ന്യൂഡൽഹി  / 2026  / ഒക്ടോബർ  30

ഐഡിബിഐ ബാങ്കിന്റെ തന്ത്രപരമായ പുനഃസംഘടനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ലേലനടപടികളിൽ കേന്ദ്രസർക്കാർ വിശദീകരണം നൽകി. ആദ്യഘട്ട ലേലം അംഗീകരിക്കാത്തതിനെത്തുടർന്ന് മികച്ച ഓഫർ തേടാനുള്ള നടപടിക്രമം നിശ്ചയിച്ചത് ഓഹരിവിറ്റഴിക്കലിനുള്ള സെക്രട്ടറിമാരുടെ ഉന്നതതല സമിതിയാണെന്ന് ഒക്ടോബർ 29 രാത്രി 9.54ന് പുറത്തിറക്കിയ വിശദീകരണത്തിൽ അറിയിച്ചു. ബാങ്കിന്റെ കരുതൽവില കുറയ്ക്കുകയോ കൂട്ടുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ലെന്നും കേന്ദ്രം വ്യക്തമാക്കി.

ആദ്യഘട്ട ലേലം 2025–26 സാമ്പത്തികവർഷത്തിലാണ് നടന്നത്. കേന്ദ്ര നിക്ഷേപ–പൊതുആസ്തി പരിപാലന വകുപ്പായ ദീപം ആഭ്യന്തര നടപടിക്രമങ്ങൾ അനുസരിച്ചാണ് ഇത് നടത്തിയത്. ഇവ ദിശാബോധം നൽകുന്ന മാർഗനിർദേശങ്ങളാണ്. മാറ്റാനാവാത്ത ചട്ടങ്ങളോ നിയമങ്ങളോ അല്ല. ഇടപാട് സമയബന്ധിതമായി വിജയകരമായി പൂർത്തിയാക്കാൻ ആവശ്യമായ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്താമെന്ന് മാർഗനിർദേശങ്ങളുടെ ആമുഖത്തിൽത്തന്നെ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. തന്ത്രപരമായ ഇടപാടുകളുടെ സങ്കീർണത കണക്കിലെടുത്താണ് ഈ ഇളവ്. നീണ്ട നടപടിക്രമങ്ങൾക്കായി ചെലവഴിച്ച സമയവും പണവും പാഴാകാതിരിക്കാനാണ് ഇത് അനുവദിച്ചിരിക്കുന്നത്.

ലേലത്തുകയ്ക്ക് മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച മാനദണ്ഡമില്ല

ലേലത്തുകയ്ക്ക് മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച താരതമ്യ മാനദണ്ഡമില്ലെന്ന് ഒക്ടോബർ 14ലെ വാർത്താക്കുറിപ്പിൽ വിശദീകരിച്ചിരുന്നു. ലേലത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്നവർ സ്വന്തം വിലയിരുത്തലിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് രഹസ്യമായി തുക സമർപ്പിക്കുന്നത്. അതേ കാലയളവിൽ സ്ഥാപനത്തിന്റെ ന്യായമായ മൂല്യം നിർണയിക്കാൻ സ്വതന്ത്ര ഏജൻസികളെ നിയോഗിക്കും. ലഭിച്ച ലേലത്തുക ന്യായമാണോയെന്ന് പരിശോധിക്കാൻ ഈ മൂല്യനിർണയം ഉപയോഗിക്കും. അതിനാൽ ലേലത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വിലയും സ്വതന്ത്രമായി നിർണയിക്കുന്ന മൂല്യവും പരസ്പരം കൂടുതലോ കുറവോ ആകാം.

ഏറ്റവും ഉയർന്ന ലേലത്തുക കരുതൽവിലയേക്കാൾ കുറവാണെങ്കിൽ സ്വീകരിക്കേണ്ട നടപടി സംബന്ധിച്ച് നിർദേശങ്ങൾ ക്ഷണിക്കുന്ന രേഖയിലെ 5.3.6 മൂന്നാം ഉപവകുപ്പിൽ നേരത്തേ വ്യവസ്ഥ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ തുടർനടപടി കേന്ദ്രസർക്കാർ തീരുമാനിക്കും. ആ തീരുമാനത്തെ യോഗ്യത നേടിയ താൽപര്യക്കാർ പിന്നീട് ചോദ്യം ചെയ്യരുതെന്നാണ് വ്യവസ്ഥ.

