ലഖ്നൗ, 2026 ഒക്ടോബർ 22 –

വൈദ്യുതി ലഭിക്കാനുള്ള അവകാശത്തിന് ഭരണഘടനയുടെ 21-ാം അനുച്ഛേദത്തിന്റെ സംരക്ഷണമുണ്ടെന്നും കെട്ടിടത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥാവകാശത്തെച്ചൊല്ലി തർക്കം നിലനിൽക്കുന്നതുകൊണ്ടുമാത്രം വൈദ്യുതി കണക്ഷൻ നിഷേധിക്കാനാവില്ലെന്നും അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി. 2026 ഒക്ടോബർ അഞ്ചിന് ജസ്റ്റിസ് അലോക് മാഥൂർ, ജസ്റ്റിസ് അബ്ദേഷ് കുമാർ ചൗധരി എന്നിവരടങ്ങിയ ലഖ്നൗ ബെഞ്ചാണ് വിധി പ്രസ്താവിച്ചത്. ഉത്തർപ്രദേശിലെ റായ്ബറേലിയിൽ താമസിക്കുന്ന രാകേഷ് കുമാർ മിശ്രയുടെ വൈദ്യുതി കണക്ഷൻ അപേക്ഷ നിരസിച്ച 2026 ജൂലൈ 28ലെ ഉത്തരവ് ഹൈക്കോടതി റദ്ദാക്കി. അപേക്ഷ പത്ത് ദിവസത്തിനുള്ളിൽ വീണ്ടും പരിശോധിച്ച് തീരുമാനമെടുക്കാനും അപേക്ഷ അനുവദിച്ചാൽ ഉടൻ വൈദ്യുതി കണക്ഷൻ നൽകാനും ബന്ധപ്പെട്ട എക്സിക്യൂട്ടീവ് എൻജിനീയർക്ക് നിർദേശം നൽകി.

രാകേഷ് കുമാർ മിശ്രയാണ് ഹൈക്കോടതിയിൽ ഹർജി നൽകിയത്. ഉത്തർപ്രദേശ് സർക്കാർ, ഊർജവകുപ്പ് പ്രിൻസിപ്പൽ സെക്രട്ടറി, വൈദ്യുതി വിതരണ അധികൃതർ, ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥാവകാശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തർക്കത്തിലെ സ്വകാര്യ എതിർകക്ഷി എന്നിവർ ഉൾപ്പെടെ അഞ്ചുപേരായിരുന്നു എതിർകക്ഷികൾ. ഹർജിക്കാരനുവേണ്ടി എസ്.കെ. ത്രിപാഠി, നീരജ് പാണ്ഡെ എന്നിവരുടെ പേരുകളാണ് കോടതി രേഖയിൽ നൽകിയിരിക്കുന്നത്. വൈദ്യുതി അധികൃതർക്കുവേണ്ടി അപരാജിത ബൻസാലിന്റെ പകരക്കാരനായി അവിനാശ് തിവാരിയും അഞ്ചാം എതിർകക്ഷിക്കുവേണ്ടി ശ്രീകാന്ത് ത്രിപാഠിയും കോടതിയിൽ ഹാജരായി.

റായ്ബറേലിയിലെ വീടിന്റെ ഉടമസ്ഥാവകാശത്തിൽ തർക്കം; വൈദ്യുതി കണക്ഷൻ നൽകാതെ അധികൃതർ

ഉത്തർപ്രദേശിലെ റായ്ബറേലി ക്രാന്തിപുരി ജയിൽ ഗാർഡൻ റോഡിലെ വീട്ടിലാണ് രാകേഷ് കുമാർ മിശ്ര താമസിക്കുന്നത്. ഈ കെട്ടിടത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥാവകാശത്തെച്ചൊല്ലി ഉമേഷ് ചന്ദ്രയും രാകേഷ് കുമാർ മിശ്രയും തമ്മിൽ തർക്കമുണ്ട്. 2021ൽ ആരംഭിച്ച ഈ കേസ് റായ്ബറേലിയിലെ ജൂനിയർ ഡിവിഷൻ സിവിൽ ജഡ്ജിയുടെ കോടതിയിൽ പരിഗണനയിലാണ്. ഇതിനിടയിലാണ് വീട്ടിലേക്ക് പുതിയ വൈദ്യുതി കണക്ഷൻ ആവശ്യപ്പെട്ട് രാകേഷ് കുമാർ മിശ്ര അപേക്ഷ നൽകിയത്.

