മുംബൈ, 2026 സെപ്റ്റംബർ 21-
പൊതുവീഥികളും നടപ്പാതകളും മാലിന്യമുക്തവും ശുചിത്വമുള്ളതുമായി ലഭിക്കുകയെന്നത് പൗരന്മാരുടെ നിയമപരമായ അവകാശമാണെന്ന് ബോംബെ ഹൈക്കോടതി. പൊതുസ്ഥലങ്ങളിൽ അനധികൃതമായി മാലിന്യം തള്ളുന്നത് തടയുന്നതിലും നീക്കം ചെയ്യുന്നതിലും നഗരസഭാ സംവിധാനം പ്രവർത്തനരഹിതമാണെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയ കോടതി, ഉത്തരവാദികളായ വാർഡ് ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ ഉത്തരവാദിത്തം നിശ്ചയിക്കാനും മാലിന്യം തള്ളുന്നവർക്കെതിരെ നിയമനടപടി ആരംഭിക്കാനും നിർദേശിച്ചു. 2026 സെപ്റ്റംബർ 10-ലെ ഉത്തരവിൽ ജസ്റ്റിസ് ജി എസ് കുൽക്കർണി, ജസ്റ്റിസ് ഡോ. നീല ഗോഖലെ എന്നിവരുടെ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചാണ് നിർദേശങ്ങൾ നൽകിയത്. കണ്ണംവാർ കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് ഹൗസിങ് സൊസൈറ്റി അസോസിയേഷൻ ലിമിറ്റഡും മറ്റുള്ളവരും ഹർജിക്കാരും കേന്ദ്രസർക്കാരും മറ്റുള്ളവരും എതിർകക്ഷികളുമായ കേസിലാണ് നടപടി.
ഹർജിക്കാർക്കുവേണ്ടി അഭിഭാഷകൻ അഭിജീത് പി റാണെ ഹാജരായി. കേന്ദ്രസർക്കാരിനുവേണ്ടി അനിൽ ഡി യാദവ്, മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാരിനുവേണ്ടി അഡീഷണൽ ഗവൺമെന്റ് പ്ലീഡർ ജ്യോതി ചവാൻ എന്നിവർ ഹാജരായി. മുംബൈ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുവേണ്ടി മുതിർന്ന അഭിഭാഷകൻ അനിൽ സഖാരെ, രോഹൻ മിർപുരി, പുഷ്പ യാദവ് എന്നിവർ ഹാജരായി. മഹാരാഷ്ട്ര കോസ്റ്റൽ സോൺ മാനേജ്മെന്റ് അതോറിറ്റിക്കും മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡിനുമായി ജയ ബാഗ്വെയും മറ്റ് എതിർകക്ഷികൾക്കായി തേജസ് ഭിഡെ, ശിവാനി പാവ്ലെ, സാകേത് മോനെ, ശ്രേയ ഷാ, മിതാലി ധോബ്ലെ എന്നിവരും ഹാജരായി.
വീഥികളിലെ മാലിന്യം നീക്കാത്ത ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പേരുകൾ കോടതിയിൽ നൽകണം
വിവിധ വാർഡുകളിലെ പൊതുവീഥികളിലും നടപ്പാതകളിലും മാലിന്യം കെട്ടിക്കിടക്കുന്നതിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ പരിശോധിച്ച കോടതി സ്ഥിതി ആശങ്കാജനകമാണെന്ന് വിലയിരുത്തി. നിരീക്ഷണ ക്യാമറകളും ജാഗ്രതാ സംവിധാനവും ഉപയോഗിക്കുമെന്ന് നേരത്തെ നൽകിയ ഉറപ്പുകൾ കടലാസിൽ മാത്രമായി മാറിയെന്നാണ് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയത്. മാലിന്യം തടയുന്നതിനും നീക്കം ചെയ്യുന്നതിനും നടപടി സ്വീകരിക്കാത്ത വാർഡ് ഓഫീസർമാരുടെയും കീഴുദ്യോഗസ്ഥരുടെയും ഉത്തരവാദിത്തം മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർ നിശ്ചയിക്കണം. ശുചിത്വ ചുമതലയുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പേരുകളും ഓരോ വാർഡിലും സ്വീകരിച്ച നടപടികളും ഉൾപ്പെടുത്തി പത്ത് ദിവസത്തിനകം സത്യവാങ്മൂലം നൽകാനും നിർദേശിച്ചു.
പൊതുസ്ഥലത്ത് മാലിന്യം തള്ളുന്നവർക്കെതിരെ ക്രിമിനൽ നടപടിയും പരമാവധി പിഴയും വേണം
പൊതുവീഥികൾ, നടപ്പാതകൾ, തുറസ്സായ സ്ഥലങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ അനധികൃതമായി മാലിന്യം തള്ളുന്നവർക്കെതിരെ ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിത, മുംബൈ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ നിയമം, പരിസ്ഥിതി നിയമങ്ങൾ എന്നിവ പ്രകാരം പ്രോസിക്യൂഷൻ ആരംഭിക്കുന്ന സംവിധാനം സജീവമാക്കണമെന്ന് കോടതി നിർദേശിച്ചു. പൊലീസിന്റെ സഹായത്തോടെ പരമാവധി പിഴ ഈടാക്കാനുള്ള നടപടിയും നഗരസഭ സ്വീകരിക്കണം. നിയമം അനുശാസിക്കുന്ന കർശന നടപടികളില്ലാതെ പൊതുസ്ഥലങ്ങളിൽ മാലിന്യം തള്ളുന്ന പ്രവണത നിയന്ത്രിക്കാനാകില്ലെന്ന് ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി.