ഇത്തരം സാഹചര്യം കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ ദീപത്തിനുള്ളിൽ പ്രത്യേക നടപടിക്രമം നിശ്ചയിച്ചിട്ടില്ല. അതിനാൽ കേന്ദ്ര മന്ത്രിസഭയുടെ സാമ്പത്തികകാര്യ സമിതി സെക്രട്ടറിമാരുടെ ഉന്നതതല സമിതിക്ക് പ്രത്യേക അധികാരങ്ങൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. തന്ത്രപരമായ ഓഹരിവിറ്റഴിക്കലിന്റെ നടപടിക്രമവും അധികാരം കൈമാറലും സംബന്ധിച്ച കുറിപ്പ് 2017 ഓഗസ്റ്റ് 16ന് അംഗീകരിക്കുമ്പോഴാണ് ഈ അധികാരം നൽകിയത്. മന്ത്രിസഭാ സമിതി അംഗീകരിച്ച ഇടപാടുകൾ ഫലപ്രദമായി നടപ്പാക്കാൻ നടപടിക്രമങ്ങളിൽ ആവശ്യമായ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്താനും തടസ്സങ്ങൾ നീക്കാനുമുള്ള അധികാരമാണിത്. കുറിപ്പിലെ 8.1 രണ്ടാം ഉപവകുപ്പ് പ്രകാരം നടപടിക്രമങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നയതീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാനും ആവശ്യാനുസരണം വ്യതിയാനങ്ങൾ പരിഗണിക്കാനുമുള്ള നിർദേശമാണ് യോഗം അംഗീകരിച്ചത്.

രണ്ടാംഘട്ട നടപടികൾ തീരുമാനിച്ചത് ഉന്നതതല സമിതി

ലഭിച്ച അധികാരം വിനിയോഗിച്ചാണ് രണ്ടാംഘട്ടമായ മികച്ച ഓഫർ തേടലിന്റെ നടപടിക്രമം സെക്രട്ടറിമാരുടെ ഉന്നതതല സമിതി നിശ്ചയിച്ചത്. കരുതൽവിലയിൽ മാറ്റമുണ്ടായില്ല. ആദ്യഘട്ടത്തിലെ ലേലത്തുകകൾ അംഗീകരിക്കാതിരുന്നതോടെ ആ ഘട്ടത്തിന്റെ നടപടിപരമായ പ്രസക്തി അവസാനിച്ചു.

മികച്ച ഓഫറുകൾ ക്ഷണിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് 2026 ഏപ്രിലിൽ സമിതി മൂല്യനിർണയരീതി മുഴുവൻ പരിശോധിച്ചു. ലേലത്തുകയുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുന്ന മൂല്യനിർണയം അതേ കാലയളവിലേതാകണം. 2026 മാർച്ച് 31ന് അവസാനിച്ച സാമ്പത്തികവർഷത്തെ കണക്കുകൾ ഏപ്രിൽ അവസാനമാണ് പൊതുജനങ്ങൾക്ക് ലഭ്യമായത്. ഇതേത്തുടർന്ന് മേയിൽത്തന്നെ സ്വതന്ത്ര ഏജൻസികൾ പുതുക്കിയ മൂല്യനിർണയത്തിനുള്ള പ്രവർത്തനം തുടങ്ങി.

ഇരുവശത്തെയും വിവരങ്ങൾ പരസ്പരം അറിയാതെയാണ് നടപടികൾ നടന്നത്. ലേലത്തിൽ പങ്കെടുത്തവർക്ക് മൂല്യനിർണയത്തുക അറിയില്ലായിരുന്നു. മൂല്യനിർണയം നടത്തിയവർ ലേലത്തുകകളും കണ്ടിരുന്നില്ല. സെക്രട്ടറിമാരുടെ ഉന്നതതല സമിതിക്കു മാത്രമാണ് പൂർണ വിവരങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നത്. ലേലത്തുകയും ന്യായമായ മൂല്യനിർണയവും താരതമ്യം ചെയ്തശേഷമാണ് സമിതി അന്തിമ തീരുമാനമെടുക്കുന്നത്.

മൂല്യം കണക്കാക്കിയത് രണ്ട് സ്വതന്ത്ര ഉപദേഷ്ടാക്കൾ

പരസ്പരം സ്വതന്ത്രരായ രണ്ട് ഉപദേഷ്ടാക്കൾ വ്യത്യസ്ത രീതികൾ ഉപയോഗിച്ചാണ് മൂല്യനിർണയം നടത്തിയത്. നിലവിലെ നടപടിക്രമമനുസരിച്ച് ഇടപാട് ഉപദേഷ്ടാവ് വഴിയാണ് ബിസിനസിന്റെ മൂല്യം നിർണയിക്കുന്നത്. ഈ ഇടപാടിന്റെ സങ്കീർണത പരിഗണിച്ച് മാർക്കറ്റ് മൾട്ടിപ്പിൾ രീതിയിൽ പരിശീലനം നേടിയ വിദഗ്ധരെ ഇടപാട് ഉപദേഷ്ടാവ് അധികമായി നിയോഗിച്ചു.