സ്വത്തിന്റെ മുൻ അവകാശി തയ്യാറാക്കിയ വിൽപത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വൈദ്യുതി കണക്ഷൻ ലഭിക്കണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ട് രാകേഷ് കുമാർ മിശ്ര നേരത്തെയും ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ തനിക്ക് അനുകൂലമായി തയ്യാറാക്കിയ വിൽപത്രം റദ്ദാക്കിയതായി കോടതിയെ അറിയിച്ചതിനെ തുടർന്ന് ആ ഹർജി പിൻവലിച്ചു. പിന്നീട് പുതിയ വൈദ്യുതി കണക്ഷൻ ആവശ്യപ്പെട്ട് വീണ്ടും അപേക്ഷ നൽകി. അപേക്ഷയിൽ തീരുമാനമുണ്ടാകാത്തതിനെ തുടർന്ന് 2026ൽ വീണ്ടും ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിക്കുകയായിരുന്നു.

2026 ജൂൺ എട്ടിന് ഹൈക്കോടതി അപേക്ഷ ഒരാഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ നിയമപ്രകാരം പരിഗണിക്കാൻ റായ്ബറേലിയിലെ വൈദ്യുതി വിതരണ വിഭാഗം എക്സിക്യൂട്ടീവ് എൻജിനീയർക്ക് നിർദേശം നൽകി. എന്നാൽ 2026 ജൂലൈ 28ന് അധികൃതർ അപേക്ഷ നിരസിച്ചു. രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത വില്പനരേഖയോ പിന്തുടർച്ചാവകാശ സർട്ടിഫിക്കറ്റോ എതിർപ്പില്ലാ സർട്ടിഫിക്കറ്റോ സമർപ്പിച്ചിട്ടില്ലെന്നായിരുന്നു നിരസിക്കാനുള്ള കാരണം.

വൈദ്യുതി കണക്ഷന് ഉടമസ്ഥാവകാശ രേഖ മാത്രം നിർബന്ധമല്ല; നഷ്ടപരിഹാര ബാധ്യത ഏറ്റെടുക്കുന്ന രേഖയും നൽകാം

2005ലെ വൈദ്യുതി വിതരണ ചട്ടത്തിലെ 4.4-ാം വ്യവസ്ഥ പ്രകാരം രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത വില്പനരേഖയോ പിന്തുടർച്ചാവകാശ സർട്ടിഫിക്കറ്റോ മാത്രമല്ല, മറ്റ് രേഖകളും വൈദ്യുതി കണക്ഷൻ ലഭിക്കുന്നതിന് പരിഗണിക്കാമെന്ന് ഹർജിക്കാരൻ വാദിച്ചു. കെട്ടിടത്തിൽ താമസിക്കുന്നതിന്റെ തെളിവായി സാധുവായ പവർ ഓഫ് അറ്റോർണി, വാടക നൽകിയതിന്റെ ഏറ്റവും പുതിയ രസീത്, വാടകക്കരാർ എന്നിവയ്ക്കൊപ്പം നിശ്ചിത മാതൃകയിലുള്ള ഇൻഡെംനിറ്റി ഫോമും സമർപ്പിക്കാമെന്നാണ് ചട്ടം.

വൈദ്യുതി വിതരണ ചട്ടത്തിലെ അനുബന്ധം 4.2 പ്രകാരമുള്ള ഇൻഡെംനിറ്റി ഫോം സമർപ്പിക്കാൻ തയ്യാറാണെന്ന് രാകേഷ് കുമാർ മിശ്ര കോടതിയെ അറിയിച്ചു. ബാധകമായ കുടിശ്ശിക അടയ്ക്കാനും ആവശ്യമായ നിയമവ്യവസ്ഥകൾ പാലിക്കാനും തയ്യാറാണെങ്കിൽ സ്ഥലത്തിന്റെ ഉടമയല്ലാത്ത വ്യക്തിക്കും വൈദ്യുതി കണക്ഷന് അർഹതയുണ്ടെന്നാണ് ഹർജിക്കാരന്റെ വാദം.

