാണ് ചന്ദ്രകാന്ത ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചത്.

സർവീസിനിടെ രണ്ടുതവണ പ്രസവാവധി; കുട്ടികളുടെ എണ്ണം മാത്രം നോക്കിയുള്ള വ്യാഖ്യാനം വേണ്ടെന്ന് കോടതി

1951-ലെ രാജസ്ഥാൻ സർവീസ് ചട്ടങ്ങളിലെ 103, 103സി ചട്ടങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് വായിക്കുമ്പോൾ വനിതാ സർക്കാർ ജീവനക്കാരിക്ക് മുഴുവൻ സർവീസ് കാലയളവിൽ രണ്ടുതവണ പ്രസവാവധിക്ക് അർഹതയുണ്ടെന്നാണ് കോടതി വിലയിരുത്തിയത്. ചട്ടം 103 പ്രകാരം രണ്ടിൽ താഴെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന കുട്ടികളുള്ള വനിതാ സർക്കാർ ജീവനക്കാരിക്ക് 180 ദിവസം വരെ പ്രസവാവധി അനുവദിക്കാം. ഈ കാലയളവിൽ അവധിക്ക് മുമ്പ് ലഭിച്ചിരുന്ന ശമ്പളത്തിന് തുല്യമായ അവധിശമ്പളത്തിനും വ്യവസ്ഥയുണ്ട്.

പ്രസവം ജീവിതത്തിലെ സ്വാഭാവിക സംഭവം; സുപ്രീംകോടതി വിധിയും നിർണായകമായി

കെ. ഉമാദേവിയും തമിഴ്നാട് സർക്കാരും തമ്മിലുള്ള കേസിലെ 2025-ലെ സുപ്രീംകോടതി വിധിയാണ് രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതി പ്രധാനമായി ആശ്രയിച്ചത്. പ്രസവം ജീവിതത്തിലെ സ്വാഭാവിക സംഭവമാണെന്നും പ്രസവാവധി വ്യവസ്ഥകൾ അവയുടെ ലക്ഷ്യം സഫലമാക്കുന്ന രീതിയിൽ വ്യാഖ്യാനിക്കണമെന്നുമുള്ള സുപ്രീംകോടതി നിലപാട് ഹൈക്കോടതി എടുത്തുപറഞ്ഞു. ജനസംഖ്യാ നിയന്ത്രണവും വനിതാ ജീവനക്കാർക്കുള്ള പ്രസവാനുകൂല്യവും പരസ്പരം ഇല്ലാതാക്കുന്ന ലക്ഷ്യങ്ങളല്ലെന്നും രണ്ടും യുക്തിപൂർവം സമന്വയിപ്പിക്കണമെന്നുമുള്ള സുപ്രീംകോടതി നിലപാടും കോടതി പരിഗണിച്ചു.

നേരത്തേ രണ്ടുതവണ പ്രസവാവധി എടുത്തിരുന്നെങ്കിൽ സ്ഥിതി വ്യത്യസ്തമാകുമായിരുന്നെന്ന് ഹൈക്കോടതി

കേസിലെ നിർണായക വ്യത്യാസവും കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ആദ്യ വിവാഹത്തിലെ കുട്ടികൾക്കായി ഹർജിക്കാരി സർവീസിനിടെ രണ്ടുതവണ പ്രസവാവധി ഇതിനകം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, രണ്ടാം വിവാഹത്തിലെ കുഞ്ഞിനായി മൂന്നാമതൊരു പ്രസവാവധി ആവശ്യപ്പെടുന്ന സാഹചര്യം വ്യത്യസ്തമായേനെ. എന്നാൽ ഇവിടെ സർവീസിനിടെ നേരത്തേ എടുത്തത് ഒരൊറ്റ പ്രസവാവധി മാത്രമാണ്. അതിനാൽ ഇപ്പോഴത്തെ അപേക്ഷ മൂന്നാമത്തെ ജൈവിക കുട്ടിക്കാണെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം രണ്ടാമത്തെ പ്രസവാവധി നിഷേധിക്കാനാവില്ലെന്ന് കോടതി തീർപ്പാക്കി.

ഒരാഴ്ചയ്ക്കകം അവധി അനുവദിക്കാൻ ഉത്തരവ്; വിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പിന്റെ നിലപാട് തള്ളി

ചന്ദ്രകാന്തയുടെ റിട്ട് ഹർജി ഹൈക്കോടതി അനുവദിച്ചു. അവർ ആവശ്യപ്പെട്ട പ്രസവാവധി നിയമപ്രകാരം അനുവദിക്കുന്നതിനുള്ള ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിക്കാൻ രാജസ്ഥാൻ വിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പിനാണ് നിർദേശം. ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവിന്റെ പകർപ്പ് ലഭിച്ച് ഒരാഴ്ചയ്ക്കകം നടപടി പൂർത്തിയാക്കണം. ഇതോടെ മൂന്നാമത്തെ ജൈവിക കുട്ടിയാണെന്ന കാരണത്താൽ രണ്ടാം പ്രസവാവധി തടഞ്ഞ വകുപ്പിന്റെ നടപടി നിലനിൽക്കില്ല.

സർവീസ് കാലത്തെ പ്രസവാവധിയുടെ ഉപയോഗം നിർണായകം; രാജസ്ഥാനിലെ സമാന തർക്കങ്ങൾക്ക് വ്യക്തത

വിധിയിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് വ്യക്തമാകുന്ന നിയമഫലം, രാജസ്ഥാൻ സർക്കാർ ജീവനക്കാരുടെ പ്രസവാവധി അപേക്ഷകൾ പരിഗണിക്കുമ്പോൾ ജൈവിക കുട്ടികളുടെ എണ്ണം മാത്രം യാന്ത്രികമായി കണക്കാക്കാൻ പാടില്ലെന്നതാണ്. ജീവനക്കാരി സർവീസിനിടെ എത്ര പ്രസവാവധികൾ ഉപയോഗിച്ചുവെന്ന സാഹചര്യവും പരിശോധിക്കേണ്ടിവരും. അതേസമയം മൂന്നാമത്തെ പ്രസവാവധി എല്ലാവർക്കും അനുവദിക്കണമെന്ന പൊതുനിയമം കോടതി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടില്ല. ഈ കേസിൽ സർവീസിനിടെ ആവശ്യപ്പെട്ടത് രണ്ടാമത്തെ പ്രസവാവധിയാണെന്ന പ്രത്യേക വസ്തുതയാണ് വിധിയുടെ അടിസ്ഥാനം.