മാർക്കറ്റ് മൾട്ടിപ്പിൾ രീതിക്ക് രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളുണ്ട്. സമാന കമ്പനികളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുന്ന രീതിയും സമാന ഇടപാടുകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുന്ന രീതിയുമാണവ. അനുയോജ്യമായ സമാന ഇടപാടുകൾ ലഭ്യമല്ലാത്തതിനാൽ സമാന കമ്പനികളുമായുള്ള താരതമ്യമാണ് സ്വീകരിച്ചത്. ഇതിനായി ഓഹരിവിപണിയിൽ ലിസ്റ്റ് ചെയ്ത പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകളെയാണ് പരിഗണിച്ചത്.

ഐഡിബിഐ 2019 വരെ സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ബാങ്കിങ് കമ്പനിയായിരുന്നു. 2019ൽ എൽഐസി ഭൂരിപക്ഷ ഓഹരികൾ ഏറ്റെടുത്തതോടെ സർക്കാർ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള ബാങ്കിങ് കമ്പനിയായി മാറി. ഈ സാഹചര്യത്തിന് പ്രത്യേക നിയന്ത്രണ നടപടിക്രമമില്ലാത്തതിനാൽ നിയന്ത്രണ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി മാത്രം റിസർവ് ബാങ്ക് ഐഡിബിഐയെ സ്വകാര്യ ബാങ്കായി പരിഗണിച്ചുതുടങ്ങി. അതേസമയം, ഉടമസ്ഥതയുടെ വലിയ പങ്ക് എൽഐസിക്കും കേന്ദ്രസർക്കാരിനും കീഴിൽത്തന്നെ തുടർന്നു. വിപണിയിലെ നിക്ഷേപകരും പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനം എന്ന നിലയിലാണ് ബാങ്കിനെ വിലയിരുത്തിയിരുന്നത്.

സാധ്യതാബാധ്യത 627 കോടി; ലേലവിലയിൽ 3,917 കോടിയുടെ വർധന

ആസ്തിമൂല്യ നിർണയക്കാരനും ഉറപ്പുള്ളതും കാലങ്ങളായി പരീക്ഷിച്ച് തെളിയിച്ചതുമായ രീതികളാണ് ഉപയോഗിച്ചത്. തർക്കത്തിലുള്ള നികുതി ആവശ്യങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നഷ്ടപരിഹാര സംരക്ഷണത്തിന്റെ അധിക മൂല്യവും കണക്കിലെടുത്തു. യോഗ്യത നേടിയ ലേലക്കാരുടെ പൊതുവായ ആവശ്യമായിരുന്നു ഈ സംരക്ഷണം. ലേലത്തുക ഉയർത്താൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതിനായാണ് ഇത് അനുവദിച്ചത്.

ഇതുവഴി ബാധ്യത ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത കുറവാണെന്നും സർക്കാരിന്റെ വരുമാനത്തിൽ അറ്റനഷ്ടമുണ്ടാക്കില്ലെന്നും വിശദീകരണത്തിൽ പറയുന്നു. അധിക നികുതി യഥാർഥത്തിൽ അടയ്ക്കേണ്ടിവന്നാൽ മാത്രമേ അതിന് തിരിച്ചടവ് ലഭിക്കൂ. ഈ ഇനത്തിൽ ഉണ്ടാകാവുന്ന ബാധ്യത 627 കോടി രൂപ മാത്രമായിരുന്നു. അതേസമയം, ലേലത്തിലൂടെ ലഭിച്ച വിലയിൽ 3,917 കോടി രൂപയുടെ വർധനയുണ്ടായി. ഇതോടെ കേന്ദ്രസർക്കാരിനും എൽഐസിക്കും ഇടപാടിൽനിന്നുള്ള മൂല്യം ഉയർന്നു.

പരിമിതമായ വ്യാപാരം മാത്രം നടക്കുന്ന ഐഡിബിഐ ഓഹരിയുടെ വിലയിലെ വലിയ ചാഞ്ചാട്ടവും ആ വില മൂല്യനിർണയത്തിന് ഉപയോഗിക്കാതിരുന്നതിന്റെ കാരണവും ഒക്ടോബർ 14ലെ വാർത്താക്കുറിപ്പിൽ വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. തന്ത്രപരമായ പുനഃസംഘടനയ്ക്കുശേഷം ബാങ്കിന്റെ മൂല്യം ഉയരുമെന്നാണ് പ്രതീക്ഷ. ഭാവിയിലെ ആ നേട്ടം ലഭിക്കുന്നതിനായി കേന്ദ്രസർക്കാരും എൽഐസിയും ശേഷിക്കുന്ന ഓഹരിപങ്കാളിത്തം നിലനിർത്തും.

.

.