എന്നാൽ ഹർജിക്കാരൻ കെട്ടിടത്തിന്റെ ഉടമയല്ലെന്നും ഉടമസ്ഥാവകാശ കേസ് സിവിൽ കോടതിയിൽ നിലനിൽക്കുന്നതിനാൽ വൈദ്യുതി കണക്ഷൻ അനുവദിക്കരുതെന്നുമായിരുന്നു സ്വകാര്യ എതിർകക്ഷിയുടെ നിലപാട്. ഉടമസ്ഥാവകാശ തർക്കത്തിൽ അന്തിമ തീരുമാനമുണ്ടാകാതെ വൈദ്യുതി കണക്ഷൻ നൽകാനാവില്ലെന്ന ഈ വാദമാണ് ഹൈക്കോടതി പരിശോധിച്ചത്.

ഉടമസ്ഥാവകാശ തർക്കം മാത്രം കണക്ഷൻ നിഷേധിക്കാൻ കാരണമല്ലെന്ന് കോടതി

വൈദ്യുതി കണക്ഷൻ നിരസിച്ച എക്സിക്യൂട്ടീവ് എൻജിനീയർ 2005ലെ വൈദ്യുതി വിതരണ ചട്ടത്തിലെ 4.4-ാം വ്യവസ്ഥയുടെ ഒരു ഭാഗം മാത്രമാണ് പരിഗണിച്ചതെന്ന് ഹൈക്കോടതി കണ്ടെത്തി. രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത വില്പനരേഖയും പിന്തുടർച്ചാവകാശ സർട്ടിഫിക്കറ്റും ഉൾപ്പെടെയുള്ള രേഖകൾ മാത്രമാണ് അധികൃതർ ആവശ്യപ്പെട്ടത്. എന്നാൽ കെട്ടിടത്തിൽ താമസിക്കുന്നതിന്റെ തെളിവായി ഇൻഡെംനിറ്റി ഫോം സ്വീകരിക്കാമെന്ന വ്യവസ്ഥ പരിഗണിച്ചിരുന്നില്ല.

നിശ്ചിത ഇൻഡെംനിറ്റി ഫോം നൽകാനും കുടിശ്ശിക അടയ്ക്കാനും തയ്യാറുള്ള ഒരാൾക്ക് ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥാവകാശമില്ലെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം വൈദ്യുതി കണക്ഷൻ നിഷേധിക്കാനാവില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. വൈദ്യുതി വിതരണ അധികൃതർ പ്രധാനമായും പരിശോധിക്കേണ്ടത് അപേക്ഷകൻ കെട്ടിടത്തിൽ താമസിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നും നിയമപരവും സാങ്കേതികവുമായ നിബന്ധനകൾ പാലിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നുമാണ്.

സ്വകാര്യ വ്യക്തികൾ തമ്മിലുള്ള ഭൂമിയുടമസ്ഥാവകാശ തർക്കത്തിൽ തീരുമാനമെടുക്കുന്നത് വൈദ്യുതി വിതരണ അധികൃതരുടെ ചുമതലയല്ലെന്നും ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി. ഉടമസ്ഥാവകാശ കേസ് സിവിൽ കോടതിയിൽ നിലനിൽക്കുന്നതുകൊണ്ടുമാത്രം കണക്ഷൻ നിഷേധിച്ചത് നിയമവിരുദ്ധവും ഏകപക്ഷീയവുമാണെന്ന് കോടതി വിലയിരുത്തി.

അന്തസ്സോടെ ജീവിക്കാൻ വൈദ്യുതി അനിവാര്യം; ഭരണഘടനയുടെ 21-ാം അനുച്ഛേദത്തിന്റെ സംരക്ഷണം ബാധകം

ഭരണഘടനയുടെ 21-ാം അനുച്ഛേദം ഉറപ്പുനൽകുന്ന ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശവും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യവും കേവലം ജീവൻ നിലനിർത്തുന്നതിനുള്ള അവകാശം മാത്രമല്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. മനുഷ്യന് അന്തസ്സോടെ ജീവിക്കാൻ ആവശ്യമായ സാഹചര്യങ്ങളും ഈ അവകാശത്തിന്റെ പരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ആധുനിക ജീവിതത്തിൽ വൈദ്യുതി ലഭിക്കുന്നത് അന്തസ്സോടെയുള്ള ജീവിതത്തിന്റെ പ്രധാന ഘടകമാണെന്ന് കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു.