പൊതുസ്ഥലങ്ങൾ നശിപ്പിക്കാൻ ആർക്കും അവകാശമില്ല; സംസ്ഥാനതലത്തിൽ ഏകീകൃത നയം വേണം
പൊതുസ്ഥലങ്ങൾ നശിപ്പിക്കാനോ വൃത്തിഹീനമാക്കാനോ ഒരാൾക്കും അവകാശമില്ലെന്ന് കോടതി പറഞ്ഞു. സിംഗപ്പൂരിൽ പൊതുസ്ഥലത്ത് മാലിന്യം തള്ളുന്നവർക്കെതിരെ സ്വീകരിക്കുന്ന കർശന നടപടികളും കോടതി പരാമർശിച്ചു. ഇത്തരം നിയമങ്ങൾ കൊണ്ടുവരണമോയെന്ന് തീരുമാനിക്കേണ്ടത് നിയമനിർമ്മാതാക്കളാണെങ്കിലും മഹാരാഷ്ട്രയിൽ എല്ലാ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകൾക്കും നടപ്പാക്കാവുന്ന ഏകീകൃത നയം സംസ്ഥാന സർക്കാർ രൂപീകരിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. മുംബൈ, പുണെ പോലുള്ള വലിയ നഗരങ്ങളിൽ ഇത് കൂടുതൽ പ്രസക്തമാണെന്നും ബെഞ്ച് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.
കാഞ്ചൂർമാർഗ് മാലിന്യകേന്ദ്രത്തിലെ ദുർഗന്ധപരാതികൾ ഇ-മെയിലിലൂടെ സ്വീകരിക്കണം
കാഞ്ചൂർമാർഗ് മാലിന്യസംസ്കരണ കേന്ദ്രത്തിൽനിന്നുള്ള ദുർഗന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പരാതിയും കോടതി പരിശോധിച്ചു. 2026 സെപ്റ്റംബർ 7-ന് ഹർജിക്കാരുടെ അഭിഭാഷകൻ നൽകിയ പരാതിക്ക് നമ്പർ ലഭിച്ചിട്ടും നടപടി ഉണ്ടായില്ലെന്ന് കോടതി രേഖപ്പെടുത്തി. അടിയന്തര പരാതിക്ക് വീണ്ടും സങ്കീർണമായ ഫോം പൂരിപ്പിക്കണമെന്ന സംവിധാനം പ്രായോഗികമല്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയ കോടതി, ഇ-മെയിലിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന പരാതികൾ സ്വീകരിക്കണമെന്ന് ബന്ധപ്പെട്ട എതിർകക്ഷിക്ക് നിർദേശം നൽകി. പരാതികൾ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ ഉടൻ പരിഹാരനടപടി സ്വീകരിച്ച് പരാതിക്കാരനെ അറിയിക്കണമെന്നും കോടതി പറഞ്ഞു.
ദുർഗന്ധവും മലിനീകരണവും ഉണ്ടാകരുത്; മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡ് നിരീക്ഷണം ശക്തമാക്കണം
മാലിന്യകേന്ദ്രത്തിൽനിന്നുള്ള രൂക്ഷമായ ദുർഗന്ധം ഗുരുതര പരിസ്ഥിതി മലിനീകരണമായി മാറുകയും മലിനീകരണമില്ലാത്ത പരിസ്ഥിതിയിലുള്ള പൗരന്മാരുടെ മൗലികാവകാശത്തെ ബാധിക്കുകയും ചെയ്യുമെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. കാഞ്ചൂർമാർഗ് കേന്ദ്രത്തിൽനിന്ന് ദുർഗന്ധമോ മറ്റേതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള മലിനീകരണമോ ഉണ്ടാകാതിരിക്കാൻ നടപടി സ്വീകരിക്കണം. സ്വീകരിക്കുന്ന പരിഹാരനടപടികൾ എല്ലാ ആഴ്ചയും മുംബൈ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനെയും മഹാരാഷ്ട്ര മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡിനെയും അറിയിക്കാനും നിർദേശിച്ചു. മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡ് പരാതികളിൽ കർശന നിരീക്ഷണം നടത്തുകയും പൊതുജനങ്ങൾക്ക് പരാതി നൽകാനുള്ള സംവിധാനം ഒരുക്കുകയും വേണം.