വീടുകളിലെ വെളിച്ചം, കുടിവെള്ളലഭ്യത, പാചകം, ഭക്ഷണസാധനങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കൽ, ആശയവിനിമയം, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യപരിരക്ഷ, ഉപജീവനമാർഗങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം വൈദ്യുതിയെ ആശ്രയിക്കുന്നുണ്ട്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ വൈദ്യുതി ലഭിക്കാനുള്ള അവകാശത്തിന് ഭരണഘടനയുടെ 21-ാം അനുച്ഛേദവുമായി ശക്തമായ ബന്ധമുണ്ടെന്ന് ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി.

മനുഷ്യന്റെ അന്തസ്സ്, പാർപ്പിടം, ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, ഉപജീവനം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അവകാശങ്ങളുടെ ഫലപ്രദമായ ഉപയോഗത്തിന് വൈദ്യുതി സഹായിക്കുന്നു. ഭരണഘടനയുടെ 14-ാം അനുച്ഛേദവും ഭരണഘടനയിലെ നിർദേശക തത്ത്വങ്ങളും ഈ സമീപനത്തിന് പിന്തുണ നൽകുന്നതായി കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. 2003ലെ വൈദ്യുതി നിയമവും അനുബന്ധ ചട്ടങ്ങളുമാണ് വൈദ്യുതി ലഭ്യത ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള നിയമസംവിധാനമെന്നും വ്യക്തമാക്കി.

വൈദ്യുതി സൗജന്യമായി ലഭിക്കാനുള്ള നിരുപാധിക അവകാശമല്ല; നിയമപരമായ നിരക്കുകളും സുരക്ഷാവ്യവസ്ഥകളും പാലിക്കണം

വൈദ്യുതി ലഭിക്കാനുള്ള അവകാശത്തിന് ഭരണഘടനാപരമായ സംരക്ഷണമുണ്ടെന്നതുകൊണ്ട് എല്ലാവർക്കും സൗജന്യമായോ പരിധിയില്ലാതെയോ വൈദ്യുതി ലഭിക്കണമെന്നില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. വൈദ്യുതി വിതരണത്തിന് ബാധകമായ നിയമങ്ങളും ചട്ടങ്ങളും ഉപഭോക്താക്കൾ പാലിക്കണം. നിയമപ്രകാരമുള്ള നിരക്കുകൾ, സാങ്കേതിക നിബന്ധനകൾ, സുരക്ഷാവ്യവസ്ഥകൾ, മറ്റ് നിയന്ത്രണങ്ങൾ എന്നിവ ഈ അവകാശത്തിനും ബാധകമാണ്.

അതേസമയം, നിയമപരമായി അനുവദിക്കാനാവുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ അന്യായമായോ വിവേചനപരമായോ വൈദ്യുതി കണക്ഷൻ നിഷേധിക്കുന്നത് ഭരണഘടനാപരമായ സംരക്ഷണത്തിന് വിരുദ്ധമാകുമെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. പ്രത്യേകിച്ച് പാർപ്പിടത്തിലും ദൈനംദിന ജീവിതത്തിലും വൈദ്യുതി അനിവാര്യമായിരിക്കുമ്പോൾ നിയമപരമല്ലാത്ത കാരണങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി കണക്ഷൻ തടയാനാവില്ല.

1996ലെ ചമേലി സിങ് കേസിൽ പാർപ്പിടത്തിനുള്ള അവകാശം ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശത്തിന്റെ പ്രധാന ഘടകമാണെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കിയ കാര്യം ഹൈക്കോടതി ഓർമിപ്പിച്ചു. പാർപ്പിടം എന്നത് തലചായ്ക്കാൻ മേൽക്കൂരയുള്ള സ്ഥലം മാത്രമല്ലെന്നും അന്തസ്സോടെ ജീവിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന സാഹചര്യങ്ങളും അതിന്റെ ഭാഗമാണെന്നും കോടതി വിശദീകരിച്ചു.

വൈദ്യുതി അപേക്ഷ പത്തുദിവസത്തിനകം വീണ്ടും പരിശോധിക്കണം; അനുവദിച്ചാൽ ഉടൻ കണക്ഷൻ നൽകണം

2026 ജൂലൈ 28ന് റായ്ബറേലിയിലെ വൈദ്യുതി വിതരണ വിഭാഗം എക്സിക്യൂട്ടീവ് എൻജിനീയർ പുറപ്പെടുവിച്ച അപേക്ഷ നിരസിക്കൽ ഉത്തരവ് ഹൈക്കോടതി റദ്ദാക്കി. രാകേഷ് കുമാർ മിശ്രയുടെ ഹർജി അനുവദിച്ച ബെഞ്ച്, വൈദ്യുതി കണക്ഷൻ അപേക്ഷ നിയമപ്രകാരം വീണ്ടും പരിശോധിക്കാൻ നിർദേശിച്ചു. അപേക്ഷകൻ ഇൻഡെംനിറ്റി ഫോം സമർപ്പിക്കാൻ തയ്യാറാണെങ്കിൽ സിവിൽ കോടതിയിൽ ഉടമസ്ഥാവകാശ തർക്കം നിലനിൽക്കുന്നതുകൊണ്ടുമാത്രം അപേക്ഷ നിരസിക്കരുതെന്നും വ്യക്തമാക്കി.

ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവിന്റെ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയ പകർപ്പ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് എൻജിനീയർക്ക് സമർപ്പിക്കുന്ന തീയതി മുതൽ പത്തുദിവസത്തിനുള്ളിൽ അപേക്ഷയിൽ പുതിയ തീരുമാനമെടുക്കണമെന്നാണ് നിർദേശം. അപേക്ഷ അനുവദിക്കുന്ന പക്ഷം കാലതാമസമില്ലാതെ വൈദ്യുതി കണക്ഷൻ നൽകണമെന്നും കോടതി ഉത്തരവിട്ടു.

എന്നാൽ രാകേഷ് കുമാർ മിശ്രയ്ക്ക് ഉടൻ കണക്ഷൻ നൽകണമെന്ന നിരുപാധിക ഉത്തരവല്ല ഹൈക്കോടതി പുറപ്പെടുവിച്ചത്. നിയമപരമായ രേഖകളും വ്യവസ്ഥകളും പരിശോധിച്ച് തീരുമാനമെടുക്കാനാണ് നിർദേശം. കെട്ടിടത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥാവകാശം സംബന്ധിച്ച് സിവിൽ കോടതിയിൽ നിലനിൽക്കുന്ന തർക്കത്തിലും ഹൈക്കോടതി അന്തിമ തീരുമാനമെടുത്തിട്ടില്ല.

വൈദ്യുതി കണക്ഷൻ നൽകുന്നത് ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥാവകാശം തീരുമാനിക്കലല്ല; ഉത്തർപ്രദേശിലെ സമാന തർക്കങ്ങൾക്ക് പ്രസക്തി

കെട്ടിടത്തിൽ താമസിക്കുന്ന വ്യക്തിക്ക് വൈദ്യുതി കണക്ഷൻ നൽകുന്നതും ആ കെട്ടിടത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥാവകാശം തീരുമാനിക്കുന്നതും വ്യത്യസ്ത കാര്യങ്ങളാണെന്ന നിയമവ്യാഖ്യാനമാണ് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കിയത്. ഉടമസ്ഥാവകാശ തർക്കം കോടതിയിൽ തുടരുമ്പോഴും വൈദ്യുതി വിതരണ ചട്ടപ്രകാരം അപേക്ഷ പരിശോധിക്കാമെന്നതാണ് വിധിയുടെ പ്രധാന ഫലം.

നിയമപരമായി, ഉടമസ്ഥാവകാശ രേഖകൾ ഇല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിലും ചട്ടപ്രകാരം അനുവദനീയമായ താമസരേഖകളും ഇൻഡെംനിറ്റി ഫോമും പരിഗണിക്കണമെന്ന വ്യാഖ്യാനത്തിനാണ് വിധി പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത്. സാമൂഹികമായി, ഭൂമിത്തർക്കത്തിന്റെ പേരിൽ താമസക്കാർക്ക് അടിസ്ഥാന സൗകര്യമായ വൈദ്യുതി നിഷേധിക്കപ്പെടുന്ന സാഹചര്യം ഒഴിവാക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയും കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.

ജുഡീഷ്യറിയുടെ തലത്തിൽ, ഭരണഘടനയുടെ 21-ാം അനുച്ഛേദത്തിന്റെ സംരക്ഷണം വൈദ്യുതി ലഭ്യതയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി വ്യക്തമാക്കിയ ഈ വിധി ഉത്തർപ്രദേശിലെ സമാന വൈദ്യുതി കണക്ഷൻ തർക്കങ്ങളിൽ പ്രസക്തമാകും. അതേസമയം, നിലവിലുള്ള വൈദ്യുതി നിയമങ്ങളും സുരക്ഷാ നിബന്ധനകളും പാലിക്കണമെന്ന വ്യവസ്ഥയിൽ മാറ്റമില്ല.