2026-ലെ ഖരമാലിന്യ ചട്ടങ്ങൾ കടലാസിൽ മാത്രം; ഉറവിടത്തിൽ തന്നെ വേർതിരിക്കൽ നടപ്പാക്കണം
2026-ലെ ഖരമാലിന്യ നിയന്ത്രണ ചട്ടങ്ങൾ ഫലപ്രദമായി നടപ്പാക്കിയിട്ടില്ലെന്നും അവ കടലാസിൽ മാത്രം തുടരുകയാണെന്നും കോടതി വിമർശിച്ചു. വീടുകൾ, താമസസമുച്ചയങ്ങൾ, വ്യാപാര സ്ഥാപനങ്ങൾ തുടങ്ങി സാധ്യമായ എല്ലാ ഉറവിടങ്ങളിലും മാലിന്യം വേർതിരിക്കുന്ന സംവിധാനം ഉടൻ നടപ്പാക്കണമെന്ന് മുംബൈ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനോട് നിർദേശിച്ചു. വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാലിന്യനിർമാതാക്കളിൽനിന്ന് ഇതിനുള്ള ഉറപ്പുകളും വാങ്ങണമെന്ന് കോടതി പറഞ്ഞു. മാലിന്യത്തിന്റെ ഉറവിടത്തിലെ വേർതിരിക്കൽ നടപ്പായാൽ കാഞ്ചൂർമാർഗ് കേന്ദ്രത്തിലെ യന്ത്രവത്കൃത വേർതിരിക്കൽ മൂലമുള്ള ദുർഗന്ധം കുറയ്ക്കാനാകുമെന്ന വാദവും കോടതി പരിഗണിച്ചു.
പൗരപ്രതിനിധികളും വിദഗ്ധരുമടങ്ങുന്ന ടാസ്ക് ഫോഴ്സ് പരിഗണിക്കണം
ഖരമാലിന്യ നിയന്ത്രണ ചട്ടങ്ങൾ കർശനമായി നടപ്പാക്കാൻ ഗ്രൂപ്പ് ടാസ്ക് ഫോഴ്സും വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള സംവിധാനവും രൂപീകരിക്കുന്നത് മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ പരിഗണിക്കണമെന്ന് ഹൈക്കോടതി നിർദേശിച്ചു. ടാസ്ക് ഫോഴ്സിൽ പൗരപ്രതിനിധികളെയും വിദഗ്ധരെയും ഉൾപ്പെടുത്തണമെന്നും ഓരോ ചട്ടവും നഗരസഭയ്ക്ക് ഏൽപ്പിക്കുന്ന ഉത്തരവാദിത്തവും വിശദമായി പരിശോധിക്കണമെന്നും കോടതി പറഞ്ഞു. സ്വീകരിച്ച നടപടികൾ അടുത്ത വാദദിവസം കോടതിയെ അറിയിക്കണം.
ഒക്ടോബർ ഏഴിന് നടപടികളുടെ പാലനം അറിയിക്കണം; നഗരസഭയുടെ ഉത്തരവാദിത്തം കോടതിയുടെ നിരീക്ഷണത്തിൽ
വാർഡ് ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ ഉത്തരവാദിത്തം നിശ്ചയിക്കൽ, മാലിന്യം തള്ളുന്നവർക്കെതിരായ നിയമനടപടി, പരാതിപരിഹാര സംവിധാനം, കാഞ്ചൂർമാർഗ് കേന്ദ്രത്തിലെ ദുർഗന്ധ നിയന്ത്രണം, ഉറവിടത്തിലെ മാലിന്യ വേർതിരിക്കൽ തുടങ്ങിയ നിർദേശങ്ങളുടെ പാലനം രേഖപ്പെടുത്താൻ കേസ് 2026 ഒക്ടോബർ 7-ന് വീണ്ടും പരിഗണിക്കും. അതിനാൽ ഇപ്പോഴത്തെ ഉത്തരവ് അന്തിമ വിധിയല്ല; നഗരസഭയും ബന്ധപ്പെട്ട അധികാരികളും സ്വീകരിക്കേണ്ട അടിയന്തര നടപടികൾ നിർദേശിക്കുന്ന ഇടക്കാല ഉത്തരവാണ്.
ശുചിയായ വീഥികളിലെ പൗരാവകാശം ഉറപ്പാക്കാൻ നഗരസഭാ സംവിധാനത്തിന് കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്തം
ഈ ഉത്തരവോടെ മഹാരാഷ്ട്രയിലെ നഗരസഭകളുടെ പൊതുശുചിത്വ ചുമതല സംബന്ധിച്ച നിയമവ്യാഖ്യാനത്തിന് കൂടുതൽ വ്യക്തത ലഭിക്കുന്നു. പൊതുവീഥികളിലെ ശുചിത്വം വെറും ഭരണപരമായ സൗകര്യമല്ലെന്നും പൗരന്മാർക്ക് ശുചിയായ പൊതുസ്ഥലങ്ങൾ ലഭിക്കാൻ നിയമപരമായ അവകാശമുണ്ടെന്നും ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി. അതോടൊപ്പം മാലിന്യം തള്ളുന്ന വ്യക്തികൾക്കെതിരെയും ചുമതല നിർവഹിക്കാത്ത ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരെയും നിലവിലുള്ള നിയമങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ച് ഉത്തരവാദിത്തം ഉറപ്പാക്കണമെന്നാണ് ഉത്തരവിന്റെ കാതൽ.
